| تعداد نشریات | 127 |
| تعداد شمارهها | 7,196 |
| تعداد مقالات | 77,227 |
| تعداد مشاهده مقاله | 157,217,942 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 118,403,657 |
نقش نهادهای سیاسی در توسعة اقتصادی ایران از سقوط رضاشاه تا 1357ش | ||
| مطالعات کشورها | ||
| مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 03 اسفند 1404 اصل مقاله (1.24 M) | ||
| نوع مقاله: پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jcountst.2026.410179.1443 | ||
| نویسندگان | ||
| قاسم میسایی؛ فائز دین پرست* | ||
| گروه علوم سیاسی، دانشکدة حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران. | ||
| چکیده | ||
| علیرغم تجربة دورههایی از رشد اقتصادی، مسیر توسعة اقتصادی ایران در تاریخ معاصر، بهویژه طی سالهای ۱۳۲۰ تا ۱۳۵۷ش، ناقص و نامستمر بوده است. در این پژوهش، با تمرکز بر نقش نهادهای سیاسی در شکلگیری این وضعیت، به خلأ موجود در متون توسعه پرداخته شده، بیشتر بر عوامل اقتصادی، جغرافیایی و فرهنگی-اجتماعی تأکید شده و پیکربندی و تعامل نهادهای سیاسی کمتر بهطور نظاممند بررسی شده است. در این راستا، با تلفیق رویکردهای سنتی به توسعه و نهادگرایی جدید، چارچوب تحلیلی «چندضلعی نامتعادل نامتناجس» مطرح شده است. پژوهش حاضر مبتنیبر تحلیل تطبیقی پیکربندیمحور و نظریة مجموعههاست و با بهرهگیری از تحلیل مقایسهای کیفی مجموعههای فازی (FsQCA)، نقش نهادهای سیاسی در توسعة اقتصادی ایران طی دورة ۱۳۲۰ تا ۱۳۵۷ش بررسی شده است. قدرت تبیینی ترکیبهای علّی با استفاده از شاخصهای سازگاری و پوشش ارزیابی شده است. نتایج نشان میدهد همزمانی شش شرط پیکربندی غالب توسعة ناقص اقتصادی ایران را در این بازة زمانی شکل داده است: ناسازگاری ژانری فرادستان، ضعف در تبعیت فرادستان از قوانین، ضعف تفکیک قوا، ضعف موازنة قدرت دولت و جامعه، ضعف ظرفیت دولت و غلبة رابطهگرایی بر ضابطهگرایی. سطح بالای سازگاری (1) و پوشش (0.9) بیانگر قدرت تبیینی این ترکیب و ماهیت غیرخطی فرایند توسعه است. در میان این عوامل، ناسازگاری ژانری و ضعف در تبعیت از قوانین شروط لازم و برجسته است. توسعة ناقص اقتصادی ایران در این دوره حاصل تعامل همزمان چند عامل نهادی-سیاسی است، نه متغیری منفرد. چارچوب پیشنهادی در تحلیل کشورهای درحالتوسعه با نهادهای سیاسی مشابه کاربرد خواهد داشت و بر اهمیت پیکربندی نهادی در فرایند توسعه تأکید میشود. | ||
| کلیدواژهها | ||
| پهلوی دوم؛ توسعة اقتصادی؛ سقوط رضاشاه؛ مجموعههای فازی؛ نهادهای سیاسی | ||
|
سایر فایل های مرتبط با مقاله
|
||
| مراجع | ||
|
ازغندی عر. (1382). تحولات سیاسی و اجتماعی ایران 1357-1320. تهران: سمت.
اشرف ا. (1359). موانع تاریخی رشد سرمایهداری در ایران: دوره قاجاریه. تهران: انتشارات زمینه.
آبراهامیان ی. (1386). ایران بین دو انقلاب. ترجمة گلمحمدی ا، فتاحی ما. تهران: نشر نی.
---------------. (1389). تاریخ ایران مدرن. ترجمة فتاحی ما. چ4. تهران: نشر نی.
آپتن جم. (1400). تحلیلی از تاریخ ایران مدرن. ترجمة آژند ی. تهران: نشر بایگانی.
