پیوندهای مفید
اخبار و اعلانات
آمار
| تعداد نشریات | 127 |
| تعداد شمارهها | 7,238 |
| تعداد مقالات | 77,638 |
| تعداد مشاهده مقاله | 161,155,270 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 120,809,545 |
همگرایی ترقیخواهی، اصلاح دینی و ترک-تورانگرایی در اندیشۀ متفکران مسلمان قفقاز جنوبی (1850-1918 میلادی) | ||
| نظریههای اجتماعی متفکران مسلمان | ||
| مقاله 3، دوره 16، شماره 1، فروردین 1405، صفحه 33-54 اصل مقاله (928.51 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jstmt.2025.391215.1778 | ||
| نویسندگان | ||
| یحیی بوذرینژاد* 1؛ حسین حبیب زاده2 | ||
| 1استاد گروه علوم اجتماعی اسلامی دانشگاه تهران، تهران، ایران. | ||
| 2کارشناسی ارشد دانش اجتماعی مسملین، گروه علوم اجتماعی اسلامی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران. تهران.ایران | ||
| چکیده | ||
| این پژوهش در پی پاسخ به این سؤال بنیادین است که چرا ایدههای بهظاهر متفاوت ترقیخواهی، اصلاح دینی و ترک-تورانگرایی در طول یک فاصلۀ زمانی کوتاه امکان همگرایی خارقالعادهای از خود نشان دادند و روشنفکران مسلمان اهل قفقاز جنوبی، توانایی نمایندگی هر سه وجه را در یک زمان داشتند. در این پژوهش به روش اسنادی-کتابخانهای، اسناد و گزارشهای مرتبط با این حوزه جمعآوری شده و با بررسی توصیفی-انتقادی، تحلیلی جامعهشناختی از چگونگی درهمتنیدگی این ایدهها ارائه شده است. مطابق نتایج، گفتمان ترقیخواهی و سه صورت نهضت اصلاح دینی (پاناسلامیسم، جدیدیسم و بابیسم) و ایدئولوژی ترک-تورانگرایی دارای تشابهات قابلتوجه در بنیانهای معرفتشناختی بودند و همین تشابهات، امکان همکاری و هماهنگی را در ساحت اجتماعی و فکری فراهم میکرد. در این پژوهش با استنادهای تاریخی مختلف، نمونههایی از این همگرایی و تشابهات فکری میان اندیشمندان و روشنفکران قفقازی ارائه شده است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| اصلاح دینی؛ پاناسلامیسم؛ ترقیخواهی؛ ترکگرایی؛ جدیدیسم | ||
| مراجع | ||
|
ارکیان، محمد (1401). عبدالنصیر قورصاوی و بنیانهای فکری او. دوفصلنامۀ تاریخ نو، 31، 5-22.
اسدآبادی، جمالالدین (1379). مجموعۀ رسائل و مقالات. به کوشش و تحقیق سید هادی خسروشاهی. قم: کلبۀ شروق.
اسمیت، آنتونی دی (1391). ناسیونالیسم و مدرنیسم: بررسی انتقادی نظریههای متأخر ملیت و ملیگرایی. ترجمۀ کاظم فیروزمند. تهران: ثالث.
باقراٌف، علی و عظیماُف، رامیل (1397). نقش علمای شیعۀ قفقاز و ماوراءالنهر در علوم اسلامی (با تأکید بر آذربایجان). قم: امام علی بن ابیطالب (ع).
بوذرینژاد، یحیی (1395). روششناسی دانش اجتماعی مسلمین: حکمت عملی. تهران: دانشگاه تهران.
بوذرینژاد، یحیی (1400). روششناسی دانش اجتماعی مسلمین: رویکردهای فقهی. تهران: دانشگاه تهران.
بوذرینژاد، یحیی (1399). روششناسی دانش اجتماعی مسلمین: رویکردهای هرمنوتیکی به قرآن در میان مسلمین. تهران: دانشگاه تهران.
توانا، محمدعلی (1385). اسلام و مدرنیته در اندیشۀ سید جمالالدین اسدآبادی. پژوهش علوم سیاسی، 3، 97-114.
جمشیدی، محمدحسین و ایراننژاد، ابراهیم (1390). چالش غربگرایی و بازگشت به خویشتن در اندیشۀ جلال آلاحمد. فصلنامۀ مطالعات ملی، 12(46)، 59-82. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.1735059.1390.12.46.3.9
چاغلا، چنگیز (1388). سیاست و ملیگرایی در آذربایجان. ترجمۀ جلیل یعقوبزاده فرد. تبریز: ندای شمس.
خسروشاهی، سید هادی (1391). دفاع از سید جمالالدین حسینی و سخنی با تاریخنگاران عصر پهلوی. قم: کلبۀ شروق.
رئیسنیا، رحیم (1374). ایران و عثمانی در آستانۀ قرن بیستم. تبریز: ستوده.
رئیسنیا، رحیم (1393). مدخل جدیدها (نهضت). جلد هفتم. تهران: دانشنامۀ جهان اسلام.
سلطانشاهی، علیرضا (1388). پانترکیسم و صهیونیسم. تهران: تمدن ایرانی.
سلیمانلی، ابوالفضل (1399). فرایند ملت-دولتسازی در جمهوری آذربایجان از زمان اشغال توسط روسیه تاکنون. ترجمۀ جلیل یعقوبزاده فرد. تبریز: قالان یورد.
سهویتوخوسکی، تادیوس (1381). آذربایجان روسیه (1905-1920): شکلگیری هویت ملی در یک جامعۀ مسلمان. ترجمۀ کاظم فیروزمند. تهران: شادگان.
