| تعداد نشریات | 127 |
| تعداد شمارهها | 7,120 |
| تعداد مقالات | 76,549 |
| تعداد مشاهده مقاله | 153,040,411 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 115,221,107 |
واکاوی نگاه نقادانه روحانیان دورۀ پهلوی به رویکردهای دینی صفویان | ||
| پژوهشنامه تاریخ تمدن اسلامی | ||
| دوره 58، شماره 2، اسفند 1404، صفحه 90-115 اصل مقاله (635.55 K) | ||
| نوع مقاله: پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jhic.2025.394550.654576 | ||
| نویسندگان | ||
| نازنین جلیلی1؛ محمود شیخ* 2؛ قربان علمی3 | ||
| 1دانشجوی کارشناسی ارشد، گروه ادیان و عرفان تطبیقی، دانشکدۀ الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایران | ||
| 2استادیار، گروه ادیان و عرفان تطبیقی، دانشکدۀ الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. | ||
| 3گروه ادیان و عرفان تطبیقی، دانشکدۀ الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. | ||
| چکیده | ||
| پژوهش حاضر با هدف واکاوی و تحلیل نقدهای روحانیون عصر پهلوی به رویکردهای دینی حکومت صفویه انجام شده است. صفویان به عنوان نخستین حکومت فراگیر شیعی در ایران، تأثیر عمیقی بر شکلگیری هویت مذهبی و فرهنگی ایرانیان داشتهاند و بازخوانی انتقادی سیاستهای دینی آنان میتواند به درک بهتر سیر تحول اندیشۀ دینی در ایران کمک کند. این پژوهش با بررسی آثار و دیدگاههای روحانیانی چون ابراهیم زنجانی، شریعت سنگلجی، خمینی، طالقانی، مطهری، بهشتی، امام خمینی، ابوالفضل برقعی و صالحی نجفآبادی که متعلق به جریانهای فکری متفاوتی هستند، به سه محور اصلی نقد رویکردهای دینی صفویان دست یافته است: نخست، استبداد دینی و استفادۀ ابزاری از دین برای تحکیم قدرت سیاسی که عمدتاً از سوی روحانیان انقلابی مطرح شده و بر تضاد استبداد دینی با آموزههای اصیل اسلامی تأکید دارد؛ دوم، گریز از عقلانیت و رواج بدعت و خرافه که پرتکرارترین محور نقد بوده و از سوی طیف متنوعی از روحانیان با گرایشهای سلفی، فلسفی و اصلاحطلبانه مطرح شده است؛ سوم، تفرقۀ مذهبی و تضعیف وحدت اسلامی که متأثر از گفتمان بیداری اسلامی و وحدت جهان اسلام در برابر استعمار غربی است. نتایج پژوهش نشان میدهد که نقدهای روحانیان معاصر به رویکردهای دینی صفویان، متأثر از خاستگاههای فکری، دغدغههای معرفتی و رویکردهای سیاسی آنان بوده و بازتابدهندۀ تحولات اندیشۀ دینی در ایران معاصر است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| صفویه؛ پهلوی؛ روحانیت؛ تشیع؛ استبداد دینی؛ خرافات و بدعت؛ وحدت اسلامی؛ اصلاح دینی | ||
| مراجع | ||
|
برقعی، سیّد ابوالفضل (1356). خرافات وفور در زیارات قبور. چاپ سنگی.
بهشتی، سیّد محمد (1387). محیط پیدایش اسلام. تهران: بقعه.
بهشتی، سیّد محمد (1400). در مکتب قرآن. چاپ اول. تهران: نشر روزنه.
تنکابنی، عبدالوهاب فرید (1315). اسلام و رجعت. تهران: چاپخانه دانش.
جعفریان، رسول (1379). صفویه در عرصه دین، فرهنگ و سیاست (3 جلد). قم: پژوهشکده حوزه و دانشگاه.
جعفریان، رسول (1385). تاریخ تشیع در ایران: از آغاز تا طلوع دولت صفوی. قم: انصاریان.
جعفریان، رسول (1388). اطلس شیعه. تهران: انتشارات سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح.
حسینیزاده، محمدعلی (1386). اسلام سیاسی در ایران. قم: انتشارات دانشگاه مفید.
خمینی، روحالله (1327). کشف اسرار. چاپ سوم. تهران: کتابفروشی اسلامیه.
خمینی، روحالله (1385). صحیفه امام: مجموعه آثار امام خمینی(س): (بیانات، پیامها، مصاحبهها، احکام، اجازات شرعی و نامهها) (21 جلد). چاپ چهارم. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).
