پیوندهای مفید
اخبار و اعلانات
آمار
| تعداد نشریات | 127 |
| تعداد شمارهها | 7,120 |
| تعداد مقالات | 76,523 |
| تعداد مشاهده مقاله | 152,944,976 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 115,098,743 |
بازتاب آموزههای شیعی در هنرومعماری اصفهان عصر صفویه؛(مطالعه موردی: مسجد شیخلطفالله) | ||
| پژوهشنامه تاریخ تمدن اسلامی | ||
| دوره 58، شماره 2، اسفند 1404، صفحه 116-142 اصل مقاله (1023.29 K) | ||
| نوع مقاله: پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jhic.2025.399050.654591 | ||
| نویسندگان | ||
| ابوالفضل سلمانی گواری* 1؛ کسری کرموندی2 | ||
| 1استادیار گروه تاریخ، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. | ||
| 2دانشآموختۀ کارشناسی آموزش تاریخ، دانشگاه فرهنگیان، مرکز شهدای مکه، تهران، ایران | ||
| چکیده | ||
| آموزههای ایدئولوژیک از ارکان اساسی در شکلگیری حکومتها و نظامهای اجتماعی به شمار میروند. این آموزهها روابط قدرت را تنظیم، مشروعیت حاکمان را تبیین و جهتگیری سیاستهای داخلی و خارجی را تعیین میکنند. هر نظام سیاسی بر پایۀ چهارچوبی ایدئولوژیک استوار میشود که ارزشها، قوانین و ساختارهای آن را تعریف میکند. این چهارچوب، حوزههای گوناگونی از اقتصاد و فرهنگ گرفته تا مذهب، هنر و حتی معماری را تحت تأثیر قرار میدهد. در ایرانِ عصر صفوی، این آموزهها نهتنها ساختار سیاسی و اجتماعی را متحول کردند، بلکه سبکهای هنری و معماری را نیز عمیقاً تحتالشعاع خود قرار دادند. صفویان با تکیه بر مشروعیت مذهبی و تمرکز قدرت، بخشی از هویت سیاسی و فرهنگی خویش را در قالب معماری شهری و بناهای باشکوه به نمایش گذاشتند. یکی از برجستهترین جلوههای این تأثیرگذاری را میتوان در مسجد شیخ لطفالله اصفهان مشاهده کرد. پرسش اصلی این پژوهش آن است که آموزههای شیعی در هنر و معماری عصر صفویه، با تأکید بر مسجد شیخ لطفالله، چگونه بازتاب و نمود یافته است؟ این پژوهش با بهکارگیری روش تاریخی و رویکردی توصیفی - تحلیلی و با اتکا بر منابع کتابخانهای و مشاهدۀ میدانیِ آثار هنری، در پی پاسخ به این پرسش است. به نظر میرسد حاکمان صفوی با بهکارگیری هدفمند آموزهها در عرصۀ هنر و معماری، از آن به عنوان ابزاری مؤثر برای مشروعیتبخشی و ترویج مذهب تشیع بهره بردهاند و مسجد شیخ لطفالله را به نمادی برجسته از معماری سیاسی ـ مذهبی شیعه تبدیل کردهاند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| صفویه؛ مسجد شیخ لطفالله؛ آموزۀ شیعی؛ هنر و معماری؛ اصفهان | ||
| مراجع | ||
|
قرآن کریم (1397). ترجمۀ حسین انصاریان. قم: انتشارات اسلامی.
نهجالبلاغه (1379). ترجمۀ حسین انصاریان. چاپ اول. قم: نشر عترت.
آقاجری، هاشم (۱۳۷۹). روحانیت و سلطنت در ایران عصر صفوی. رساله دکتری. تهران: دانشگاه تربیت مدرس.
آژند، یعقوب (۱۳۸۰). تاریخ ایران: دوره صفویان (دانشگاه کمبریج). چاپ اول. تهران: انتشارات جامى.
آقابزرگ تهرانی، محمدمحسن (1403ق.). الذریعه إلی تصانیف الشیعه. به کوشش احمد حسینی اشکوری. چاپ سوم. بیروت: دار الأضواء.
