| تعداد نشریات | 127 |
| تعداد شمارهها | 7,240 |
| تعداد مقالات | 77,669 |
| تعداد مشاهده مقاله | 161,236,665 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 120,853,232 |
نقد پژوهشهای خاورشناسان دربارهی وزن شعر و عروض فارسی | ||
| پژوهشنامه نقد ادبی و بلاغت | ||
| دوره 14، شماره 3 - شماره پیاپی 39، آبان 1404، صفحه 1-31 اصل مقاله (1.56 M) | ||
| نوع مقاله: علمی-پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jlcr.2026.399000.2076 | ||
| نویسندگان | ||
| منوچهر تشکری* 1؛ مختار ابراهیمی2؛ پیام نیک بیان3 | ||
| 1دانشیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران. | ||
| 2دانشیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران. | ||
| 3دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران. | ||
| چکیده | ||
| شعر کهن با برخورداری از وزن و موسیقی، یکی از بارزترین نمودهای فرهنگ فارسی و ایرانی است و پژوهش در وزن شعر فارسی، جزوِ مهمترین و اصلیترین مطالعات خاورشناسان بوده که از لحاظ زمانی، به دو دورهی باستانی اسلامی، قابل تقسیم است. تحقیقات بخش اوّل- که چیستی و چگونگی وزن شعر ایرانی میانه را بررسی میکند - منحصر به فرد و تازه است؛ درحالیکه پژوهشهای بخش دوم اغلب بازتولید دانش پیشینیان دربارهی عروض سنّتی فارسی است. با توجّه به رویکرد و هدف مستشرقان از بازتولید و آموزش دانش عروض، محقّقان را میتوان در چهار گروه، طبقهبندی کرد که هدف گروه نخست، تنها ترجمهی رسالهای عروضی به زبان مادری بوده است؛ حالآنکه گروه دیگر، همزمان نسخهای خطّی را نیز تصحیح کردهاند. گروه سوم از خاورشناسان به تعیین خاستگاه شعر فارسی و تحلیل وزن پرداخته و گروه چهارم، عروض فارسی را با وزن شعر سایر ملل مطابقت دادهاند. از سویی، همگان بر این نکته اتّفاق نظر دارند که قرن بیست و یکم میلادی، عصر نظریهپردازی است و برخی از خاورشناسان به پژوهش در ماهیت نظام وزن شعر کمّی در زبانهای زندهی دنیا و تعیین شباهتها و تفاوتهای آن با عروض سنّتی پرداختهاند. نتیجهی کلّی، آن است که در میان آثار خاورشناسانی که مطالعات خود را دربارهی وزن شعر فارسی کلاسیک انجام دادهاند، ساتن و بلوخمان، نگاهی ویژه به این علم داشته و تحقیقات خود را بر مدار آموزش صحیح وزن انجام دادهاند؛ درحالیکه بیشتر مستشرقان، وزن شعر را به مثابه شاخهای از علوم ادبی دانسته و بلاغت، عروض و قافیه را در یک رساله، گردآوری کرده و تا حدّی موجب سردرگمی مخاطبان شدهاند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| شرقشناسی؛ عروض فارسی؛ بلوخمان؛ الول ساتن؛ لازار | ||
| مراجع | ||
|
منابع
اروجی، شقایق. (1398). «معرفی کتاب موزون و عقلانی». فصلنامه ادبیات و هنر. ش 7 و 8 . صص 288- 283.
حسنی، حمید. (1373). «تیسن، حافظشناس تمام عیار دانمارکی». مجلّه گلچرخ. ش10. صص 67- 62.
خوشخو، رافعه و زارعیفرد، رها. (1401). «بررسی آکوستیکی تکیه در شعر رسمی فارسی». فصلنامه زبان و ادب فارسی. د 14. ش50. صص256- 233.
سعید، ادوارد. (1377). شرقشناسی. ترجمه عبدالرحیم گواهی. چ 2. تهران: دفتر نشر اسلامی.
شمیسا، سیروس. (1374). سیر رباعی در شعر فارسی. چ 2. تهران: انتشارات فردوس.
طالبزاده، محمدرضا. (1388). وزن شعر فارسی، مبانی و مسائل نظری. چ 1. تهران: نشر نی.
طبیبزاده، امید. (1388). «ساخت وزنی و تکیه واژه در فارسی بر اساس نظریه تکیه وزنی». پژوهشهای زبانشناسی. د 1. ش1. صص 78- 63.
ـــــــ ، ـــ . (1389). «نظریه تکیه وزنی». مجله زبان و زبانشناسی. ش 11. صص 180- 171.
ـــــــ ، ـــ . (1390). مجموعه مقالات وزن شعر فارسی از دیروز تا امروز. ج 1. تهران: انتشارات فرهنگستان زبان و ادب فارسی. صص 135- 123.
ـــــــ ، ـــ . (1398). «پیشنهادی برای بازسازی وزن شعر پارتی در پرتو ویژگیهای وزنی برخی اشعار ایرانی میانه غربی». جشننامه استاد سید مصطفی عاصی. بهکوشش آزیتا افراشی. ج 1. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی. صص 354- 339.
قهرمانیمقبل، علیاصغر. (1397). «جدول طبقهبندی وزنهای شعر فارسی و شیوه نامگذاری وزنها». نامه فرهنگستان. د 17. ش 1. صص 34- 5.
ــــــــــ ، ــــــــ . (1400). «بررسی آماری کاربرد وزنهای شعر عربی و فارسی». مجله زبان و زبانشناسی. د 17. ش 34. صص 164- 133.
ــــــــــ ، ــــــــ . (1402). عروض و قافیه فارسی با رویکرد جدید. چ 1. تهران: نشر نی.
