میز خدمت الکترونیک
دوره ویراستاری

  اخبار و اعلانات

 آمار

تعداد نشریات127
تعداد شماره‌ها7,123
تعداد مقالات76,614
تعداد مشاهده مقاله153,398,549
تعداد دریافت فایل اصل مقاله115,569,705
برهانی, محسن, بابائی, مرتضی. (1404). اجرای تعزیر؛ الزام یا اختیار. , 55(1), 47-27. doi: 10.22059/jqclcs.2026.393682.1994
محسن برهانی; مرتضی بابائی. "اجرای تعزیر؛ الزام یا اختیار". , 55, 1, 1404, 47-27. doi: 10.22059/jqclcs.2026.393682.1994
برهانی, محسن, بابائی, مرتضی. (1404). 'اجرای تعزیر؛ الزام یا اختیار', , 55(1), pp. 47-27. doi: 10.22059/jqclcs.2026.393682.1994
برهانی, محسن, بابائی, مرتضی. اجرای تعزیر؛ الزام یا اختیار. , 1404; 55(1): 47-27. doi: 10.22059/jqclcs.2026.393682.1994

اجرای تعزیر؛ الزام یا اختیار

مطالعات حقوق کیفری و جرم شناسی
دوره 55، شماره 1، خرداد 1404، صفحه 47-27    اصل مقاله (326.96 K)
نوع مقاله: علمی - پژوهشی
شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jqclcs.2026.393682.1994
نویسندگان
محسن برهانی* 1؛ مرتضی بابائی2
1استادیار گروه حقوق جزا و جرم شناسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
2دانش‌آموختۀ کارشناسی ارشد حقوق کیفری و جرم شناسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، ایران.
چکیده
تعزیرات به‌عنوان یکی از پاسخ‌های کیفری پیش‌بینی‌شده در فقه، متکفل پاسخ‌دهی به بخش عمده‌ای از جرایم هستند و به‌دلیل همین گستردگی از اهمیت بسزایی برخوردارند. یکی از موضوعات تعیین‌کننده در تعزیرات موضوع الزامی یا اختیاری بودن اقامۀ تعزیر است. به این معنا که از نظر فقهی، آیا حکومت اسلامی در مواجهه با تعزیرات دارای تکلیف است یا در این حوزه اختیار دارد؟ به دیگر سخن، حاکم اسلامی حق اقامۀ تعزیر دارد یا مکلف به اقامۀ تعزیر است؟
در این نوشتار ضمن تحلیل مستندات فقهی دو رویکرد الزامی یا اختیاری بودن اعمال تعزیر، این نتیجه به‌دست آمده است که رویکرد الزام محور دارای مستند قابل اتکایی نیست و ادلۀ شرعی، اختیاری بودن تعزیر را به اثبات می‌رسانند. بر این اساس قانونگذار ملزم به جرم‌انگاری همۀ اعمال حرام نیست و دست وی در عدم جرم‌انگاری باز خواهد بود.
کلیدواژه‌ها
تعزیر؛ رویکرد اختیارمحور؛ رویکرد الزام‌محور؛ جرم‌انگاری؛ جرم‌زدایی؛ مصلحت
مراجع
منابع

