| تعداد نشریات | 127 |
| تعداد شمارهها | 7,159 |
| تعداد مقالات | 76,976 |
| تعداد مشاهده مقاله | 155,422,969 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 117,137,435 |
شکلگیری طنز تقابلی در تعاملات فرودستان و فرادستان؛ تحلیل شناختیِ حکایتهای لطایفالطوایف | ||
| ادب فارسی | ||
| دوره 15، شماره 1 - شماره پیاپی 35، شهریور 1404، صفحه 51-66 اصل مقاله (1.78 M) | ||
| نوع مقاله: علمی- پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jpl.2026.408979.2363 | ||
| نویسندگان | ||
| زینب اکبری؛ مجید هوشنگی* | ||
| استادیار زبان و ادبیات فارسی، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران | ||
| چکیده | ||
| در نظامهای سلسلهمراتبی قدرت، یکی از مهمترین مؤلفههای ارتباطی، حفظ تناسب و تعادل میان جایگاه گوینده و مخاطب است؛ هرگونه عدول از این تناسب، بهویژه از سوی فرودستان، میتواند به تنش و حتی مجازات بینجامد. پژوهش حاضر با رویکردی شناختی به واکاوی طنز تقابلی در لطایفالطوایف فخرالدین علی صفی میپردازد و تلاش دارد با تکیه بر نظریه وارونگی شکل-زمینه در زبانشناسی شناختی، سازوکارهای زبانی و مفهومی براندازی گفتمان سلطه را در کنشهای زبانی فرودستان تحلیل کند. طنز تقابلی به مثابه کنشی گفتمانی در بستر تعاملات نابرابر، از طریق بازتعریف معنا، به کنشگر فرودست امکان میدهد تا موقعیتی تهدیدآمیز را به سود خود وارونه سازد و تفوق زبانی موقتی اما معناداری به دست آورد. تحلیل سی حکایت منتخب در این اثر نشان داد که گویندگان فرودست از سه نوع تناظر زبانی- ساختاری، چندمعنایی و استعاری- برای برهمزدن چارچوب ادراکی سلطه بهره میبرند. تحلیل کیفی حکایات نشان میدهد که وارونگی شکلـزمینه، بهمثابه سازوکاری بنیادین، به گوینده اجازه میدهد عناصر پنهان یا حاشیهای گفتار آغازگر را به مرکز معنا منتقل کرده و از دل آنها سازهای جدید، خلاق و گاه تحقیرآمیز برای پاسخ بسازد. این راهبرد، نهتنها نقش مهمی در ایجاد خنده و غافلگیری دارد، بلکه ابزاری انتقادی برای تضعیف ساختارهای قدرت مستقر در متن و فراتر از آن محسوب میشود و در عین حال از این راهکار بویژه تناظر در سطح چندمعنایی در جهت سانسور و عبور از غضب نظام قدرت بهرهمند گردد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| طنز تقابلی؛ زبانشناسی شناختی؛ وارونگی شکلـزمینه؛ لطایفالطوایف؛ تناظر زبانی | ||
| مراجع | ||
|
منابع
باقری، بهادر (۱۳۸۴). تحلیل محتوای لطایف الطوایف از دریچه عناصر داستانی آن، پژوهشهای ادبی، ۳(۹)، ۲۹–۴۶.
چراغی، افسانه (۱۳۸۸). شگردهای زبانی لطیفهپردازی در لطایفالطوایف (پایاننامه کارشناسی ارشد، راهنما: علیپدرام میرزایی)، دانشگاه پیامنور تهران، دانشکده زبان و ادبیات فارسی.
خاتمی، احمد و الهام باقری (1393) طنز روایی و کاربرد عرفانی آن در حدیقه، نشریه ادب فارسی، 4(1)، 33-59.
دارابی، حدیث و سبزیانپور وحید (۱۳۹۶). بررسی محتوایی و سرچشمههای فکری علی صفی در لطایف الطوایف، نشریه ادبیات تطبیقی، ۹ (۱۶)، ۴۳–۶۴.
زارع بنادکوکی، نجمه؛ نوریان، مهدی و محمدی فشارکی، محسن (۱۴۰۰). گونهشناسی لطیفه در قرن هشتم تا دهم هجری (به انضمام معرفی دو نسخه خطی)، متنپژوهی ادبی، ۲۵(۸۸)، ۸۸–۱۱۲.
صفی، فخرالدین علی (1389). لطایفالطوایف، احمد گلچین معانی (مصحح)، تهران: اقبال.
میرصادقی، جمال (1376) عناصر داستان، تهران: سخن.
References Attardo, S. (1994, 2001). Linguistic Theories of Humor / Humorous Texts. Hurley, M., Dennett, D., & Adams, R. (2011). Inside Jokes: Using Humor to Reverse-Engineer the Mind. Veale, T. (2006). The Cognitive Mechanisms of Adversarial Humor. Langacker, Ronald W. (1987). Foundations of Cognitive Grammar: Theoretical Prerequisites. Stanford: Stanford University Press. Bagheri, Bahadur. (2005). Content Analysis of Lataif al-Tawaif through. [in Persian] Chiraghi, Afsaneh (2009). Linguistic Techniques of Joking in Lataif al-Tawaif (Master’s Thesis, Supervisor: Ali Padram Mirzaei). Payam Noor University, Tehran, Faculty of Persian Language and Literature. [in Persian] Khatami, Ahmad and Elham Bagheri (2014). Narrative Humor and Its Mystical Application in Hadiqa, Persian Literature Journal, 4(1). 33–59. [in Persian] Darabi, Hadith and Sabzianpour Vahid. (2017). Content Analysis and Intellectual Sources of Ali Safi in Lataif al-Tawaif. Comparative Literature Journal, 9(16), 43–64. [in Persian] Zare Benadkoki, Najmeh; Noorian, Mehdi and Mohammadi Fasharaki, Mohsen. (2014). Typology of Latifa in the 8th to 10th centuries AH (including the introduction of two manuscripts). Literary Textual Studies, 25(88), 88–112. [in Persian] Safi, Fakhr al-Din Ali (2010). Latifa al-Tawaif. Ahmad Golchin Maani (editor). Tehran: Iqbal. [in Persian] Mirsadeghi, Jamal (1997). Elements of a Story, Tehran: Sokhan. [in Persian] | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 70 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 18 |
||