الگوی فرهنگ آیندهنگری در سازمان های دفاعی و راهکارهای ارتقای آن | ||
| مجله علمی "مدیریت فرهنگ سازمانی" | ||
| دوره 24، شماره 3، پاییز 1405، صفحه 407-427 اصل مقاله (1.76 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jomc.2026.401126.1008874 | ||
| نویسندگان | ||
| اسماء خوئینی ها1؛ فرهاد نظریزاده* 2؛ مجید توسلی رکن آبادی3 | ||
| 1گروه جامعهشناسی، واحد علوم تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران | ||
| 2استادیار، گروه فناوری و راهبرد، دانشکدة مدیریت و مهندسی صنایع، دانشگاه صنعتی مالکاشتر، تهران، ایران | ||
| 3دانشیار، گروه علوم سیاسی، دانشکدة حقوق، الهیات و علوم سیاسی، واحد علوم تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران | ||
| چکیده | ||
| اهداف: آیندهنگری قابلیتی کلیدی و ضروری برای همة سازمانها در محیطهای پویا و پیچیده محسوب میشود. آیندهنگری متأثر از ارزشها، باورها، هنجارها، و رفتارهای فرهنگی است. تحقیق حاضر با هدف آشکارسازی ابعاد و مؤلفههای فرهنگ آیندهنگری در سازمانهای دفاعی تلاش میکند ویژگیهای موجود، دلایل شکلگیری، و راهکارهای ارتقای این فرهنگ را شناسایی و تبیین کند. روش: این پژوهش با رویکرد کیفیـ تفسیری و با هدف اکتشافیـ کاربردی انجام شده است. روش گردآوری دادهها ترکیبی (مرور نظاممند پیشینه و مصاحبة نیمهساختاریافته) و روش تحلیل از نوع تحلیل مضمون بود. نمونهگیری به صورت هدفمند و برحسب معیار خبرگی و تجربه انجام شد و به کمک مصاحبه با بیست خبره تا رسیدن به اشباع نظری ادامه یافت. برای اطمینان از اعتبار یافتهها، از روش بازبینی توسط مشارکتکنندگان و توافق بین کدگذاران استفاده شد. یافتهها: تحلیل دادههای حاصل از مصاحبهها در شش مرحله منجر به استخراج 36 مضمون پایه، 24 مضمون سازماندهنده، و نهایتاً 11 مضمون فراگیر یا اصلی در مورد «خصوصیات فرهنگ آیندهپژوهی موجود» شد که عبارتاند از: قدرتطلبی، کوتاهمدتنگری، تفکر ایدئولوژیک، تهدیدمحوری، غافلگیری، آرمانگرایی، تمرکزگرایی، تکامل تدریجی، محافظهکاری، سنتگرایی، گذشتهنگری. در ادامه، تحقیق دربارۀ «علل و عوامل شکلگیری فرهنگ آیندهنگری موجود» به روش تحلیل مضمون منجر به یافتن 78 مضمون پایه، 19 مضمون سازماندهنده، و 5 مضمون اصلی شد که عبارتاند از: عوامل ساختاری و سیستمی، عوامل فرهنگی، عوامل دانشی و مهارتی، عوامل انگیزشی، عوامل ارتباطی. نهایتاً بررسی «راهکارهای ارتقای فرهنگ آیندهپژوهی» منجر به یافتن 80 مضمون پایه، 23 مضمون سازماندهنده، و 7 مضمون اصلی شد که راهکارهای پیشنهادی را در چند دسته مطرح میسازد: راهکارهای ساختاری و نهادی، راهکارهای فرهنگی و گفتمانی، راهکارهای دانشی و آموزشی و مهارتی، راهکارهای انگیزشی و تشویقی، راهکارهای ارتباطی و شبکهسازی، راهکارهای عملیاتی و اجرایی، راهکارهای سیاستی و حاکمیتی. نتایج: بر اساس یافتهها، فرهنگ آیندهنگری موجود، با غلبة سنتگرایی و محافظهکاری و گذشتهنگری، سازمان را در معرض غافلگیری راهبردی قرار میدهد. علل این وضعیت در عوامل ساختاریـ بروکراتیک و ضعفهای دانشیـ انگیزشی و ارتباطی ریشه دارد. در پاسخ و مبتنی بر نتایج تحقیق، راهکارها و اقداماتی پیشنهاد شد: موارد ساختار نظیر تأسیس نهاد فرادستگاهی برای رصد تحولات آینده، اجرای برنامههای گفتوگوی راهبردی و گفتمانسازی، استفاده از سازکارهای انگیزشی برای پروژههای آیندهپژوهی و بهبود تعامل با جامعة نخبگانی داخلی و خارجی. | ||
| کلیدواژهها | ||
| تحلیل مضمون؛ فرهنگ آیندهنگری؛ فرهنگ سازمانی | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 152 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 194 |
||