1دانشجوی دکتری حقوق عمومی، واحد یزد، دانشگاه آزاد اسلامی، یزد، ایران
2دانشیار، گروه حقوق، دانشکدۀ حقوق، علوم سیاسی و تاریخ، دانشگاه یزد، یزد، ایران
3استادیار، گروه حقوق، واحد یزد، دانشگاه آزاد اسلامی، یزد، ایران
چکیده
تنظیم گری یکی از نقش های اقتصادی مهم دولت ها است که با هدف تعیین ساختارها و قواعد بازار و تنظیم روند تولید و توزیع کالاها زیر نظر مقررات دولتی صورت میگیرد. ساختارها و قواعد تنظیم شده از سوی دولت، مؤسسات مالی یک کشور را مشمول مقررات، رویههای اجرایی، محدودیت ها و دستورالعمل های خاصی می کند. اما از آنجا که دولت ها دیگر تنها بازیگران عرصۀ اقتصاد نیستند، نقش نهادهای تنظیم گری دیگر برجسته می شود. نظام حقوقی تنظیم گری با اولویت دادن به نقش بخش خصوصی در بازار سرمایه، تأکید بر حقوق نرم و تنوع ابزارهای تنظیم گری بهعنوان محور جدیدی در عرصۀ حکمرانی معرفی شده است. مقالۀ حاضر تلاش می کند تا به این پرسش پاسخ دهد که نظام حقوقی تنظیمگ ری در بازار سرمایۀ ایران از منظر خودتنظیمی و مداخلۀ دولت دارای چه رویکردی است؟ با بررسی و تحلیل مؤلفه های نظام حقوقی تنظیم گری شامل سازمان های تنظیم گر، سازکارهای حل اختلاف و جرایم و مجازات ها؛ چالش های پیش روی آن در بستر بازار سرمایۀ ایران و با توجه به انواع سبک های تنظیم گری بررسی شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد نظام حقوقی تنظیم گری در بازار سرمایۀ ایران بیش از همه به سبک تنظیم گری مشارکتی نزدیک است، و دولت و سازمان تنظیم گر در همزیستی با یکدیگر، بازار سرمایه را سامان می بخشند.
ساندرز، آنتونی و کورنت، مارسیا (1393). بازارها و نهادهای مالی. ترجمهی رضا تهرانی و عسگر نوربخش، تهران: دانشگاه تهران.
ب) مقالات
اسدی، حمید؛ مهدویپور، اعظم و رضوانی، سودابه (1398). مفهوم و جایگاه تنظیم گری اقتصادی با تأکید بر پاسخگویی به جرایم بورسی. پژوهشنامه حقوق اسلامی، 2(50)، 473-498.
امامیان، سیدمحمدصادق؛ ذوالفقاری، امیرمحمد؛ محمدزاده، احسان و زمانیان، مرتضی (1397). مفهوم تنظیمگری و ارتباط آن با حکمرانی (گزارش). دفتر مطالعات اقتصاد بخش عمومی، معاونت پژوهشهای اقتصادی، (15940)، 1- 56.
انصاری، علی و عیسائی تفرشی، محمد (1391). تحلیل حقوقی و اقتصادی نهادهای خود انتظام و نقش مراجع غیردولتی ناظر بر این نهادها در بازار سرمایۀ ایران و آمریکا. بورس اوراق بهادار، 5 (20)، 117- 136.
باقری، محمود و احضاری، عباس (1398). ابعاد حقوقی بازار سرمایۀ غیرمتشکل؛ با نگرش تطبیقی در حقوق ایالات متحدۀ آمریکا. پژوهش حقوق خصوصی، 7 (26).
پاکپرور، محمدصادق (1399). سیر رشد و تکامل مفهوم تنظیمگری در نظام حکمرانی نوین، قابل دسترسی در: https://masireqtesad.ir/113621/
حسینی، مینا و غفاری، بهنام (1399). مطالعۀ تطبیقی رابطۀ حقوقی نهادهای رقابتی و نهادهای تنظیمگر بخشی؛ از تضاد تا تعامل. مطالات حقوق تطبیقی، 11 (2)، 525 ـ550.
