| تعداد نشریات | 127 |
| تعداد شمارهها | 7,196 |
| تعداد مقالات | 77,227 |
| تعداد مشاهده مقاله | 157,218,109 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 118,403,703 |
سیاست خارجی روسیه در خلیج فارس پس از بحران اوکراین | ||
| مطالعات اوراسیای مرکزی | ||
| مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 25 اسفند 1404 اصل مقاله (858.63 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jcep.2026.395857.450329 | ||
| نویسندگان | ||
| محمد رضا دهشیری* 1؛ سعید واشقانی فراهانی2 | ||
| 1استاد گروه مطالعات منطقهای، دانشکدۀ روابط بینالملل وزارت امور خارجه، تهران، ایران. | ||
| 2کارشناس ارشد مطالعات منطقهای، دانشکدۀ روابط بینالملل وزارت امور خارجه، تهران، ایران. | ||
| چکیده | ||
| روابط روسیه و کشورهای خلیج فارس تا پیش از فروپاشی شوروی بهدلیل گروهبندیهای قدرت و قرارداشتن این کشورها در گروه غرب، بیشتر در تأثیر عوامل ایدئولوژیک قرار داشت. با فروپاشی اتحاد شوروی، بهدلیل نوع دیدگاه حاکم بر سیاست خارجی روسیه، خلیج فارس از اولویت کمتری برخوردار بود. با رویکارآمدن پوتین در آغاز قرن بیستویکم، روابط روسیه با کشورهای منطقۀ خلیج فارس گسترش پیدا کرد؛ هرچند به دلایل مختلف از جمله حمایت شیخنشینهای خلیج فارس از گروههای سلفی مسلمان در منطقۀ قفقاز و آغاز ناآرامیهای عربی در سال 2011، تقابل روسیه با اعضای شورای همکاری خلیج [فارس] در سوریه و دیگر نقاط، موجب کاهش روابط و ایجاد تنش میان روسیه و آنها شد. آغاز بحران اوکراین و در ادامه، کاربست تحریمهای همهجانبه از سوی غرب به تغییر سیاست خارجی روسیه در منطقۀ خلیج فارس منجر شد. در این نوشتار میخواهیم با استفاده از روش کیفی ابزاری با بهرهگیری از منابع کتابخانهای، اینترنتی و مصاحبه، به این پرسش پاسخ دهیم که بحران اوکراین چگونه بر سیاست خارجی روسیه در خلیج فارس تأثیر گذاشته است؟ فرضیۀ این نوشتار این است که بحران اوکراین با توجه به تحریمهای اقتصادی غرب، موجب پیگیری راهبرد فعالانهتر و مشارکتگرایانۀ روسیه در خلیج فارس با رویکرد تلفیقیِ ژئواکونومیک و ژئواستراتژیک شده است. در مورد حضور فعالانه و مشارکتجویانۀ روسیه در خلیج فارس برای منافع ملی ایران سه دیدگاه وجود دارد که گروه نخست، آن را فرصت، گروه دوم آن را تهدید و گروه سوم، نسبت به آن دیدگاهی خاکستری دارند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| بحران؛ سیاست خارجی؛ ژئواکونومی؛ ژئواستراتژیتحریم؛ خلیج فارس؛ اوکراین؛ روسیه | ||
| مراجع | ||
|
فارسی اسدی، بیژن (1393)، خلیج فارس و مسائل آن، تهران : انتشارات سمت. آرم، آرمینا و کیهان برزگر (1400)، «در جستوجوی هویت: نقش خود و دیگری در شکلگیری رفتار سیاست خارجی روسیه»، مطالعات اوراسیای مرکزی، دوره 14 شماره 1، صص. 27 - 49. (doi: 10.22059/JCEP.2021.314484.449963) اسعدی، بهروز و سید علی منوری (1400)، «بررسی روابط ایران و روسیه در قرن جدید: اتحاد استراتژیک یا همگرایی منافع»، رهیافتهای سیاسی و بینالمللی، دوره 12، شماره 4، صص. 181-210 ، (doi: 10.29252/piaj.2021.101504). بصیری، محمدعلی و رضا بانژاد و حمید ایزانلو (1394)، «بررسی اهمیت ژئوپلیتیک خلیج فارس برای فدراسیون روسیه و ایالات متحده آمریکا بعد از 11 سپتامبر»، فصلنامه پژوهشهای سیاسی، شماره 14، صص. 103 – 125، دسترسی در: https://B2n.ir/qs2178 (تاریخ دسترسی 15/4/1404). حافظنیا، محمدرضا و حسین