تحلیل مکانی اثر گسترش اراضی کشاورزی بر خدمات اکوسیستمی در منطقه حفاظت‌شدة کویر با استفاده از مدل InVEST | ||
| نشریه محیط زیست طبیعی | ||
| دوره 79، شماره 3، پاییز 1405، صفحه 457-473 اصل مقاله (1.3 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jne.2026.408430.2871 | ||
| نویسندگان | ||
| امیر معمارزاده کیانی؛ محمد جواد امیری* ؛ احمد نوحه گر | ||
| گروه برنامه‌ریزی و مدیریت و آموزش محیط زیست، دانشکدۀ محیط‌زیست، دانشگاه تهران، تهران، ایران. | ||
| چکیده | ||
| فرآیند تغییر کاربری اراضی، به‌ویژه گسترش و رها‌سازی اراضی کشاورزی، یکی از مهم‌ترین عوامل مؤثر بر تغییرات کمی و کیفی خدمات اکوسیستمی در اکوسیستم‌های آسیب‌پذیر خشک و فراخشک محسوب می‌گردد. هدف این پژوهش، تحلیل مکانی اثر گسترش اراضی کشاورزی بر خدمات اکوسیستمی در منطقة حفاظت‌شدة کویر است. بدین‌منظور، تغییرات پوشش/کاربری اراضی برای دو مقطع زمانی 1986 و 2020 بر اساس تصاویر ماهواره‌ای Landsat استخراج و تحلیل گردید. سپس با استفاده از مدل InVEST و تحلیل‌های مکانی در محیط GIS، سه خدمت اکوسیستمی شامل نگهداشت خاک، کیفیت زیستگاه و تولید آب مورد بررسی و تفسیر قرار گرفت. نتایج نشان داد که طی دورة موردمطالعه، حدود 3804 هکتار از اراضی مرتعی و بوته‌زارهای طبیعی به اراضی کشاورزی تبدیل شده است. همچنین خروجی‌های ماژول نگهداشت خاک و معادلة USLE بیانگر آن بود که اراضی کشاورزی دارای بیشترین میزان هدررفت خاک (حدود 5000 کیلوگرم در هر پیکسل) و کمترین ظرفیت حفاظت خاک هستند، درحالی‌که بوته‌زارها و مراتع بیشترین توان نگاهداشت خاک (حدود 16750 کیلوگرم در هر پیکسل) را بیان نمودند. نتایج ماژول کیفیت زیستگاه نیز کاهش کیفیت زیستگاه و افزایش شدت تخریب را در اثر گسترش و پیش روی اراضی کشاورزی نشان داد که این روند، روندی افزایشی است، همچنین نتایج ماژول تولید آب حاکی از کاهش تولید آب در پی افزایش تبخیر و تعرق ناشی از توسعة کشاورزی است. در مجموع، یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که گسترش اراضی کشاورزی موجب تضعیف خدمات اکوسیستمی تنظیمی در منطقة حفاظت‌شدة کویر گردیده و توجه به محدودسازی توسعة کشاورزی و ملاحظات اکولوژیک در تدوین برنامة دقیق استراتژیک و مدیریت منطقة حفاظت‌شدة کویر ضروری است. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| تحلیل مکانی؛ خدمات اکوسیستمی؛ مدل InVEST؛ منطقة حفاظت‌شدة کویر | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 341 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 76 |
||