زنجانی، ابراهیم (1379). خاطرات شیخ ابراهیم زنجانی (سرگذشت زندگانی من). به اهتمام: غلامحسین میرزا صالح. چاپ اول. تهران: انتشارات کویر.
زنجانی، ابراهیم (1403). آزمایش زندگی. به اهتمام: حسن رستمی. چاپ اول. تهران: نشر نگاه معاصر.
شریعت سنگلجی، محمدحسن (1323). محو الموهوم. چاپ اول. تهران: شرکت چاپخانه تابان.
شریعت سنگلجی، محمدحسن (1345الف). توحید عبادت (یکتاپرستی). چاپ اول. تهران: مؤسسه انتشارات دانش.
شریعت سنگلجی، محمدحسن (1345ب). کلید فهم قرآن بانضمام براهین القرآن. چاپ پنجم. تهران: مؤسسه انتشارات دانش.
شهبازی، عبدالله (1382). زندگی و زمانه شیخ ابراهیم زنجانی. زمانه، (10)، 13-19.
صالحی نجفآبادی، نعمتالله (1380). عصای موسی یا درمان بیماری غلوّ. چاپ اول. تهران: انتشارات امید فردا.
طالقانی، سیّد محمود (1358). درسهائی از پرتوی از قرآن. 3 جلد. تهران: شرکت سهامی انتشار.
طالقانی، سیّد محمود (1377). منارهای در کویر: مجموعه مقالات آیتالله طالقانی (توحید و استبداد). به کوشش: محمد بستهنگار. چاپ اول. تهران: انتشارات قلم.
طباطبایی، سیّد محمدحسین (1387). شیعه: مجموعه مذاکرات با پروفسور هانری کربن. به کوشش سید هادی خسروشاهی. چاپ اول. قم: بوستان کتاب قم.
عبدالمقصود، عبدالفتاح (1362). امام علی بن ابیطالب(ع): تاریخ تحلیلی نیمقرن اول اسلام. ترجمه، مقدمه و انتقادات: سیّد محمود طالقانی. تهران: شرکت سهامی انتشار.
مطهری، مرتضی (1385). یادداشتهای استاد مطهری. 18 جلد. چاپ دوم. تهران: انتشارات صدرا.
مطهری، مرتضی (1389الف). اسلام و نیازهای زمان. 2 جلد. چاپ سی و یکم. تهران: انتشارات صدرا.
مطهری، مرتضی (1389ب). یادداشتهای استاد مطهری. 18 جلد. تهران: انتشارات صدرا.
مطهری، مرتضی (1390الف). آشنایی با قرآن. 14 جلد. چاپ پانزدهم. تهران: انتشارات صدرا.
مطهری، مرتضی (1390ب). خدمات متقابل اسلام و ایران. چاپ چهل و یکم. تهران: انتشارات صدرا.
مطهری، مرتضی (1390ج). سیری در سیره ائمه اطهار. چاپ چهل و چهارم. تهران: انتشارات صدرا.
مطهری، مرتضی (1395). یادداشتهای استاد مطهری. 18 جلد. چاپ اول. تهران: انتشارات صدرا.
مطهری، مرتضی (1397). انقلاب اسلامی از دیدگاه فلسفه تاریخ. چاپ اول. تهران: انتشارات صدرا.
نائینی، محمدحسین (1378). تنبیهالامه و تنزیهالمله، یا: حکومت از نظر اسلام. مقدمه و پاصفحه و توضیحات: سیّد محمود طالقانی. چاپ نهم. تهران: شرکت سهامی انتشار.
Abrahamian, E. (1982). Iran Between Two Revolutions (Princeton Studies on the Near East). Princeton: Princeton University Press. Algar, H. (2020). Religion and State in Iran, 1785-1906: The Role of the Ulama in the Qajar Period. Berkeley: University of California Press. Arjomand, S. A. (1989). The Turban for the Crown: The Islamic Revolution in Iran (Studies in Middle Eastern History). New York: Oxford University Press. Ashraf, A. (1981). The Roots of Emerging Dual Class Structure in Nineteenth-Century Iran. Iranian Studies, 14 (1-2), 5-27. Bayat, M. (2000). Mysticism and Dissent: Socioreligious Thought in Qajar Iran (Modern Intellectual and Political History of the Middle East). Syracuse: Syracuse University Press. Keddie, N. R. (1995). Iran and the Muslim World: Resistance and Revolution. London: Palgrave Macmillan. Newman, A. J. (2008). Safavid Iran: Rebirth of a Persian Empire (Library of Middle East History). London: I.B. Tauris.
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 38 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 42 |
||