آزاد ارمکی ت. (1397). اندیشه نوسازی در ایران. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
آوری پ. (1371). تاریخ معاصر ایران از کودتای 28 مرداد تا اصلاحات ارضی. ترجمة رفیعی مهرآبادی م. ج3، چ2. تهران: انتشارات عطایی.
----------. (1370). تاریخ معاصر ایران از تاسیس سلسله پهلوی تا کودتای 28 مرداد 1332. ترجمة رفیعی مهرآبادی م. ج2، چ2. تهران: مؤسسة انتشارات عطایی.
آوری پ، هامبلی گ، ملویل چ. (1388). تاریخ ایران کمبریج. ج7، قسمت سوم دورة پهلوی. ترجمة قادری ت. تهران: انتشارت مهتاب.
بالدوین جب. (1401). برنامهریزی و توسعه در ایران. ترجمة عظیمی م. چ3، تهران: انتشارات علم.
بدیع ب. (1387). توسعه سیاسی. ترجمة نقیبزاده ا. تهران: نشر قومس.
بشیریه ح. (1387). موانع توسعه سیاسی در ایران. تهران: گام نو.
بهنام ج. (1399). ایرانیان و اندیشه تجدد. چ 6. تهران: انتشارات فرزان روز.
دلاوری ا. (1401). «دولت و سیاست تنازعی در ایران معاصر، ضرورت گذار به دولت مصالحهجو». فصلنامه دولتپژوهی. 8(32): 62-37. https://doi.org/10.22054/tssq.2023.71590.1365 .
دیگار ژپ، هوکاد ب، ریشار ی. (1377). ایران در قرن بیستم، بررسی اوضاع سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی ایران در یک صد سال اخیر. ترجمة هوشنگ مهدوی عر. تهران: نشر البرز.
رضاقلی ع. (1377). جامعهشناسی نخبهکشی. چ 45. تهران: نشر نی.
----------. (1367)، جامعهشناسی خودکامگی. چ 28. تهران: نشر نی.
رنانی م، مویدفر ر. (1396). چرخههای افول اخلاق و اقتصاد: سرمایه اجتماعی و توسعه در ایران. تهران: طرح نقد.
زیباکلام ص. (1400). ما چگونه ما شدیم؟ ریشهیابی علل عقبماندگی در ایران. تهران: انتشارات روزنه.
سریعالقلم م. (1401). عقلانیت و آینده توسعهیافتگی ایران. انتشارات فرزان روز.
سعیدی عا. (1401). تکنوکراسی و سیاستگذاری اقتصادی در ایران به روایت رضا نیازمند. چ27. تهران: انتشارات لوح فکر.
سونگیو د. (1377). «فرهنگ سیاسی و توسعه سیاسی مطالعه تطبیقی کره و ایران». مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران. 40(پیاپی 1050). تیر. https://jflps.ut.ac.ir/article_14186_3998a6bd74bac51ab8ac5635b885bf98.pdf.
طباطبایی سج. (1386). دیباچهای بر نظریه انحطاط ایران. چ7، تهران: نشر نگاه معاصر
عالیخانی عن. (1382). خاطرات دکتر علینقی عالیخانی وزیر اقتصاد (1348-1341)، تاریخ شفاهی بنیاد مطالعات ایران. چ2. تهران: نشر آبی.
عجماوغلو د، رابینسون ج. (1401). راه باریک آزادی. ترجمة بهشتی شیرازی سع، خیرخواهان ج. چ7. تهران: نشر روزنه.
----------. (1395). چرا ملتها شکست میخورند؟. ترجمة میردامادی م، نعیمیپور مح. تهران: انتشارات روزنه.
عظیمی ح. (1394). مدارهای توسعهنیافتگی در اقتصاد ایران. تهران: نشر نی.
علم اا. (1382). یادداشتهای علم. ویرایش از عالیخانی ع. ج5، 1354. تهران: کتاب سرا.
----------. (1377). یادداشتهای علم. ویرایش از عالیخانی ع. ج3، 1352. تهران: کتابسرا.
----------. (1372). یادداشتهای علم. ویرایش از عالیخانی ع. ج2، 1351-1349. تهران، کتاب سرا.