الف) فارسی

  1. انصاری، قدرت‌الله؛ انصاری، محمدجواد؛ بهشتی، ابراهیم؛ طباطبائی، سیدعلی‌اکبر (1385). تعزیرات از دیدگاه فقه و حقوق جزا. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
  2. باقی‌زاده، محمدجواد؛ امیدی‌فرد، عبدالله (1393). ضرورت حفظ نظام و منع اختلال در آن در فقه امامیه. فصلنامۀ شیعه‌شناسی، 12(47)، 170-200.
  3. حاجی‌ده‌آبادی، احمد (1399). قواعد فقه جزایی. چ پنجم، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
  4. صادقی، مهدی، وبگاه مدرسۀ فقاهت، درس نهج‌البلاغه (حکمت‌ها)، 1395 شمسی، به آدرس: <https://www.eshia.ir/feqh/archive/text/sadeqi/nahj/95/950628> آخرین بازدید دی 1403.
  5. طباطبایی، ابوالفضل، وبگاه مدرسۀ فقاهت، درس نهج‌البلاغه، 1401 شمسی، به آدرس: https://www.eshia.ir/feqh/archive/text/tabatabaei_abolfazl/nahj/1400/14010226 آخرین بازدید دی 1403.
  6. قافی، حسین؛ شریعتی فرانی، سعید (1396). اصول فقه کاربردی. ج 2، چ نهم، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
  7. کدخدایی، محمدرضا (1387). بررسی فقهی و حقوقی قاعدۀ «التعزیر فی کل معصیه. نشریۀ فقه اهل‌بیت، (4)، 91-142.
  8. مکارم شیرازی، ناصر (1383). تعزیر و گسترۀ آن. چ اول، قم: مدرسه الامام علی بن ابی طالب.
  9. نوبهار، رحیم (1398). از حفظ حکومت تا حفظ نظام. پژوهش حقوق عمومی، (63)، 43-64.
  10. نوبهار، رحیم (1393). از تعطیل حد تا الغاگرایی کیفری. نشریۀ پژوهش‌های حقوق تطبیقی، 18(4)، 123-146.
  11. نوبهار، رحیم (1396). اصل کاربرد کمینه حقوق کیفری. اصل حداقل بودن حقوق جزا. تهران: میزان.
  12. ورعی، سیدجواد (1393). قاعدۀ اختلال نظام؛ مفاد و قلمرو آن در فقه. نشریۀ حکومت اسلامی، (71)، 5-32.
  13. هاشمی شاهرودی، سیدمحمود (1375). کاوشی دربارۀ اختیار ولی امر در عفو کیفرها. نشریۀ فقه اهل‌بیت، (7)، 43-76.
 

