| تعداد نشریات | 127 |
| تعداد شمارهها | 7,119 |
| تعداد مقالات | 76,512 |
| تعداد مشاهده مقاله | 152,920,629 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 115,048,959 |
بررسی محتوایی دو رساله درباره تب و اسهال از حکیم محمد سعید قمی | ||
| تاریخ علم | ||
| مقاله 8، دوره 23، شماره 2 - شماره پیاپی 39، اسفند 1404، صفحه 251-281 اصل مقاله (890.55 K) | ||
| نوع مقاله: ترویجی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jihs.2026.410037.371874 | ||
| نویسنده | ||
| جواد علیپور سیلاب* | ||
| گروه تاریخ، دانشکده حقوق و علوم اجتماعی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران. | ||
| چکیده | ||
| در هر دوره تاریخی، متناسب با نظام فکری و دانش آن زمان، کتابهایی در زمینه علوم مختلف، بهویژه طب و پزشکی، نگاشته شدهاند. شماری از این آثار تاکنون ناشناخته و بهصورت نسخه خطی باقیماندهاند. یکی از نمونههای مهم، اثر حکیم محمد سعید قمی، از طبیبان مشهور عصر صفوی در قرن یازدهم قمری، است که شامل دو رساله مستقل در باره دو بیماری شایع آن دوره، یعنی تب و اسهال، است. پژوهش حاضر مطالعهای میانرشتهای در حوزه تاریخ پزشکی است و اطلاعات آن با روش کتابخانهای گردآوری و به شیوه توصیفی-تحلیلی ارائه شده است. یافتهها نشان میدهد که این دو رساله، به فرمان شاهعباس دوم و در پاسخ به نیازهای تشخیصی و درمانی آن زمان، به زبان فارسی و در چارچوب نظام طب اخلاطی نگارش یافتهاند. حکیم محمد سعید در این رسالهها، ضمن تحلیل گونههای مختلف تب و اسهال، به بررسی علل بیماریزا، شیوههای تشخیص، تدابیر پیشگیری و مراقبتهای جسمی و تغذیهای، و نیز روشهای درمانی شامل فصد، استفراغ، منضجات و داروهای گیاهی پرداخته است. طرح تجربههای بالینی و ارائه توصیههای عملی برای معالجۀ بیماران، از ویژگیهای برجستۀ این دو رساله به شمار میرود. هدف پژوهش حاضر، تحلیل محتوایی و ساختار علمی این رسالهها، بررسی اصطلاحات و مفاهیم طبی بهکاررفته، و تبیین جایگاه آنها در چارچوب نظام طب ایران عصر صفوی است. یافتهها در باره دو بیماری تب و اسهال، باتوجهبه استمرار آنها در زمان حاضر، میتواند ارزش کاربردی و آموزشی نیز داشته باشد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| درمان عصر صفوی؛ حکیم محمد سعید؛ اسهال؛ تب | ||
| مراجع | ||
|
اسکندر بن میرفیض طبیب(1076ق). شرح قانونچه، [نسخه خطی دیجیتال]، شماره مدرک 29355-10ir، کتابخانه مجلس شورای اسلامی.
بهاءالدوله، بهاءالدین بن میر قوام الدین(1387). خلاصة التجارب، تحقیق و تصحیح محمدرضا شمس اردکانی، عبد العلى محقق زاده، پویا فریدى، زهره ابوالحسن زاده، تهران، دانشگاه علوم پزشکى تهران.
حسینی، محمد بن نوربخش (تاریخ تالیف 977ق). تاریخ کتابت1272ق، کاتب: علی بن محمد مفید اصفهانی، [نسخه خطی دیجیتال]، کتابخانه ملی، شناسه کد کتاب: 1721342.
ذوالفقاری، حسن(1386). «خورشید و مهپاره، سروده حکیم میرزامحمد سعید طبیب قمی (بررسی و تحلیل بن مایه های داستانی، به همراه گزارش)»، علوم ادبی، سال اول، تابستان 1386 شماره 4: 7-32.
شاردن، ژان(1372). سفرنامه شاردن، ج4، ترجمه اقبال یغمایی، تهران: توس.
شاه ارزانى، میرمحمد اکبر بن محمد(1380). میزان الطب، قم، مؤسسه فرهنگى سماء.
شاه ارزانى، میرمحمد اکبر بن محمد(1387). طب اکبرى، 2ج، قم، جلال الدین
شریف، محمدمهدی بن علینقى(1387). زاد المسافرین، بکوشش مؤسسه احیاء طب طبیعى، قم، جلال الدین.
صالح شیرازی، محمدهادی بن محمد(تاریخ کتابت قرن12ق). چشمه زندگی، [نسخه خطی دیجیتال]، شماره مدرک 6083-10، کتابخانه مجلس شورای اسلامی.
طهرانی، محمد هاشم بن محمد طاهر(قرن12ق). درع الصحه، [نسخه خطی دیجیتال]، شماره مدرک 48091-10ir، کتابخانه مجلس شورای اسلامی.
علیپور سیلاب، جواد . (1403). «نقش گرما در شیوۀ زندگی مردم ایران عصر صفوی»، پژوهش های تاریخی، دوره 16 (3)، شماره پیاپی 63: 71-90. https://doi.org/10.22108/jhr.2025.143189.2718
قاطع قزوینی، حکیم علی افضل(تاریخ کتابت قرن12ق). منافع افضلیه، [نسخه خطی دیجیتال]. شماره مدرک۱۰-۴۶۹۷۴ir، کتابخانه مجلس شورای اسلامی.
قزوینى اصفهانى، محمد یوسف واله (1382). ایران در زمان شاه صفی و شاهعباس دوم، تصحیح، تحقیق و تحشیه محمدرضا نصیرى، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگى.
کمال بن نوربن کمال طبیب(بیتا). [رساله حفظ الصحه]، [نسخه خطی دیجیتال]، شماره مدرک 18567-10ir، کتابخانه مجلس شورای اسلامی.
گیلانى، على(1387). مجربات حکیم على گیلانى، تهران، دانشگاه علوم پزشکى ایران.
محمد بن عبدالله(1383). تحفه خانی، تهران، دانشگاه علوم پزشکی تهران.
محمد سعید(قرن 11ق). رساله در تب، [نسخه خطی دیجیتال]، شماره مدرک کتابخانه مجلس شورای اسلامی: 21552IR.
محمدحسین طبیب، محمدباقر(قرن 11ق). حمیات، [نسخه خطی دیجیتال]، کاتب: محمد مومن بن محمد نصیر، شماره مدرک 7086-10، کتابخانه مجلس شورای اسلامی.
معینی، ریحانه؛ خانوی، مهناز؛ فرهان، فرشید؛ گرجی، نرجس؛ رضاییزاده، حسین؛ (1391 پاییز). «سحج امعا (زخم روده)، مروری بر علل، علائم و درمان آن در طب سنتی ایران»، تاریخ پزشکی، سال 4، شماره 12: 77 - 104 .
نصرآبادی، میرزا محمدطاهر(1317). تذکره نصرآبادی (مشتمل بر شرححال و آثار قریب هزار شاعر عصر صفوی)، طهران، چاپخانه ارمغان.
وحید قزوینى، میرزا محمدطاهر(1383). تاریخ جهانآراى عباسى، با مقدمه و تصحیح سید سعید میر محمدصادق، تهران: پژوهشگاه علومانسانی و مطالعات فرهنگى. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 63 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 46 |
||