----------. (1371). یادداشتهای علم. ویرایش از عالیخانی ع. ج1، 1348-1347. تهران: کتابسرا.
علمداری ک. (1389). چرا ایران عقب ماند و غرب پیش رفت؟. تهران: نشر توسعه.
غنینژاد م. (1397). تجددطلبی و توسعه در ایران معاصر. چاپ 6. تهران: نشر مرکز.
فراستخواه م. (1401). ما ایرانیان: زمینهکاوی تاریخی و اجتماعی خلقیات ایرانی. تهران: نشر نی.
فروغی مع. (1396). خاطرات محمدعلی فروغی. تهران: انتشارات سخن.
فوران ج. (۱۳۸۶). مقاومت شکننده. ترجمة تدین ا. تهران: نشر خدمات فرهنگی رسا.
فوکویاما ف. (1397). نظم و زوال سیاسی. ترجمة قهرمانپور ر. چ 5. تهران: انتشارات روزنه.
قاضی مرادی ح. (1399). در پیرامون خودمداری ایرانیان. چ 10. تهران: نشر اختران.
کاتوزیان معه. (1401). ایران جامعه کوتاهمدت. ترجمة کوثری ع. تهران: نشر نی.
----------. (1400). دولت و جامعه در ایران. ترجمة افشار ح. تهران: نشر مرکز.
کدی ن. (۱۳۸۶). ریشههای انقلاب ایران. ترجمة گواهی عر. تهران: مرکز بازشناسی اسلام و ایران.
گروه مهندسی خرد. (1400). داستان توسعه در ایران، از صدارت امیرکبیر (1227) تا پیروزی انقلاب اسلامی (1357). دفتر نخست. چ4. تهران: انتشارات لوح فکر.
گلمحمدی ا. (1392). «آسیبشناسی دولت در ایران در دوره پهلوی: فساد سیاسی به روایت اسناد». پژوهشنامة علوم سیاسی. 8(2): 49- 78. https://www.ipsajournal.ir/article_200.html .
مشروح مذاکرات مجلس. (1335). تهران، مجلس شورای ملی.
----------. (1332). تهران، مجلس شورای ملی.
----------. (1331). تهران، مجلس شورای ملی.
----------. (1325). تهران، مجلس شورای ملی.
----------. (1322). تهران، مجلس شورای ملی.
مونتسکیو شدو. (1349). روح القوانین. ترجمة مهتدی عا. چ6. تهران: مؤسسة انتشارات امیرکبیر.
نراقی ح. (1399). جامعهشناسی خودمانی. چ 34. تهران: نشر اختران.
نورث دسی. (1398). فهم فرایند تحول اقتصادی. ترجمة فرضیزاده ز، مهاجرانی م. چ4. تهران: انتشارات نهادگرا.
----------. (1397). نهادها، تغییرات نهادی و عملکرد اقتصادی. ترجمة معینی مر. چ4. تهران: سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور.
نورث دسی، وینگاست بر، والیس جج. (1401). خشونت و نظمهای اجتماعی؛ چارچوب مفهومی برای تفسیر تاریخ ثبتشده بشر. ترجمة خیرخواهان ج، مجیدزاده ر. چ4. تهران: انتشارات روزنه.