ب) عربی

  1. ابن ادریس، محمد بن علی (1387). کتاب السرائر الحاوی لتحریر الفتاوی. ج 6، چ اول، قم: دلیل ما.
  2. ابن بابویه، محمد بن علی (1415ق). المقنع. قم: موسسۀ الامام هادی(ع).
  3. ابن براج، عبدالعزیز بن نحریر (1406ق). المذهب. ج2، قم: مؤسسۀ النشر الاسلامی.
  4. ابن زهره، حمزه بن علی (1417ق). غنیه النزوع الی علمی الاصول و الفروع. ج 1، قم: مؤسسة الإمام الصادق علیه‌السلام.
  5. تبریزی، جواد (1376). اسس الحدود و التعزیرات. قم: بی‌نا.
  6. حرانی، حسین بن شعبه (1404ق). تحف العقول عن آل الرسول (ص). چ دوم، قم: مؤسسۀ النشر الاسلامی.
  7. حلی، حسن بن یوسف (1420ق). تحریر الاحکام الشرعیه علی مذهب الامامیه، ج 5، قم: مؤسسۀ الامام الصادق (ع).
  8. حلی، حسن بن یوسف (1374). مختلف الشیعه فی احکام الشریعه. ج 9، قم: مؤسسۀ النشر الاسلامی.
  9. خوئی، سیدابوالقاسم (1428ق). مبانی تکمله المنهاج. ج 41، چ سوم، قم: مؤسسۀ احیا آثار الامام خوئی.
  10. خوئی، سیدابوالقاسم (1410ق). محاضرات فی اصول الفقه. فیاض، محمداسحاق، ج 2، قم: انصاریان.
  11. رشتی، میرزا حبیب‌الله (بی‌تا). بدائع الافکار. ج 1، چ اول، قم: مؤسسۀ آل‌البیت علیهم السلام لاحیاء التراث.
  12. شیرازی، سیدمحمد (بی‌تا). الفقه: موسوعه استدلالیه فی الفقه الاسلامی (کتاب الشهادات). ج 87، قم: مؤسسۀ الفکر الاسلامی، بی‌تا.
  13. صافی گلپایگانی، لطف‌الله (بی‌تا). التعزیر، احکامه و حدوده. قم: دفتر معظم له.
  14. طبرسی، فضل بن حسن (1408). مجمع البیان فی تفسیر القرآن. بیروت: دار المعرفه.
  15. طوسی، محمد بن حسن (1411). الخلاف. ج 5، چ دوم، قم: مؤسسۀ النشر الاسلامی.
  16. طوسی، محمد بن حسن (1400). النهایه فی مجرد الفقه و الفتاوی. بیروت: دارالکتاب العربی.
  17. عاملی، محمد بن حسن (بی‌تا). وسائل الشیعه. ج 11، تهران: انتشارات مکتبه الاسلامیه.
  18. عاملی، محمد بن حسن (بی‌تا). وسائل الشیعه. ج 18، تهران: انتشارات مکتبه الاسلامیه.
  19. عاملی، محمد بن حسن (بی‌تا). وسائل الشیعه. ج 19، بیروت: دار احیا التراث العربی.
  20. عراقی، ضیاءالدین (1417). نهایه الافکار، ج 1، قم: مؤسسۀ النشر الاسلامی.
  21. غروی اصفهانی، محمدحسین (1409). الطلب و الاراده. چ اول، قم: مؤسسۀ النشر الاسلامی.
  22. فاضل موحدی لنکرانی، محمد (1427). تفصیل الشریعه (الحدود). چ سوم، قم: مرکز فقه الائمه الاطهار (ع).
  23. کاشف‌الغطاء، محمدحسین (بی‌تا). اصل الشیعه و اصولها. بی‌جا: مؤسسۀ الامام علی(ع.
  24. گلپایگانی، محمدرضا (1412ق). الدر المنضود فی احکام الحدود. ج 2، قم: دار القرآن الکریم.
  25. گلپایگانی، محمدرضا (بی‌تا). مجمع المسائل. ج 3، قم: دار القرآن الکریم.
  26. محقق حلی، جعفر بن حسن (1408ق). شرائع الاسلام فی المسائل الحلال و الحرام. ج 4، قم: اسماعیلیان.
  27. مجلسی، محمدباقر بن محمدتقی (1403ق). بحارالانوار. ج 71، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
  28. مغربی، نعمان بن محمد تمیمی (1385). دعائم الاسلام. ج 2، چ دوم، قم: مؤسسۀ آل البیت.
  29. مکارم شیرازی، ناصر (1422ق). بحوث فقهیه مهمه. چ اول، قم: مدرسه الامام علی بن ابی طالب ­(ع).
  30. منتظری، حسینعلی (1409ق). دراسات فی ولایه الفقیه و فقه الدوله الاسلامیه. ج 2، قم: مرکز العالمی للدراسات الاسلامیه.
  31. منتظری، حسینعلی (بی‌تا). کتاب الحدود. قم: دارالفکر.
  32. مؤسسۀ دائره‌المعارف فقه اسلامی (1382). فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل‌بیت علیهم السلام. ج 2، چ اول، قم: مؤسسۀ دائره‌المعارف فقه اسلامی.
  33. موسوی اردبیلی، عبدالکریم (1427ق). فقه الحدود و التعزیرات. ج ۱، چ دوم، قم: مؤسسۀ النشر لجامعة المفید.
  34. موسوی اردبیلی، عبدالکریم (1427ق). فقه الحدود و التعزیرات. ج 2، چ دوم، قم: موسسۀ النشر لجامعة المفید.
  35. موسوی خوانساری، احمد (1355). جامع المدارک فی شرح المختصر النافع. ج 7، چ دوم، تهران: مکتبه الصدوق.
  36. نجفی، محمدحسن (1362). جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام. ج 41، بیروت: دار احیا التراث العربی.
  37. نراقی، احمد بن محمدمهدی (1375). عوائد الایام. قم: مکتب الاعلام الاسلامی.
  38. نراقی، احمد بن محمدمهدی (بی‌تا). مستند الشیعه فی احکام الشریعه. ج 2، قم: مؤسسۀ آل‌البیت لإحیاء التراث.
52. هاشمی شاهرودی، سیدمحمود (1433ق). قرائات فقهیه معاصره. ج 1، چ اول، قم: مؤسسۀ دائره‌المعارف الفقه الاسلامی.

آمار
تعداد مشاهده مقاله: 186
تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 155





سامانه مدیریت نشریات علمی. قدرت گرفته از سیناوب