شاهآبادی، محمدعلی (1402). شذرات المعارف. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشۀ اسلامی
عطایی، عبدالله (1393). بررسی تطبیقی اندیشههای اصلاحی سید جمالالدین اسدآبادی و سِر سید احمدخان. ویژهنامۀ نامۀ فرهنگستان (شبهقاره)، 2(3)، 181-198.
عنایت، حمید، «سیری در اندیشه سیاسی عرب: از حملۀ ناپلئون به مصر تا جنگ جهانی دوم»، 1376، تهران: نشر امیرکبیر
کالیراد، علی (1392). از جامعۀ ایرانی تا میهنترکی: زندگینامۀ فکری و سیاسی احمد آقایف 1869-1939. تهران: پردیس دانش.
لاندو، جیکوب (1399). پانترکیسم، یک قرن تکاپوی الحاقگری. ترجمۀ حمید احمدی. تهران: نشرنی.
فیروزجائی، علی، «نمونههایی از حسگرایی در عالم اسلامی»، مجله علمی تخصصی معرفت، فروردین 1384، شماره 88
مرشدلو، جواد (1394). استعمار روسی و اسلام شیعی: سیاست روسیۀ تزاری در قبال شیعیان سالهای اشغال قفقاز (1813-1850 م.). مطالعات تاریخ اسلام، 7(26)، 127-150.
مولایی، عادل (1399). فرزانگان قفقاز، شرححال 825 شخصیت علمی معنوی و فرهنگی قفقاز. تحقیق و تکمیل و اضافات: محمد الوانساز خوئی. قم: دارالحدیث.
مینورسکی، ولادیمیر فئودوروویچ و توینبی، آرنولد جوزف (1403). پانتورانیسم: از سیاست شرقی بریتانیا تا ابزار توسعهطلبی ترکیه. به کوشش کاوه بیات. تهران: شیرازۀ کتاب ما.
نبوی رضوی، سید مقداد (1396). اندیشۀ اصلاح دین در ایران: مقدمهای تاریخی؛ جلد اول: دورۀ قاجار. تهران: شیرازۀ کتاب ما.
نبوی رضوی، سید مقداد (1397). اندیشۀ اصلاح دین در ایران: مقدمهای تاریخی؛ جلد دوم: عصر پهلوی. تهران: شیرازۀ کتاب ما.
نبوی رضوی، سید مقداد (1393). سلی شاهوار، گاد گالیبار و بوریس موروزوف: بهاییان ایران، جنوب خزر و قفقاز. فصلنامۀ نقد کتاب ایران و اسلام، 1(1-2)، 189-256.
ولییف، اورخان (1403). ملیگرایی در جمهوری آذربایجان؛ شکلگیری ملت و ملت-دولت در آذربایجان. ترجمۀ جلیل یعقوبزاده فرد. تبریز: قالان یورد.
یعقوبزاده فرد، جلیل (1401). سیاست و برنامهریزی زبان در جمهوری آذربایجان. تهران: ساوالان ایگیدلری.
Algar, Hamed, “ĀḴŪNDZĀDA,” Encyclopædia Iranica, I/7, pp. 735-740; an updated version is available online at http://www.iranicaonline.org/articles/akundzada-playwright (accessed on 13 May 2014)
Ələkbərli, Faiq, “Azərbaycan Turk fəlsəfi və ictimai fikir tarixi (XIX-XX əsrlər)” I hissə ,Elm və təhsil, Bakı, 2018
Ələkbərov, Faiq “Azərbaycan mütəfəkkirlərinin İslam dininə münasibəti (XIX əsr-XX əsrin əvvəlləri)”Milli Kimlik, 2020 https://millikimlik.az/2020/2004/
Habibbayli, İsa,” XX asrin avvallari Azarbaycan yazıçılan” Nurlan, Bakı, 2004
Kərimi, Səadət, "Azərbaycanın Milli və Siyasi İdeologiyası Haqqında",Elm və təhsil, Bakı, 2018
Memmedova, Leyla, “M.F.Axundzadənin Hekayəti-Molla İbrahimxəlil kimyagər komediyasında xarakterlərin konflikti” BAKI UNİVERSİTETİNİN XƏBƏRLƏRİ, №4 Humanitar elmlər seriyası,2009
Mutallimov, dadash, “azerbaycan’ın osmanlı, rusya ve iran ile dini ilişkileri (xix. yüzyıl)” doktora tezi, bursa uludağ üniversitesi, 2019
Soli Shahvar, Gad G. Gilbar and Boris Morozov, “The Baha’is of Iran, Transcaspia and the Caucasus” I.B. Tauris, London: 2011
Spannaus, Nathan, “The Ur-Text of Jadidism: Abu Nasr Qursawi's Irshad and the Historiography of Muslim Modernism in Russia” Journal of the Economic and Social History of the Orient (59), 2016
Turan, Azər, “Jan Jak Russo və Axund Əbu Turab” Ədəbiyyat qəzeti, №18.- S.16-17, 2024
Modern.az, “Əbuturab Axundoğlu Əli bəy Hüseynzadəyə qarşı”, 25 Sentyabr 2013 https://modern.az/news/45046/
Modern.az, “İsmayıl bəy Qaspıralı və «Dildə, işdə, fikirdə birlik» ideyası”, 10 Yanvar 2014 https://modern.az/news/50142/. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 216 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 214 |
||
سامانه مدیریت نشریات علمی. قدرت گرفته از سیناوب