Abrahamian E. (2008). A History of Modern Iran. Cambridge University Press. ---------------. (2007). Iran between Two Revolutions. Golmohammadi A, Fattahi ME. (Trans.). Tehran: Ney Publishing. [in Persian] ---------------. (1982). Iran Between Two Revolutions. Princeton University Press. Acemoglu D, Robinson JA. (2022). The Narrow Corridor: States, Societies, and the Fate of Liberty. Beheshti Shirazi SA, Kheirkhahvan J. (Trans.). 7th ed. Tehran: Roozaneh Publications. [in Persian] ---------------. (2016). Why Nations Fail. Mirdamadi M, Naeimipour MH. (Trans.). Tehran: Roozaneh Publications. [in Persian] Aghajanian A. (1999). “Fertility and mortality”. Encyclopædia Iranica. Vol. IX, Fasc. 5: 456-461. https://www.iranicaonline.org/articles/fertility-and-mortality. Alam AA. ----------------. (2003). The Alam Diaries. Alikhani A. (Ed.). Vol. 5, 1974. Tehran: Ketab Sara. [in Persian] ---------------. (1998). The Alam Diaries. Alikhani A. (Ed.). Vol. 3, 1972. Tehran: Ketab Sara. [in Persian] ---------------. (1993). The Alam Diaries. Alikhani A. (Ed.). Vol. 2, 1969–1971. Tehran: Ketab Sara. [in Persian] ---------------. (1992). The Alam Diaries. Alikhani A. (Ed.). Vol. 1, 1968–1969. Tehran: Ketab Sara. [in Persian] Alamdari K. (2010). Why Iran Lagged behind and the West Progressed. Tehran: Tose’e Publishing. [in Persian] Alikhani A. (2003). Memoirs of Dr. Alinaghi Alikhani, Minister of Economy (1962–1969). Lajevardi H. (Interviewer). Tehran: Abi Publishing. [in Persian] Almond GA, Powell GB. (1966). Comparative Politics: A Developmental Approach. Boston, MA: Little, Brown and Company. Amuzegar J. (1977). Iran: An Economic Profile. Middle East Inst. Ansari AM. (2003). Modern Iran Since 1921: The Pahlavis and After. Longman. Ashraf A. (1980). Historical Obstacles to the Growth of Capitalism in Iran: The Qajar Period. Tehran: Zamineh Publications. [in Persian] Avery P. (1992). Modern Iran from the 1953 Coup to the Land Reforms. Mehrabadi MR. (Trans.). Vol. 3, 2nd Ed. Tehran: Attaieh Publications [in Persian] ---------------. (1991). Modern Iran from the Establishment of the Pahlavi Dynasty to the 1953 Coup. Mehrabadi MR. (Trans.). Vol. 2, 2nd Ed. Tehran: Attaieh Publications. [in Persian] ---------------. (1965). Modern Iran. Cambridge: Cambridge University Press. Avery P, Hambly G, Melville C. (2009). “The Cambridge history of Iran”. Vol. 7, Part 3. The Pahlavi Period. Ghaderi T. (Trans.). Tehran: Mahtab Publications. [in Persian] Azad Armaki T. (2018). Modernization thought in Iran. Tehran: University of Tehran Press. [in Persian] Azghandi A. (2003). Political and Social Transformations in Iran, 1941–1979. Tehran: SAMT Publications. [in Persian] Azimi H. (2015). Circuits of Underdevelopment in the Iranian Economy. Tehran: Ney Publishing. [in Persian] Badie B. (2008). Political Development. Naqibzadeh A. (Trans.). Tehran: Qomes Publishing. [in Persian] Baldwin GB. (2022). Planning and Development in Iran. Azimi M. (Trans.). 3rd Ed. Tehran: Elm Publications. [in Persian] ---------------. (1967). Planning and Development in Iran. Johns Hopkins University Press. Bashiriyeh H. (2008). Obstacles to Political Development in Iran. Tehran: Gam-e No Publishing. [in Persian] Behnam J. (2020). Iranians and the Idea of Modernity. 6th ed. Tehran: Farzan Rooz Publications. [in Persian] Bharier J. (1971). The Economic Development in Iran, 1900-1970. London: Oxford University Press. Canel M, Voltmer K. (Eds.) (2014). Comparing Political Communication Across Time and Space: New Studies in an Emerging Field. Springer. Chehabi HE. (1991). “Religion and politics in Iran: How theocratic is the Islamic Republic?”. Daedalus. 69-91. Clawson, P. (1993). “Knitting Iran together: The land transport revolution, 1920–1940”. Iranian Studies. 26(3-4): 235-250. https://www.jstor.org/stable/4310856. Delavari A. (2022). “The state and agonistic politics in contemporary Iran: The necessity of transition to a conciliatory state”. Journal of State Studies. 