ربیعی (1394)، نقش استراتژیک خلیج فارس و تنگۀ هرمز، تهران: سمت. حمیدی، سمیه و احسان مزدخواه (1403)، «ایران و روسیه: از امکان تا امتناع روابط راهبردی»، مطالعات اوراسیای مرکزی، دوره 17، شماره 2، صص. 125-156، . (doi: 10.22059/jcep.2025.379895.450243) خاوری نژاد، سعید (1397)، سیاست خارجی روسیه؛ هویت ملی، تمایز تمدنی و محافظهکاری، تهران: مرکز مطالعات سیاسی و بینالمللی وزارت امور خارجه. خاوری نژاد، سعید (1398)، سیاست خارجی روسیه خارج دور، تهران: مرکز مطالعات سیاسی و بینالمللی وزارت امور خارجه. رومی، فرشاد (1399)، «بازشناسی جایگاه روسیه در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران»، فصلنامه سیاست، دوره 50، شماره 2، صص. 589 – 610، (doi:10.22059/jpq.2020.264709.1007300) سنایی، مهدی (1403)، نومحافظهکاری عصر پوتین، تهران: نشر نگاه معاصر. سیمبر، رضا و سعید پیرمحدی (1403)، «سیاست خاورمیانهای روسیه و نظم امنیتی منطقهای (2018-2011)»، مطالعات اوراسیای مرکزی، دوره 17 شماره 1، صص. 177-201،(doi: 10.22059/jcep.2024.279739.449838) کولایی، الهه و پیمان کاویانیفر و عفیفه عابدی (1397)، «دگرگونی و تداوم در سیاست خاورمیانهای روسیه: رانهها، دستاوردها و چالشها»، رهیافتهای سیاسی و بینالمللی، دوره 10، شماره 2، صص. 123-152، دسترسی در: https://piaj.sbu.ac.ir/article_99747.html (تاریخ دسترسی 15/6/1404). علویان، مرتضی و لیلا حسننیارمی (1398)، «نواوراسیاگرایی و سیاست خارجی روسیه نسبت به ایران»، مطالعات اوراسیای مرکزی، دوره 2، شماره 12، صص. 419-434، (doi: 10.22059/jcep.2019.264730.449789). عسگریان، عباسقلی (1403)، مصاحبه اختصاصی، عضو هیئت علمی دانشکده روابط بینالملل وزارت امور خارجه، دانشکده روابط بینالملل، تهران، 7 بهمن 1403. گلمحمدی، ولی و آرمینا آرم (1402)، «منطقهایشدن مداخلۀ قدرتهای بزرگ و سیاست خاورمیانهای روسیه»، پژوهشنامه ایرانی سیاست بینالملل، دوره 11، شماره 2، صص. 367-393، (doi: 10.22067/irlip.2022.71569.1120) English Alqedra, Ahmed (2022), “Russian Foreign Policy Towards the GCC”, Uluslararası Kriz veSiyasetAraştırmalarıDergisi, Vol. 6, No. 1, pp. 40-72, Available at: https://dergipark.org.tr/en/pub/uksad/issue/70062/1056965#article_cite (Accessed on: 12/10/ 2025). Aronson, Lillian (2025), Russia–GCC Relations Revisited: Limits and New Opportunities, Available at: https://orfme.org/expert-speak/russia-gcc-relations-revisited-limits-and-new-opportunities/ (Accessed on: 15/08/2025). Abassy, Malgorzata, Aaata Krzywdzinska, and Katarzyna Kosowska (2020), “Economic Security of the Russian Federation in the Light of Russo-Iranian Cooperation in the Face of Sanctions”, Selected Aspects, Vol. 27, No. 2, pp. 91-107, (doi:10.17951/k.2020.27.2.91-107). Annual Statistical Bulletin (2023), OPEC, Available at: https://www.opec.org/opec_web/static_files_project/media/downloads/publications/ASB2023.pdf (Accessed on: 8/09/ 2024). Borck, Tomas and Chiara Lovotti (2023), “The MENA-Russia Nexus in a Time of War: Dangerous Liaisons for Europe? ”, Institute for International Political Studies, pp. 4-47, Available at: https://www.ispionline.it/wp-content/uploads/2023/12/ISPI-Policy-Paper-2023-Russia-MENA-ina-time-of-war-1.pdf ( Accessed on: 15/09/ 2025). Clover, Charles (2016), Black Wind, White Snow: The Rise of Russia’s New Nationalism, New Haven: Yale University Press, (doi:10.12987/9780300223941). Dugin, Aleksandr (2012), The Fourth Political Theory, Arktos Media, (doi:10.1111/russ.12088). Dugin, Aleksandr (2014), Eurasian Mission: An Introduction to Neo-Eurasianism, Arktos Media, (doi:10.1111/russ.12088). Energy Fact Sheet: Why Does Russian Oil and Gas Matter? (2023), International Energy Agency, Available at: https://www.iea.org/articles/energy-fact-sheet-why-does-russian-oil-and-gas-matter (Accessed on: 12/06/ 2024). Guriev, Sergie (2023), “Russia’s War Economy”, Sciences Po, Available at: https://wiiw.ac.at/sergei-guriev-on-the-political-economy-of-putin-s-war-in-ukraine-n-587.html (Accessed on: 19/11/ 2024). Oliveira, Gustavo and Reginaldo Nasser (2024), “The United States, Russia, and the Gulf Cooperation Council Countries: A New Regional Order in the Middle East? ”, Brazilian Political Science Review, Vol. 18, No. 2, pp. 1-28, (doi:10.1590/1981-3821202400020003). Hancock, D. R. and B. Algozzine (2006), Doing Case Study Research: A Practical Guide for Beginning Researchers, US: Columbia University, Available at: http://ndl.ethernet.edu.et/bitstream/123456789/72900/1/23PDF.pdf (Accessed on: 20/06/2025). Henderson, James (2022), Russia’s Energy Pivot to Asia, Oxford Institute for Energy Studies, Available at: https://www.oxfordenergy.org/publications/russias-gas-pivot-asia/ (Accessed on: 12/11/2024). Joint Statement of the 6th Russia - GCC Joint Ministerial Meeting for Strategic Dialogue (2023), The Ministry of Foreign Affairs of the Russian Federation, Available at: https://www.mid.ru/en/maps/om/1896567/ (Accessed on: 11/10/2024). Koolaee, Elaheh, Aref Bijan, and Ehsan Ejazi (2022), “The Role of Iran and Russia as Regional Powers in the Middle East (2011-2020)”, Geopolitics Quarterly, Vol. 19, No. 4, pp. 151-172, (doi:10.22034/igq.2023.148171 ). Kozhanov, Nikolay (2022), Russian Foreign Policy towards the Middle East: New Trends, Oxford: Oxford University Press, (doi:10.1093/oso/9780197656556.001.0001). Katz, Mark. (2023), Is Russia Really Siding with the UAE against Iran? Atlantic Council, Available at: https://www.atlanticcouncil.org/blogs/menasource/russia-gcc-uae-iran-islands/ (Accessed on: 12/01/2024). Kozhanov, Nikolay (2021), Russia’s Relations with the GCC and Iran, Berlin: Palgrave Macmillan, (doi:10.1007/978-981-33-4730-4) Karaganov, Sergey (2022), “The Geopolitics of Russian Foreign Policy”, Russia in Global Affairs, Vol. 20, No. 3, pp. 25–35, Available at: https://karaganov.ru/en/sergey-karaganov-russia-s-new-foreign-policy-the-putin-doctrine/ (Accessed on: 9/07/2025). Laruelle, Marlène (2008), Russian Eurasianism: An Ideology of Empire, Woodrow Wilson Center Press, Available at: https://www.wilsoncenter.org/publication/russian-eurasianism-ideology-empire (Accessed on: 9/10/2025). Lough, John (2011), Russia’s Energy Diplomacy, UK. Chatham House, pp.1-16, Available at: https://www.chathamhouse.org/sites/default/files/19352_0511bp_lough.pdf (Accessed on: 12/05/ 2024). Li, Chen Sim (2024), “The Arab Gulf States in the Asian Energy Market: Is the Russia-Ukraine War a Game Changer? ”, Policy Studies, Vol. 45, No. 3–4, pp. 633-652, (doi:10.1080/01442872.2023.2279986). Mills, Arthur John, Gabrielle Durepos, and Elden Wiebe (2009), Encyclopedia of Case Study Research, CA: Sage. Stake, Robert E (1995), The Art of Case Study Research, US: Sage. Natural Gas Reserves by Country (2025), Worldomaters, Available at: https://www.worldometers.info/gas/gas-reserves-by-country/ (Accessed on: 10/8/ 2025). Nugraha, Aryanta (2018), “Neo-Eurasianism in Russian Foreign Policy: Echoes from the Past or Compromise with the Future?” Journal Global & Strategies Vol. 4, No. 1, pp. 95-110, (doi:10.20473/jgs.9.1.2015.95-110). Oxenstierna, Susanne (2023), Russia’s Cooperation with OPEC, Swedish Defence Research Agency (FOI), Available at: https://www.foi.se/rest-api/report/FOI-R--4623--SE (Accessed on: 18/09/2024). Petrova, Anastasia (2019), “Islam, Security, and Russian Policy in the North Caucasus”, Journal of Muslim Minority Affairs, Vol. 39, No. 1, pp. 85–99 (doi:10.1080/13602004.2019.1575359). Ramani, Samual (2023), The Uneasy Russia-GCC Partnership, Available at https://gulfif.org/the-uneasy-russia-gcc-partnership/ (Accessed on: 9/08/ 2024). Shkvarya, Liudmila (2023), “Russia’s Foreign Trade with the GCC Countries: Dynamics, Characteristics and Opportunities”, MGIMO Review of International Relations, Vol. 16, No. 3, pp. 222-243, (doi:10.24833/2071-8160-2023-3-90-222-243). Shlapentokh, Dmitry (2007), “Dugin Eurasianism: A Window on the Minds of the Russian Elite or an Intellectual Ploy?”, Studies in East European Thought, Vol. 59, No. 3, pp. 215-236, (doi:10.1007/s11212-007-9030-y). Frolovskiy, Dmitriy (2023), Moscow’s Balancing Act in the Middle East, Carnegie Endowment for International Peace, Available at: https://carnegieendowment.org/research/2024/09/russia-middle-east-levant?lang=en (Accessed on: 9/12/2025). Wehrey, Fred (2017), How Russia is Exploiting the Qatar Crisis, Carnegie Endowment for International Peace, Available at: https://carnegieendowment.org/?lang=en (Accessed on: 14/12/ 2024). Wilson, Tom (2023), How Dubai Became ‘the New Geneva’ for Russian Oil Trade, Financial Times, Available at: https://www.ft.com/content/7ac92047-b306-49d0-9811-ddde5c916dd6 (Accessed on: 10/11/ 2024). Zvyagelskaya, Irina (2020), “Russia’s Policy in the Gulf: A Balancing Act”, Middle East Institute, No. 15, pp. 65–80, Available at: https://www.mei.edu/publications/russias-policy-gulf-balancing-act (Accessed on: 17/08/2025). | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 289 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 92 |
||