خبرگذاری ایسنا، چندنکتۀ جالب دربارۀ تاریخچۀ بانک مرکزی، 18 مرداد 1394، قابل دسترسی در تارنمای: Isna.ir/news/94051810272
زارعی، محمدحسین و متانی، محمدعلی (1399). حقوق تنظیمی بانکی و آسیبهای آن در نظام بانکی ایران. تحقیقات حقوقی، 22 (86)، 1ـ28.
شمس، عرفان (1388). نقش نهادهای مقرراتگذار در تنظیم خدمات عمومی. اطلاعرسانی حقوقی، 19، 41ـ59.
علومی یزدی، حمیدرضا (1385). بررسی قانون بازار اوراق بهادار مصوب 1384 و تأثیر آن بر بازار سرمایۀ ایران. مطالعات و پژوهشهای حقوقی، 143ـ165.
فرهانیان، سیدمحمدجواد (1394). بررسی نظامهای نظارتی در بازارهای مالی. اقتصادی، (9-10)، 119ـ136.
قانون بازار اوراق بهادار جمهوری اسلامی مصوب سال 1384، قابل دسترسی در تارنمای مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی: rc.majlis.ir/fa/law/show/97
مافی، همایون و فلاح تفتی، زینب (1393). بررسی تطبیقی الزامات حاکم بر صکوک مرابحه و سکوک اجاره در نظام حقوقی ایران. بورس اوراق بهادار، 7 (28)، 47ـ75.
محسنی زنوزی، سیدجمالالدین و اسماعیلی، سیدمیثم (1393). تأثیر نقش دولت در رقابتپذیری. سیاستهای راهبردی و کلان، 2 (5)، 41ـ65.
منظور، داوود (1399). تنظیمگری و مقرراتگذاری نظام مالی در ایران: ارزیابی مقایسهای. پژوهشهای پولی و بانکی، 13 (43)، 149ـ 188.
منوری، حسین و راسخ، محمد (1396). سبکهای تنظیم بازار مالی در ایران و انگلستان. دانش سرمایهگذاری، 6 (22)، 147ـ163.
نبیزاده، انسیه؛ صادق احمدی، سیدمحمد و شریفشاهی، محمد (1402). چالشها و راهکارهای حقوق تنظیمگری صوت و تصویر فراگیر در ایران. مطالعات حقوق عمومی (در دست چاپ).
یاوری، اسدالله (1393). درآمدی بر مفهوم تنظیمگری حقوقی. مطالعات حقوق تطبیقی، 5 (2)، 629- 647.
انگلیسی
A) Articles
Abdmoulah, W. (2010).Testing the Evolving Efficiency of Arab Stock Markets. International Review of Financial, 19 (1), 25-34.
Andoni, M., & Robu, V. (2019). Flynn, Blockchain technology in the energy sector: A systematic review of challenges and opportunities. Renewable and Sustainable Energy Reviews. 100, 143–174.
Bora. A. (2017). Semantic of Ruling: Reflective Theories Of Regulation. Governance and Law, Massachusetts: Edward Elgar Publishing.
Jung, C. )2011-2012(. The False Choice between Financial Transparency and Litigant Confidentiality. Citation: 67 Bus. Law, 471.
Bartle, I., & Vass, P. (2005). Self/Regulation and the Regulatory State. University of Bath: Centre for the Study of Regulated Industries.
Madura, J. (2010). Financial Institutions and Market. 9th edition, Florida, Atlantic university.
Prosser, T. (2007). Regulation، Markets and Legitimacy. In J. J. Oliver، the Changing Constitution (sixth Edition Ed.). Oxford: Oxford University Press.
Uche, C. (2000). The Theory of Regulation, Department of Banking and Finance, 1th Edition,University of Nigeria Publication.
B) Documents
Unctad compendium of law. Islamic republicofIran) 2002(. Law on encouragement and protection of foreign investment.