8(32): 37-62. https://doi.org/10.22054/tssq.2023.71590.1365. [in Persian] Deutsch KW. (1961). “Social mobilization and political development”. American Political Science Review. 55(3): 493-514. Digard JP, Hourcade B, Richard Y. (1998). Iran in the Twentieth Century: Political, Social, Economic, and Cultural Developments. Mahdavi AH. (Trans.). Tehran: Alborz Publishing. [in Persian] Esfahani HS, Pesaran MH. (2009). “The Iranian economy in the twentieth century”. Iranian Studies. 42(2): 177-211. https://doi.org/10.1080/00210860902764896. Farasatkhah M. (2022). We Iranians: A Historical and Social Inquiry into Iranian Character. Tehran: Ney Publishing. [in Persian] Foran J. (2019). Fragile Resistance: Social Transformation in Iran from 1500 to the Revolution. Routledge. ---------------. (2007). Fragile Resistance: Social Transformation in Iran from 1500 to the Revolution. Tadin A. (Trans.). Tehran: Rasa Cultural Services. [in Persian] ---------------. (1989). “The concept of dependent development as a key to the political economy of Qajar Iran (1800–1925)”. Iranian Studies. 22(2-3): 5-56. https://doi.org/10.1080/00210868908701730. Foroughi MA. (2017). The Memoirs of Mohammad Ali Foroughi. Tehran: Sokhan Publishing. [in Persian] Fukuyama F. (2018). Political Order and Political Decay. Ghahramanpour R. (Trans.). 5th Ed. Tehran: Roozaneh Publications. [in Persian] ---------------. (2006). The End of History and the Last Man. Simon and Schuster. Gasiorowski MJ. (1991). U.S. Foreign Policy and the Shah: Building a Client State in Iran. Ithaca, NY: Cornell University Press. Ghani-Nejad M. (2018). Modernism and Development in Contemporary Iran. 6th Ed. Tehran: Markaz Publishing. [in Persian] Ghazi Moradi H. (2020). On Iranian Egocentrism. 10th Ed. Tehran: Akhtaran Publishing. [in Persian] Golmohammadi A. (2013). “State pathology in Iran during the Pahlavi era: Political corruption according to archival documents”. Political Science Research Quarterly. 8(2): 49-78. https://www.ipsajournal.ir/article_200.html. [in Persian] Halliday F. (1978). Iran: Dictatorship and Development. Penguin. Hibbs DA. (1973). Mass Political Violence: A Cross-National Causal Analysis. Vol. 253. New York: Wiley. Huntington SP. (2006). Political Order in Changing Societies. Yale University Press. Jazani B. (1980). Capitalism and Revolution in Iran: Selected Writings of Bizhan Jazani. Zed Books. Katouzian H. (2022). Iran: A Short-Term Society. Trans. Kowsari A. Tehran: Ney Publishing. [in Persian] ------------------. (2021). State and Society in Iran. Trans. Afshar H. Tehran: Markaz Publishing. [in Persian] ------------------. (2003). State and Society in Iran: The Eclipse of the Qajars and the Emergence of the Pahlavis. I.B. Tauris. ------------------. (1981). The Political Economy of Modern Iran: Despotism and Pseudo-Modernism, 1926–1979. Springer. Keddie NR. (2007). Roots of Revolution: An Interpretive History of Modern Iran. Gavahi A. (Trans.). Tehran: Markaz-e Bazshenasi-e Eslam va Iran. [in Persian] ---------------. (2006). Modern Iran: Roots and Results of Revolution. Yale University Press. Keddie NR, Richard Y. (1981). Roots of Revolution: An Interpretive History of Modern Iran. Yale University Press. Kinzer S. (2003). All the Shah’s Men: An American Coup and the Roots of Middle East Terror. John Wiley & Sons. Looney RE. (1977). A Development Strategy for Iran through the 1980s. Vol. 177. Greenwood. Mahdavy H. (1970). “Patterns and problems of economic development in rentier states: The case of Iran”. Studies in the Economic History of the Middle-East. Cook MA. (Ed.). Oxford: Oxford University Press. https://www.taylorfrancis.com/chapters/edit/10.4324/9781315000312-31/patterns-problems-economic-development-rentier-states-case-iran-mahdavy Micro-Engineering Group. (2021). The Story of Development in Iran: From Amir Kabir (1848) to the Islamic Revolution (1979). Vol. 1. 