| تعداد نشریات | 127 |
| تعداد شمارهها | 7,159 |
| تعداد مقالات | 76,976 |
| تعداد مشاهده مقاله | 155,422,969 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 117,137,435 |
شطحات عرفانی و شیوههای خوانش | ||
| ادب فارسی | ||
| دوره 15، شماره 1 - شماره پیاپی 35، شهریور 1404، صفحه 143-160 اصل مقاله (1.12 M) | ||
| نوع مقاله: علمی- پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jpl.2026.403555.2341 | ||
| نویسنده | ||
| حسین طاهری* | ||
| دانشگاه شیراز | ||
| چکیده | ||
| پژوهش حاضر به واکاوی شطحات روزبهان بقلی شیرازی در پرتو نظریههای مدرن تفسیر و رمزگشایی میپردازد. مسألۀ اصلی آن است که چگونه میتوان لایههای معنایی و تجارب حدّیِ عرفانی را، که در سنت صوفیانه با زبان متناقض و استعاری بیان شدهاند، در دستگاههای نظری معاصر بازخوانی کرد؟ بر این مبنا، سهضلع بنیادین عرفان اسلامی ـ حق، نفس و عالم هستی ـ بهمنزلۀ یک دستگاه مرابطهای مثلثی در نظر گرفته میشود که از دل آن، گونههای متفاوت از مناسبات و تجلیات پدید میآید. این گونهها بهمثابۀ گرهگاههای تفسیری، هر یک با ابزار یک نظریۀ مدرن رمزگشایی میشوند: هرمنوتیک ظن و معنای ریکور، لذت متن بارت، پدیدارشناسی امر قدسی الیاده، روانکاوی لکان، روانشناسی دین ویلیام جیمز و واسازی دریدا. روش کار بر آن است که شطح، صرفاً متن ادبی نیست، بلکه شهادتی از تجربهای حدّی تلقی شود؛ تجربهای که با خصایصی چون انفعال، پارادوکس و گسست از منطق عادی زبان همراه است. بنابراین، هرمنوتیک مدرن بهعنوان گامهای تفسیری، امکان میدهد تا از سطح نمادین به لایههای ژرف روانی، وجودی و گفتمانی عبور کنیم. حاصل این رهیافت، ترسیم الگویی میانرشتهای است که عرفان را با فلسفه، روانکاوی و مطالعات زبانشناختی معاصر در گفتوگویی زایا قرار میدهد که بهجای قرائت صرفاً تاریخی یا ادبی، شطحات را در چشمانداز یک نظام رمزگشایی تطبیقی بازسازی میکند که بهواسطۀ آن، امکان فهم تازهای از تجربۀ عرفانی بهمثابۀ ساختاری میانذهنی، چندلایه و همزمان قدسی و روانشناختی فراهم میشود. | ||
| کلیدواژهها | ||
| شطح؛ رمزگشایی؛ خوانش نظری؛ تحلیل مقایسهای؛ تجربههای حدی | ||
| مراجع | ||
|
منابع
افتخار، زهرا، آقاحسینی، حسین و آلگونه جونقانی، مسعود (1403). « تحلیل زبان شطح بر اساس الگوی گفتمان پویا در شرح شطحیات روزبهان»، دوفصلنامۀ عرفانپژوهی در ادبیات، دورۀ 3، شمارۀ 5، 38-11. (DOI): 10.22054/MSIL.2024.74474.1127
الیاده، میرچا (1388). مقدس و نامقدس، ترجمه بهزاد سالکی، تهران: علمی و فرهنگی.
ــــــــــــ (1393). نمادپردازی، امر قدسی و هنرها، ترجمۀ مانی صالحی علامه، تهران: نیلوفر.
بارت، رولان (1389). لذت متن. ترجمۀ پیام یزدانجو، تهران: مرکز.
جعفری سمانه و میرباقریفرد، سیدعلیاصغر (1399). «تحلیل محتوایی شطح (برپایۀ شطحیات قرن دوم تا هفتم)»، پژوهشنامۀ عرفان. سال 11، شمارۀ 22، صص 60-47. http://erfanmag.ir/article-1-625-fa.html
ــــــــــــ (1395). «تحلیل انتقادی تعاریف شطح». ادبیات عرفانی دانشگاه الزهرا، سال هفتم، شمارۀ 14، صص 149-176. https://doi.org/10.22051/jml.2017.11951.1204
جیمز، ویلیام (1391). تنوع تجربۀ دینی. ترجمۀ حسن کیانی. تهران: حکمت.
