پیوندهای مفید
اخبار و اعلانات
آمار
| تعداد نشریات | 127 |
| تعداد شمارهها | 7,122 |
| تعداد مقالات | 76,592 |
| تعداد مشاهده مقاله | 153,289,406 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 115,481,018 |
بازپژوهی مجازات جرم بغی در پرتو اختیار مطلق رهبری در عفو باغی در فرض عدم وجود سازمان مرکزی با رویکردی نقادانه به ماده 114 و 287 قانون مجازات اسلامی | ||
| فقه و مبانی حقوق اسلامی | ||
| دوره 58، شماره 2، بهمن 1404، صفحه 491-514 اصل مقاله (545.74 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jjfil.2026.406545.669925 | ||
| نویسنده | ||
| سید محمد حسن نصراللهی* | ||
| دانشآموختۀ سطح 4، گروه فقه الجزاء، مرکز پژوهشی موسسه عالی فقه و علوم اسلامی، قم، ایران. | ||
| چکیده | ||
| قانونگذار در ماده ۲۸۷ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲، مجازات اعدام را بهصورت مطلق برای مرتکبان جرم بغی پیشبینی کرده و بین وجود یا فقدان سازمان مرکزی باغیان تفکیکی قائل نشده است. در مقابل، ماده ۱۱۴ همین قانون اعمال حق عفو از سوی مقام رهبری را منوط به تحقق اقرار و توبه مرتکب دانسته است. این دو ماده با نظر مشهور فقیهان امامیه، مبنی بر عدم جواز اعدام و یا دستکم جواز عفو بدون قید و شرط باغیانی که از سازماندهی و مرکزیت خود محروم شدهاند، در تضاد آشکار قرار دارد. ضرورت این پژوهش از همین تعارض میان مقررات قانونی و فتاوای فقهی قابلدرک است. یافتههای تحقیق، با استفاده از منابع معتبر کتابخانهای و روش توصیفیـتحلیلی و با تأمل در ادله شرعی جرم بغی، بهویژه سیره قطعی امیرالمؤمنین علیهالسلام در عفو باغیان جنگ جمل، نشان میدهد که الزام به اعدام باغیان فاقد سازمان، مستند شرعی قابل قبولی ندارد و مقام رهبری در چنین مواردی در صورت وجود مصلحت اختیار تام در اعمال عفو حتی بدون اقرار یا توبه مرتکب را دارد. بنابراین، محدودسازی اختیارات رهبری در قانون مجازات اسلامی با اصول فقهی و سیره عملی امام علی علیهالسلام ناسازگار است. پیشنهاد میشود در ذیل ماده ۱۱۴ قانون مجازات اسلامی، تبصرهای افزوده شود تا عفو رهبر در جرم بغی در صورت فقدان سازمان مرکزی مطلق باشد؛ همچنین پیشنهاد می شود ذیل ماده 287 تبصره ای افزوده گردد که دادگاه بتواند با اذن مقام رهبری، مجازات خفیفتری برای چنین باغیانی تعیین کند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| بغی؛ عفو رهبری؛ سیره امیرالمؤمنین علیه السلام در جنگ جمل؛ ماده 287 قانون مجازات اسلامی؛ ماده 114 قانون مجازات اسلامی | ||
| مراجع | ||
|
قرآن کریم (1376 ش). ترجمه محمد مهدی فولادوند. تهران: دفتر مطالعات تاریخ و معارف اسلامی
ابن انباری، عبدالرحمن ابن محمد (بی تا)، الانصاف فی مسائل الخلاف بین النحوالبصریین و الکوفیین. چاپ اول. بیروت: المکتبة العصریة.
ابن حمزه، محمد بن علی (1408ق). الوسیلة الی نیل الفضیلة. چاپ اول. قم: انتشارات کتابخانه آیتالله مرعشی نجفی.
ابن غضائری، احمد بن حسین (1422ق). الرجال. چاپ اول. قم: مؤسسه علمیفرهنگی دارالحدیث.
ابن فارس، احمد بن فارس بن زکریا (1404ق). معجم مقاییساللغة. چاپ اول. قم: مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی.
ابن منظور، محمد بن مکرّم (1414ق). لسانالعرب. چاپ سوم. بیروت: دارالفکر للطباعة و النشر و التوزیع.
ابن هشام انصاری، عبد الله جمال الدین بن یوسف بن أحمد بن عبد الله (بی تا). مغنی اللبیب عن کتب الاعاریب، چاپ اول. (بی جا): منشورات مکتبة الصادق للمطبوعات.
ابوبکر الازدی، محمدبن حسن بن درید (1411ق)، الاشتقاق. چاپ اول. بیروت: دارالجیل.