مهدویمزده، محسن. (1403). نظام وزنی شعر فارسی. چ 1. تهران: فرهنگ نشر نو.
نجفی، ابوالحسن. (1359). «طبقهبندی وزنهای شعر فارسی». مجله آشنایی با دانش. ش 7. صص 623- 614 .
ــــ ، ــــــــ . (1394). درباره طبقهبندی وزنهای شعر فارسی. چ 1. تهران: انتشارات نیلوفر.
References Arouji, Shaqayeq. (2019/1398). “Introducing the Book "Measured and Rational" Literature and Art Quarterly", Nos. 7–8, pp. 283–288. Blochmann, Heinrich.(1872). "The Prosody of the Persians ccording to Saifi, Jámí and Other Writers", Calcutta. Boyce, Mary. (1954). "The Manichaean Hymn Cycles in Parthian", London. Elwell Sutton, Laurence Paul .(1976). "The Persian Metres", Cambridge. Garcin deTassy, Joseph Héliodore .(1848). "Prosodie Des Langues De L'orent Musulman".Paris. Ghahremani Moghbel, AliAsghar. (2018/1397). "A Classification Table of Persian Poetic Meters and a Method for Naming Them." Nameh-ye Farhangestan, Vol. 17, No. 1, pp. 5–34. ----------------------------,-------------.(2021/1400). "A Statistical Study of the Use of Arabic and Persian Meters." Journal of Language and Linguistics, Vol. 17, No. 34, pp. 133–164. ----------------------------,------------.(2023/1402)."Persian Prosody and Rhyme:A New Approach".1st ed. Tehran: Ney Publications. Gladwin, Francis.(1801). "Dissertations onthe Rhetoric, Prosody, and Rhyme of the Persians", London. Hassani, Hamid. (1994/1373). “Thiesen, the Complete Danish Hafez Scholar. "Golcharkh Magazine", No. 10, pp. 62–67. Hayes, Bruce.(1979). "The Rhythmic Structure of Persian Verse," Edebiyat 4/2. Henning, Walter Bruno.(1933). "Geburt und Entsendung des manichäischen Urmenschen" Nachrichten der Gesellschaft der Wissenschaften zu Göttingen. Khoshkhoo, Rafe'eh, & Zarei Fard, Raha.(2022/1401)."An Acoustic Study of Stress in Formal Persian Poetry." Persian Language and Literature Quarterly", Vol. 14, No. 50, pp. 233–256. Landau, Justine. (2013). "De rythme et de raison. Lecture croisée de deux traités de poétique persans du XIIIe siècle”, Paris, Presses Sorbonne Nouvelle. Lazard, Gilbert. (1950). "A Pahlavi Poem," BSOAS 13. .-------,---------.(1985)."La métrique de la poésie parthe" in Papers in Honour of Professor Boyce, Leiden. -------.---------.(2003). "La versification d'un hymne manichéen en parthe," in C.G.Cereti et al., Religious Themes and Texts of Pre-Islamic Iran and Central Asia, Wiesbaden. ------,----------.(2008). "The Rise of the New Persian Language," Camb. Mahdavi Mazdeh, Mohsen. (2024/1403). "The Metrical System of Persian Poetry". 1st ed. Tehran: Farhang Nashr-e No. Najafi,Abolhassan.(1980/1359)."Classification of Persian Poetic Meters."Ashenayi ba Danesh Magazine, No. 7, pp. 614–623. --------,----------------.(2015/1394)."On the Classification of Persian Poetic Meters". 1st ed. Tehran: Niloufar Publications. Rezaei Baghbidi, Hasan. (2011). "Ancient Iranian Poetic Metres", Indian and Persian Prosody and Recitation, edited by Hiroko Nagasaki, Delhi. Ruckert, Friedrich Michael.(1827). "Grammatik, Poetik, und Rhetorik der Presser", Vienna. Said, Edward. (1998/1377). "Orientalism". Translated by Abdolrahim Govahi. 2nd ed. Tehran: Islamic Publishing Office. Shaked, Shaul.(1970). "Specimens of Middle Persian Verse" in W.B. Henning Memorial Volume, London. Shamisā, Sirus. (1995/1374)."The Evolution of the Rubā‘ī in Persian Poetry". 2nd ed. Tehran: Ferdows Publications. Tabibzadeh, Omid. (2009/1388). "Metrical Structure and Word Stress in Persian Based on the Theory of Metrical Stress, Linguistic Studies", Vol. 1, No. 1, pp. 63–78. ---------------,------.(2010/1389). "The Theory of Metrical Stress." Journal of Language and Linguistics, No. 11, pp. 171–180. ---------------,------.(2011/1390)."Collected Essays on Persian Poetic Meter from Yesterday to Today", Vol. 1. Tehran: Academy of Persian Language and Literature Publications, pp. 123–135. ---------------,-------.(2019/1398)."A Proposal for Reconstructing Parthian Meter in Light of the Metrical Features of Certain Western Middle Iranian Poems." In Festschrift for Professor Seyed Mostafa Asi, edited by Azita Afrashi, Vol. 1. Tehran: Institute for Humanities and Cultural Studies, pp. 339–354. Talebzadeh, Mohammad Reza. (2009/1388). "Persian Poetic Meter: Foundations and Theoretical Issues". 1st ed. Tehran: Ney Publications. Thiesen, Finn. (1982)."A Prosody", Wiesbaden. Manual of Classical Persian Utas, BO .(2009). "Prosody: meter and rhyme" in de Brujin, J.T.P. (ed.), A History of Persian Literature, Vol 4. London &New York. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 459 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 34 |
||