4th Ed. Tehran: Louh-e Fekr Publishing. [in Persian] Milani A. (2008). Eminent Persians: The Men and Women Who Made Modern Iran, 1941–1979. Syracuse University Press. Millspaugh AC. (1946). Americans in Persia. Brookings Institution. Mofid K. (1987). Development Planning in Iran: From Monarchy to Islamic Republic. Kingston Press. Montesquieu C. (1970). The Spirit of Laws. Mohtadi AA. (Trans.). Vol. 6. Tehran: Amirkabir Publishing House. [in Persian] Motamen H. (1979). Expenditure of Oil Revenue: An Optimal-Control Approach with Application to the Iranian Economy. London: Frances Pinter. Naraqi H. (2020). Our Own Sociology. 34th Ed. Tehran: Akhtaran Publishing. [in Persian] North DC. (2019). Understanding the Process of Economic Change. Farzizadeh Z, Mohajerani M. (Trans.). 4th Ed. Tehran: Nehadgara Publishing. [in Persian] ---------------. (2018). Institutions, Institutional Change, and Economic Performance. Moeini MR (Trans.). 4th Ed. Tehran: Management and Planning Organization. [in Persian] North DC, Wallis JJ, Weingast BR. (2022). Violence and Social Orders. Kheirkhahvan J, Majidzadeh R. (Trans.) 4th Ed. Tehran: Roozaneh Publications. [in Persian] Parsa M. (1989). Social Origins of the Iranian Revolution. Rutgers University Press. Pesaran MH. (1985). Economic Development and Revolutionary Upheavals in Iran (pp. 15-50). Palgrave Macmillan UK. Proceedings of the Iranian Parliament. (1956). Tehran: National Consultative Assembly. [in Persian] ---------------. (1953). Tehran: National Consultative Assembly. [in Persian] ---------------. (1952). Tehran: National Consultative Assembly. [in Persian] ---------------. (1946). Tehran: National Consultative Assembly. [in Persian] ---------------. (1943). Tehran: National Consultative Assembly. [in Persian] Ragin C. (2007). “Chapter 5: Qualitative comparative analysis using fuzzy sets (Fsqca)”. In Rihoux N, Ragin C. (Eds.). Configurational Comparative Analysis. London: Sage Publications. Renani, M, Moayedfar, Renani M, Moayedfar R. (2017). Cycles beyond Ethics and Economics: Social Capital and Development in Iran. Tehran: Tarh-e Naqd Publishing. [in Persian] Rezaqoli A. (1998). Sociology of Elite Elimination. Tehran: Ney Publishing. [in Persian] ----------------. (1988). Sociology of Despotism. Tehran: Ney Publishing. [in Persian] Rostow WW. (1990). The Stages of Economic Growth: A Non-Communist Manifesto. Cambridge University Press. Saeedi AA. (2022). Technocracy and Economic Policymaking in Iran through the Narrative of Reza Niazmand. 27th Ed. Tehran: Louh-e Fekr Publishing. [in Persian] Saikal A. (2009). The Rise and Fall of the Shah: Iran from Autocracy to Religious Rule. Princeton University Press. Sariolghalam M. (2022). Rationality and the Future of Development in Iran. Tehran: Farzan Rooz Publications. [in Persian] Shils E. (1960). “Political development in the new States (II)”. Comparative Studies in Society and History. 2(4): 379-411. https://doi.org/10.1017/S0010417500000827. Song YD. (1998). “Political Culture and Political Development: A Comparative Study of Korea and Iran”. Journal of the Faculty of Law and Political Science. University of Tehran. 40(1050). https://jflps.ut.ac.ir/article_14186_3998a6bd74bac51ab8ac5635b885bf98.pdf. [in Persian] Tabatabaei SJ. (2007). An Introduction to the Theory of Iranian Decline. 7th Ed. Tehran: Negah-e Moaser Publishing. [in Persian] Upton JM. (2021). An Analysis of Modern Iranian History. Ajand Y. (Trans.). Tehran: Baygani Publishing. [in Persian] Zibakalam S. (2021). How Did We Become What We Are? An Inquiry into the Causes of Iran’s Underdevelopment. Tehran: Roozaneh Publications. [in Persian] | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 243 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 68 |
||