چهارلنگ علیضامنی، فرزانه و مهرکی، ایرج (1403). «ویژگی کارکردهای زبان در سوررئالیسم و شطحیات صوفیه»، تفسیر و تحلیل متون زبان و ادبیات فارسی. دورۀ 16، شمارۀ 59، صص 63-43.
حیدری، فاطمه (1399). «رویکردهای متفاوت نسبت به شطحگویی و انواع درونمایۀ شطحیات»، پژوهشنامۀ عرفان. سال 11، شمارۀ 22، صص 88-61. http://erfanmag.ir/article-1-661-fa.html
روزبهان شیرازی (1426 ق). مشربالأرواح، بیروت: دارالکتب العلمیه.
ــــــــــــ (1385). شرح شطحیات، تصحیح و مقدمۀ هانری کربن. چ پنجم. تهران: طهوری.
ــــــــــــ (1393). کشفالأسرار و مکاشفاتالأنوار، تصحیح و ترجمۀ مریم حسینی. تهران: سخن.
ــــــــــــ (1373). هرمنوتیک: احیای معنا یا کاهش توهم، ترجمۀ هاله لاجوردی. مجلۀ ارغنون. شمارۀ 3، صص 1-10.
ــــــــــــ (1383). زمان و حکایت، ج اول، ترجمۀ مهشید نونهالی. تهران: گام نو.
ــــــــــــ (1390). زندگی در دنیای متن، ترجمۀ بابک احمدی. تهران: مرکز.
زرقانی، سید مهدی و اخلاقی، الهام (1391). «تحلیل ژانر شطح بر اساس نظریۀ کنش گفتار»، ادبیات عرفانی الزهراء، شال 3، شمارۀ 6، صص 80-61. https://doi.org/10.22051/jml.2013.86
سرّاج، ابونصر (1914). اللمع فیالتصوف. تصحیح رینولد الین نیکلسون. لندن.
سلدن، رامان و ویدوسون، پیتر (1397). راهنمای نظریۀ ادبی معاصر، ترجمۀ عباس مخبر. تهران: بان.
سیدان، الهام و حجتیزاده، راضیه (1395). «بررسی فرایند حسی ـ ادراکی شطحیات عرفانی بر اساس نظریه نشانهمعناشناسی احساسات»، پژوهشهای ادبی، دورۀ 13، شمارۀ 52، صص90-65. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.17352932.1395.13.52.6.2
طاهری، حسین (1401). علاءالدوله سمنانی: دهگفتار کلامی، فلسفی و عرفانی، چ دوم. تبریز: یانار.
ــــــــــــ (1399). شرح و تبیین اندیشههای فلسفی، کلامی و عرفانی شیخ علاءالدوله سمنانی. سمنان: حبلهرود.
عینالقضات همدانی (1385). دفاعیات، به کوشش قاسم انصاری. تهران: منوچهری.
فهیمی، رضا، آقاحسینی، حسین و نصر اصفهانی، محمدرضا (1391). «بررسی مفهوم تجلی و انواع آن از دیدگاه ابن عربی»، ادبیات عرفانی دانشگاه الزهرا، سال سوم، شمارۀ 6، صص 120-101. https://doi.org/10.22051/jml.2013.88
فرهادی، سودابه و امیدی، ایوب (1396). « بررسی شطحیات عرفانی با نگاهی به نظریه گشتاری چامسکی»، فصلنامۀ عرفانیات در ادب فارسی، شمارۀ 33، صص 182-160.
فینک، بروس (1397). سوژۀ لاکانی بین زبان و ژوئیسانس. ترجمۀ محمدعلی جعفری. تهران: ققنوس.
کلیگز، مری (1394). درسنامۀ نظریههای ادبی. ترجمۀ جلال سخنور و دیگران. تهران: اختران.
گلی، احمد و دستمالچی، ویدا (1394). «رمزگشایی شطحیات برپایۀ علم معانی»، فنون ادبی اصفهان. دورۀ 7، شمارۀ 1، صص 46-33.
https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.20088027.1394.7.1.6.3
لاهیجی، محمد (1377). مفاتیحالإعجاز فی شرح گلشن راز، پیشگفتار علیقلی محمودی بختیاری. تهران: علم.