ابوبکر بن ابی شیبه، (1409 ق). الکتاب المصنف فی الاحادیث و الآثار. چاپ اول. ریاض: مکتبة الرشد.
احمدی میانجی، علی (1411ق). الاسیر فی الاسلام. چاپ اول. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
اردبیلی، احمد بن محمد (1403ق). مجمعالفائدة و البرهان فی شرح ارشاد الاذهان. چاپ اول. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
آصفی، محمد مهدی (1380ش). آموزههای فقهی جنگ جمل و صفین و نهروان. فصلنامه فقه اهلبیت. 7، (28): 55_71
بیهقی، ابوبکر (1424 ق). سنن الکبری. چاپ سوم. بیروت: دارالکتب العلمیة.
تبریزی، جواد (1426ق). منهاجالصالحین. چاپ اول. قم: مدین.
جوهری، اسماعیل بن حماد (1410ق). الصحاح. چاپ اول. بیروت: دارالعلم للملایین.
حرانی، حسن بن علی (1404ق). تحفالعقول. چاپ دوم. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
حلبی (ابن زهره)، حمزه بن علی (1417ق). غنیةالنزوع الی علمیالاصول و الفروع. چاپ اول. قم: مؤسسه الامام الصادق علیهالسلام.
حلبی (ابوالصلاح)، تقی بن نجم (1403ق). الکافی فی الفقه. چاپ اول. اصفهان: کتابخانه عمومیامامامیرالمؤمنین علیهالسلام.
حلی (محقق)، جعفر بن حسن (1376ش). المختصرالنافع فی فقه الامامیة. چاپ ششم. قم: مطبوعات دینی.
ــــــــــ (1408ق). شرایعالاسلام فی مسائل الحلال و الحرام. چاپ دوم. قم: اسماعیلیان.
حلی (علامه)، حسن بن یوسف (1413ق). قواعدالاحکام. چاپ اول. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
ــــــــــ (1414ق). تذکرةالفقهاء. چاپ اول. قم: مؤسسه آلالبیت لاحیاء التراث.
ــــــــــ (1420ق). تحریرالاحکام الشرعیة علی مذهب الامامیة. چاپ اول. قم: مؤسسهامام صادق علیهالسلام.
ــــــــــ (1411ق). تبصرةالمتعلمین فی احکامالدین. چاپ اول. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
ــــــــــ (1412ق). منتهیالمطلب فی تحقیقالمذهب. چاپ اول. مشهد: مجمعالبحوث الاسلامیة.
حلی (ابن ادریس)، محمد بن احمد (1410ق). السرائر. چاپ اول. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
حلی (فخرالمحققین)، محمد بن حسن (1387ش). ایضاحالفوائد فی شرح اشکالات القواعد. چاپ اول. قم: اسماعیلیان.
حمیری، عبدالله بن جعفر (1413ق). قربالاسناد. چاپ اول. قم: مؤسسه آلالبیت علیهمالسلام.
خوئی، ابوالقاسم (1410ق الف). منهاجالصالحین. چاپ بیست و هشتم. قم: مدینةالعلم.
ــــــــــ (1410 ق ب). معجم رجال الحدیث. چاپ اول. قم: مرکز نشر آثار شیعه.
روحانی، محمد صادق (1435ق). منهاجالصالحین. چاپ دوم. بیروت:دار بلال للطباعة و النشر.
سبزواری، عبدالاعلی (1413ق). مهذبالاحکام. چاپ چهارم. قم: انتشارات سبزواری.
شبیری زنجانی، موسی (بی تا)، دروس خارج نکاح. چاپ اول. قم: مرکز فقهی امام محمد باقر علیه السلام وابسته به دفتر آیه الله العظمی شبیری زنجانی.
شهید اول، محمد بن مکی (1417ق). الدروسالشرعیة فی فقهالامامیة. چاپ اول. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
ــــــــــ (1419ق). اللمعةالدمشقیة. چاپ اول. بیروت: دارالتراث.
شهید ثانی، زینالدین بن علی (1410ق). الروضةالبهیة فی شرحاللمعةالدمشقیة. چاپ اول. قم: کتابفروشی داوری.
ــــــــــ (1413ق). مسالکالافهام. چاپ اول. قم: مؤسسهالمعارفالاسلامیة.
صدر، محمدباقر (1417ق). بحوث فی علمالاصول. چاپ سوم. قم: مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی.
صدوق، محمد بن علی (1413ق). منلایحضرهالفقیه. چاپ دوم. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
ــــــــــ (1362 ش). الخصال. چاپ اول. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
ــــــــــ (1385ش). علل الشرایع. چاپ اول. قم: کتاب فروشی داوری.