ابنبزاز، درویش توکلی بن اسمعیل (۱۳۷3). صفوهالصفات. تصحیح غلامرضا طباطبایی مجد. چاپ اول. تهران: انتشارات مصحح.
اقبال آشتیانی، عباس (۱۳۶۵). تاریخ مغول. چاپ پنجم. تهران: انتشارات امیرکبیر.
اکرامی، محمدصادق (1397). شناخت تغییرات کتیبههای مسجد شیخ لطفالله بر اساس منابع تصویری. پایاننامه کارشناسی ارشد. اصفهان: دانشگاه هنر اصفهان.
بحرانی، هاشم بن سلیمان (۱۴۱۵ق.). البرهان فی تفسیر القرآن. جلد پنجم. چاپ اول. قم: انتشارات بنیاد بعثت.
پاکباز، رویین (۱۳۷۹). دایرهالمعارف هنر. چاپ اول. تهران: انتشارات فرهنگ معاصر.
پرایس، کریستن (۱۳۶۴). تاریخ هنر اسلامی. ترجمۀ مسعود رجبنیا. چاپ اول. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
ترکمان، اسکندر بیگ (1378). عالمآرای عباسی. به کوشش ایرج افشار. چاپ دوم. تهران: انتشارات امیرکبیر.
حاجی قاسمی، کامبیز (1375). گنجنامه: مساجد اصفهان. جلد دوم. چاپ اول. تهران: انتشارات دانشگاه شهید بهشتی.
خرمشاهی، بهاالدین (1377). دانشنامه قرآن و قرآنپژوهی. جلد دوم. چاپ اول. تهران: انتشارات دوستان.
خنجی، فضلالله بن روزبهان (۱۳۷۹). عالمآرای امینی. به کوشش مسعود شرقی. چاپ دوم. تهران: انتشارات خانواده.
خواندمیر، غیاثالدین بن همامالدین (1363). تاریخ حبیب السیر فی اخبار افراد بشر. به کوشش جلالالدین همایی. جلد چهارم. چاپ دوم. تهران: انتشارات خیام.
دیلمی، حسین بن محمد (بیتا). ارشاد القلوب. ترجمۀ هدایتالله مسترحمی. چاپ اول. تهران: کتابفروشی بوذر جمهری مصطفوی.
روحی، زهره (۱۳۸۱). اصفهان عصر صفوی، سبک زندگی و ساختار قدرت. چاپ اول. تهران: انتشارات امیرکبیر.
روملو، حسن بیگ (۱۳۴۲). احسنالتواریخ. به سعی و تصحیح چارلس نارمن سیدن. جلد ۱۲. چاپ اول. تهران: کتابخانه صدرا.
زکی، محمدحسن (۱۳۶۳). تاریخ صنایع ایران بعد از اسلام. ترجمۀ محمدعلی خلیلی. چاپ اول. تهران: انتشارات اقبال.
زمخشری، جارالله (1415ق). الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل و عیون الاقاویل فی وجوه التأویل. چاپ اول. قم: نشر البلاغه.
سانسون، نیکلا (۱۳۴۶). سفرنامه سانسون. ترجمۀ تقی تفضلی. چاپ اول. تهران: انتشارات زیبا.
سیوری، راجر (۱۳۶۳). ایران عصر صفوی. ترجمۀ احمد صبا. چاپ اول. تهران: نشر مرکز.
سیوطی، جلالالدین عبدالرحمن (1404ق.). الدر المنثور فی التفسیر بالمأثور. چاپ اول. قم: انتشارات کتابخانه آیتالله مرعشی نجفی.
شیرازی، عبدی بیگ (۱۳۶۹). تکملهالاخبار. تصحیح عبدالحسین نوایی. چاپ اول. تهران: نشر نی.
صفا، ذبیحالله (1363). تاریخ ادبیات در ایران. جلد پنجم. چاپ دوم. تهران: انتشارات فردوس.
طباطبائی، سید محمدحسین (1374). المیزان فی تفسیر القرآن. ترجمۀ محمدباقر موسوی. چاپ دوم. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
طبرسی، فضل بن حسن (1372). مجمع البیان فی تفسیر القرآن. با مقدمۀ محمدجواد بلاغی. چاپ دوم. تهران: انتشارات ناصرخسرو.