مباشری، محبوبه و واعظزاده، فائزه (1402). «تحلیل خلاقیتهای زبانی روزبهان بقلی در شرح شطحیات با تکیه بر الگوی ارتباطی یاکوبسن»، پژوهشهای دستوری بلاغی، دورۀ 13، شمارۀ 24. 10.22091/JLS.2024.10527.1591
مکاریک، ایرنا (1384). دانشنامۀ نظریههای ادبی معاصر، ترجمۀ مهران مهاجر و محمد نبوی. تهران: آگه.
مورنو، آنتونیو (1392). یونگ، خدایان و انسان مدرن. ترجمۀ داریوش مهرجویی. تهران: مرکز.
میرباقریفرد، سید علیاصغر و آلگونه جونقانی، مسعود (1399). «تحلیل شطح برمبنای تفکیک وجودشناسی و معرفتشناسی»، ادب پژوهی. شمارۀ 13، صص 60-29. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.17358027.1389.4.13.2.4
هنرمند، سعید (2016). اندیشههای پل ریکور دربارۀ استعاره، خود، سیاست و گفتمان، کانادا: جوان.
هومر، شون (1388). ژاک لاکان، ترجمۀ محمدعلی جعفری و محمدابراهیم طاهایی. تهران: ققنوس.
References Ayn al-Qudat Hamadani. (2006). Difaiyat. Edited by Ghasem Ansari. Tehran: Manouchehri. [in Persian] Barthes, R. (2010). The Pleasure of the Text. Translated by Payam Yazdanjoo. Tehran: Markaz. [in Persian] ________. (1993). La mort de l’auteur. Paris: Seuil. Chaharlang Ali-Zamani, F & Mehraki, I. (2024). “Features of Language Functions in Surrealism and Sufi Shathiyat.” Interpretation and Analysis of Persian Language and Literature Texts, Vol. 16, No. 59, pp. 43-63. [in Persian] Derrida, J. (1968). La Différence.(Conférence prononcée à la Socéité francaise de Philosophie). in Théorie d’ensemble. Paris: Seuil. Eftekhari, Z, Aghahosseini, H, & AlGuneh Jonaghani, M. (2024). Analysis of Shath language based on the dynamic discourse model in Sharh Shathiyat of Ruzbihan. Two-Season Journal of Mysticism Studies in Literature, 3(5), 11–38. [in Persian] Eliade, M. (2009). The Sacred and the Profane. Translated by Behzad Saleki. Tehran: Elmi va Farhangi. [in Persian] ________. (2014). Symbolism, the Sacred, and the Arts. Translated by Mani Salehi Allameh. Tehran: Niloufar. [in Persian] Fahimi, R, Aghahosseini, H, & Nasr Esfahani, M .R. (2012). Examining the concept of manifestation and its types from the perspective of Ibn Arabi. Al-Zahra University Journal of Mystical Literature, 3(6), 101–120. [in Persian] Farhadi, S & Omidi, A. (2017). Examining mystical shathiyat with reference to Chomskyan transformational theory. Mysticism in Persian Literature Quarterly, 33, 160–182. [in Persian] Fink, B. (2018). The Lacanian Subject Between Language and Jouissance. Translated by Mohammad Ali Jafari. Tehran: Ghoghnoos. [in Persian] Goli, A & Dastmalchi, V. (2015). “Decoding Shathiyat Based on Ilm al-Ma’ani (Science of Meanings).” Fonoone Adabi-ye Isfahan, Vol. 7, No. 1, pp. 33-46. [in Persian] Heidegger, M. (2007). Being and Time. Translated by Siavash Jamadi. Tehran: Ghoghnoos. [in Persian] Heydari, F. (2020). “Different Approaches to Shath-Gui and Thematic Types of Shathiyat.” Pajouheshnameh-ye Erfan, Vol. 11, No. 22, pp. 61-88. [in Persian] Homer, S. (2009). Jacques Lacan. Translated by Mohammad Ali Jafari & Mohammad Ebrahim Tahayi. Tehran: Ghoghnoos. [in Persian] Honarmand, S. (2016). Paul Ricœur’s Thoughts on Metaphor, Self, Politics, and Discourse. Canada: Javan. [in Persian] Jafari, S & Mirbagheri-Fard, S. A .A. (2016). “Critical Analysis of Definitions of Shath.” Adabiyat-e Erfani-ye University of Alzahra, Vol. 7, No. 14, pp. 149-176. v Jafari, S & Mirbagheri-Fard, S. A .A. (2020). “Content Analysis of Shath (Based on Shathiyat from the 2nd to the 7th Century).” Pajouheshnameh-ye Erfan, Vol. 11, No. 22, pp. 47-60. [in Persian] James, W. (2012). The Varieties of Religious Experience. Translated by Hassan Kiani. Tehran: Hekmat. [in Persian] Jung, C .G. (b. 2011). Psychology of the Unconscious. Translated by Mohammad Ali Amiri. Tehran: Elmi va Farhangi. [in Persian] ________ .