طباطبایی، علی بن محمد علی (1418ق). ریاضالمسائل. چاپ اول. قم: مؤسسه آلالبیت علیهمالسلام لاحیاء التراث.
طوسی، محمد بن حسن (1387ش). المبسوط فی فقهالامامیة. چاپ سوم. تهران: مکتبة المرتضویة.
ــــــــــ (1400ق). النهایة فی مجردالفقه و الفتوی. چاپ دوم. بیروت: دارالکتاب العربی.
ــــــــــ (1407ق الف). الخلاف. چاپ اول. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
ــــــــــ (1407ق ب). تهذیبالاحکام. چاپ چهارم. تهران: دارالکتب الاسلامیة.
ــــــــــ (1420). فهرست کتب الشیعة و أصولهم و أسماء المصنفین و أصحاب الأصول. چاپ اول. قم: مکتبة المحقق
الطباطبائی.
ــــــــــ (1427 ق). رجال الطوسی. چاپ سوم. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
عراقی، ضیاءالدین (1414ق). شرح تبصرةالمتعلمین. چاپ اول. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
فیومى، احمد بن محمد (بی تا)، المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر للرافعی. چاپ اول. قم: منشورات دارالرضی.
قمی، علی بن ابراهیم (1404 ق)، تفسیر القمی، قم: دارالکتاب.
کاشفالغطاء، جعفر بن خضر (بیتا). کشفالغطاء عن مبهمات شریعةالغراء. چاپ اول. اصفهان: مهدوی.
کاظمیتستری، اسدالله بن اسماعیل (بیتا). کشفالقناع عن وجوهحجیةالاجماع. چاپ اول. تهران: احمدالشیرازی.
کرکی، علی بن حسین (1414ق). جامعالمقاصد فی شرحالقواعد. چاپ دوم. قم: مؤسسه آلالبیت علیهمالسلام لاحیاء التراث.
کشی، محمدبن عمر بن عبدالعزیز (1390 ق). اختیار معرفة الرجال. چاپ اول. مشهد: موسسه نشر دانشگاه مشهد.
کلینی، محمد بن یعقوب (1407ق). الکافی. چاپ چهارم. تهران: دارالکتب الاسلامیة.
کیدری نیشابوری، محمد بن حسین (1374ش). اصباحالشیعة بمصباحالشریعة. چاپ اول. قم: مؤسسهامام صادق علیهالسلام.
مغربی، نعمان بن محمد (1385ق). دعائم الاسلام. چاپ دوم. قم: موسسة آل البیت علیهم السلام.
مفید، محمد بن محمد بن نعمان (1413ق الف). الامالی. چاپ اول. قم: کنگره شیخ مفید.
ــــــــــ (1413 ق ب). الکافئة فی ابطال التوبة الخاطئة. چاپ اول. قم: کنگره شیخ مفید.
منتظری، حسینعلی (1409ق). دراسات فی ولایةالفقیه و فقهالدولةالاسلامیة. چاپ دوم. قم: المرکز العالمیللدراسات الاسلامیة.
منقری، نصر بن مزاحم (1404ق). وقعةصفین. چاپ دوم. قم: کتابخانه آیتالله مرعشی نجفی.
مؤمن، محمد (1389ش). مبانی تحریرالوسیلة. چاپ اول. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثارامام خمینی.
ــــــــــ (1415ق). کلماتسدیدة فی مسائلجدیدة. چاپ اول. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
نجاشی، احمد بن علی (1407ق). رجالالنجاشی. چاپ ششم. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
نجفی، محمد حسن (1404ق). جواهرالکلام. چاپ هفتم. بیروت: داراحیاءالتراثالعربی.
نصراللهی، محمد حسن و محمدی، محمدجواد (1404ش). تأملی در دلالت آیه بغی بر قیام علیه حکومت اسلامی. دو فصلنامه علمی پژوهشی قرآن و فقه و حقوق اسلامی، 10، (19): 119_137
نعمانی، محمد بن ابراهیم (1397ق). کتابالغیبة. چاپ اول. قم: نشر صدوق.
وحید خراسانی، حسین (1386ش). منهاجالصالحین. چاپ پنجم. قم: مدرسةامام باقرالعلوم علیهالسلام
هاشمی، محمود (1423ق). قراءاتفقهیةمعاصرة. چاپ اول. قم: مؤسسه دائرةالمعارف فقه اهلبیت.
ــــــــــ (1432ق). منهاجالصالحین. چاپ دوم. قم: دفتر آیتالله العظمیشاهرودی. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 83 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 61 |
||
سامانه مدیریت نشریات علمی. قدرت گرفته از سیناوب