فردوسی، ابوالقاسم (۱۳۸۹). شاهنامه. چاپ دوم. تهران: انتشارات آدینه سبز.
فهمی، هویدی (۱۴۰۸ق.). ایران من الداخل. طبع الاول. قاهره: مرکز الاهرام للترجمه والنشر.
کستلز، مانوئل (۱۳۹۵). قدرت ارتباطات. ترجمۀ حسین چاوشیان. چاپ اول. تهران: انتشارات ثالث.
کلینی، محمد بن یعقوب (1363). الکافی. جلد سوم. تصحیح علیاکبر غفاری و محمد آخوندی. تهران: دار الکتب الإسلامیه.
کنتارینی، آمبروزیو و باربارو، جوزافا (۱۳۴۹). سفرنامههای ونیزیان در ایران. ترجمۀ منوچهر امیدی. چاپ اول. تهران: انتشارات خوارزمی.
گدار، آندره (۱۳۵۸). هنر ایران. ترجمۀ بهروز حبیبی. چاپ اول. تهران: انتشارات دانشگاه ملی ایران.
گیدئون، زیگفرید (۱۳۸۷). فضا؛ زمان و معماری. ترجمۀ منوچهر مزینی. چاپ اول. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
مجلسی، محمدباقر (1403ق.). بحارالانوار. چاپ سوم. جلد بیست و پنجم. بیروت: دار احیاءالتراث العربی.
مزاوی، میشل (۱۳۸۸). پیدایش دولت صفوی. ترجمۀ یعقوب آژند. چاپ اول. تهران: انتشارات گستره.
مکارم شیرازی، ناصر (1371). تفسیر نمونه. چاپ اول. تهران: دارالکتب الاسلامیه.
موحد ابطحی، حجت (1418ق.). ریشهها و جلوههای تشیع حوزه علمیه اصفهان در طول تاریخ. چاپ اول. اصفهان: انتشارات دفتر تبلیغات المهدی(عج).
عالمآرای شاه اسماعیل (۱۳۴۹). به کوشش و تصحیح اصغر منتظر صاحب. چاپ اول. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
عالمآرای صفوی (۱۳۵۰). به کوشش یدالله شکری. چاپ اول. تهران: انتشارات بنیاد فرهنگ ایران.
جهانگشای خاقان (۱۳۶۴). مقدمه و پیوست الله دتا مضطر. چاپ اول. اسلامآباد: انتشارات مرکز تحقیقات فارسی ایران و پاکستان.
نصر، سید حسین (۱۳۸۳). هنر و معنویت اسلامی. ترجمۀ مصطفی شهرآیینی. چاپ اول. تهران: انتشارات سروش.
نوایی، عبدالحسین و غفاریفرد، عباسقلی (۱۳۸۹). تاریخ تحولات سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی ایران در دوران صفویه. چاپ اول. تهران: انتشارات سمت.
هنرفر، لطفالله (۱۳۵۰). گنجینه آثار تاریخی اصفهان. چاپ اول. اصفهان: انتشارات کتابفروشی ثقفی.
یاحقی، محمدجعفر (١٣٨٦). فرهنگ اساطیر و داستانوارهها در ادبیات فارسی. چاپ اول. تهران: انتشارات فرهنگ معاصر.
Wintrobe, R. & Padovano, F. (2009). Theocracy, Natural Spiritual Monopoly, and Dictatorship. The Political Economy of Theocracy. New York: Palgrave Macmillan US. Babaie, S. (2008). Isfahan and its Palaces: Statecraft, Shi'ism and the Architecture of Conviviality in Early Modern Iran. Edinburgh Studies in Islamic Art. Edinburgh University Press. Emami. F. (2024). Isfahan: Architecture and Urban Experience in Early Modern Iran. Penn State Press. Janis E. (2022). The Renaissance of Shiʿi Islam (Facets of Thought and Practice)I.B. Editor: Farhad Daftary. TAURIS in association with The Institute of Ismaili Studies. LONDON. Trevathan (2017). From texts to tiles Sufi colour conceptualization in Safavid Persia. in Persianate Worlds, Routledge.
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 45 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 31 |
||
سامانه مدیریت نشریات علمی. قدرت گرفته از سیناوب