(2013). Spirit and Life. Translated by Latif Sedghiani. Tehran: Jami. [in Persian] ________. (a. 2011). Man and His Symbols. Translated by Hassan Akbariyan Tabari. Tehran: Dayereh. [in Persian] Klages, M. (2015). Handbook of Literary Theories. Translated by Jalal Sokhnoor et al. Tehran: Akhteran. [in Persian] Lacan, J. (1966). Ecrits. Paris: editions du Seuil. Lahiji, M. (1998). Mafatih al-I’jaz fi Sharh Golshan-e Raz. Foreword by Aligholi Mahmoudi Bakhtiari. Tehran: Elm. [in Persian] Makarik, I. (2005). Encyclopedia of Contemporary Literary Theories. Translated by Mehran Mohajer & Mohammad Nabavi. Tehran: Agah. [in Persian] Mirbagheri-Fard, S. A .A & Algoune Jonaqani, M. (2020). “Analysis of Shath Based on Ontological and Epistemological Distinctions.” Adab-Pazhouhi, No. 13, pp. 29-60. [in Persian] Mobashery, M, & Vaezzadeh, F. (2023). Analysis of linguistic creativity in Ruzbihan Baqli’s Sharh Shathiyat with emphasis on Jakobson’s communication model. Research in Rhetorical Grammar, 13(24). [in Persian] Moreno, A. (2013). Jung, Gods, and Modern Man. Translated by Dariush Mehrjooei. Tehran: Markaz. [in Persian] Ricœur, P. (1994). Hermeneutics: Reviving Meaning or Reducing Illusion. Translated by Haleh Lajvardi. Arghanoon Journal, No. 3, pp. 1-10. [in Persian] ________. (2004). Time and Narrative, Vol. 1. Translated by Mahshid Nownehali. Tehran: Gam-e No. [in Persian] ________. (2011). Life in the Textual World. Translated by Babak Ahmadi. Tehran: Markaz. [in Persian] ________. (1976). Interpretation Theory: Discours and the Surplus of Meaning. Fort Worth: Texas Christian University Press. Ruzbehan Shirazi. (2005 AH). Mashrab al-Arwah. Beirut: Dar al-Kutub al-Ilmiyah. Ruzbehan Shirazi. (2006). Sharh Shathiyat. Edited and prefaced by Henry Corbin. 5th ed. Tehran: Tahouri. [in Persian] ________. (2014). Kashf al-Asrar va Makashafat al-Anwar. Edited and translated by Maryam Hosseini. Tehran: Sokhan. [in Persian] Sarraj, Abu Nasr. (1914). Al-Luma’ fi al-Tasawwuf. Edited by Reynold A. Nicholson. London. Selden, R & Widdowson, P. (2018). Guide to Contemporary Literary Theory. Translated by Abbas Mokhber. Tehran: Ban. [in Persian] Seyedan, E, & Hojjatizadeh, R. (2016). Investigation of the sensory-cognitive process of mystical shathiyat based on semiotics of emotions theory. Literary Studies, 13(52), 65–90. [in Persian] Taheri, H. (2020). Explanation and Elucidation of Philosophical, Theological, and Mystical Thoughts of Sheikh Ala al-Dawla Semnani. Semnan: Hable-Rood. [in Persian] ________. (2022). Ala al-Dawla Semnani: Ten Theological, Philosophical, and Mystical Discourses. 2nd ed. Tabriz: Yanar. [in Persian] Zarghani, S. M, & Akhlaghi, E. (2012). Genre analysis of shath based on speech act theory. Al-Zahra Journal of Mystical Literature, 3(6), 61–80. [in Persian] | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 88 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 11 |
||