پیوندهای مفید
اخبار و اعلانات
آمار
| تعداد نشریات | 127 |
| تعداد شمارهها | 7,122 |
| تعداد مقالات | 76,592 |
| تعداد مشاهده مقاله | 153,289,406 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 115,481,018 |
تحلیل انتقادی بر وجود مکلف کلان در عرصه فقه نظام | ||
| فقه و مبانی حقوق اسلامی | ||
| دوره 58، شماره 2، بهمن 1404، صفحه 453-470 اصل مقاله (514.31 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jjfil.2026.404397.669912 | ||
| نویسندگان | ||
| بی بی رحیمه ابراهیمی* 1؛ علی رحمانی2 | ||
| 1استادیار، گروه فقه و حقوق دانشگاه شهید مطهری، تهران، ایران. | ||
| 2استادیار، گروه فقه، دفتر تبلیغات اسلامی، حوزه علمیه قم، قم، ایران | ||
| چکیده | ||
| بحث در فقه نظام، به طور کلی به دو شیوه مطرح شدهاست. در شیوه اول، فقیه با درنظرگرفتن روابط و تأثیر و تأثرات موضوعات مختلف ذیل یک موضوع کلان، حکم فقهی را استنباط مینماید. در شیوه دوم، نظام، به صورت «مکلف کلان» لحاظ شده، احکام آن بررسی میشود و به این ترتیب سازمانیافته بودن تکالیف، از سازمانیافته بودن فاعل آن نشأت میگیرد. در این مقاله، با تبیین و تحلیل مبانی اعتقاد به وجود مکلف کلان؛ یعنی «اصالت جامعه» و «شخصیت حقوقی»، وجود مکلف کلان مورد نقد قرار گرفتهاست. «اصالت جامعه» از نظر فلسفی مردود دانسته شده و «شخصیت حقوقی» از آنجا که صرفاً در محدودهای که بنای عقلا بر آن قرار گرفته و تنها نسبت به آثاری که ایشان بر آن مترتب میدانند، پذیرفتهاست، با تعریف مکلف کلان و آثار مورد انتظار از آن در فقه نظام، تطبیق نمیکند. به این ترتیب موضوعات پیرامون مکلف کلان، با نقدهایی از دانش اصول فقه مواجه است: «مکلف، به نحو عام مجموعی» از خطابات شارع استفاده نمیشود. «سنخ حکم» متفاوتی در مکلف کلان، غیر از واجب کفایی یا عینی قابل اثبات نیست. تصویر «عقاب و ثواب به صورت مشاع و جمعی» به دلیل اشکالاتی، صحیح نیست. روش جمعآوری اطلاعات، کتابخانهای و شیوه پردازش اطلاعات، توصیفی تحلیلی است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| فقه نظام؛ مکلف کلان؛ اصالت جامعه؛ شخصیت اعتباری | ||
| مراجع | ||
|
قرآن کریم (1385). ترجمه ناصر مکارم شیرازی. قم: اسوه.
قانون مجازات اسلامی
قانون تجارت
اراکی، محسن، (1393). فقه نظام سیاسى اسلام. اول، قم: نهاد نمایندگى مقام معظم رهبرى در دانشگاهها.
جلالوند، مهدی و طاهری، اسحاق و سعیدیمهر، محمد، (1398). بازشناسی نسبت فرد و جامعه بهمثابۀ مبنایی هستیشناسانه در آرای اجتماعی علامه طباطبایی، پژوهشهای هستیشناختی، 8، 209-230.
جوادی آملی، عبدالله، (1387). تفسیر موضوعی قرآن ج 17، جامعه در قرآن. اول، قم: مرکز نشر اسراء.
حسینی، سیدعلی و طالبی بهنام، (1395). درآمدی بر فراگردها و مبادی تصدیقیه نظامسازی فقهی با تاکید بر آراء آیت الله شهید صدر، راهبرد فرهنگ، 36، 133-135.
خسروپناه، عبدالحسین و رجبی مجید، (1399). گستره و روششناسی فقه الاجتماع، فصلنامه فقه، 1، (پیاپی 101)، 64-92.
Doi:10.22081/jf.2020.68886
خسروپناه، عبدالحسین، (1400). فلسفه فقه اجتماع، محقق: رجبی، مجید، تهران، دانشگاه جامع امام حسین (ع).
رجبی، مجید، (1400). مفهومشناسی فقه نظام و نسبتسنجی آن با نظامسازی در دیدگاه آیت الله محسن اراکی، فقه نظام، 1، 6-27.
سعدی، حسینعلی، (1395). حجیت در اجتهاد نظامساز با تاکید بر آراء آیت الله شهید صدر، راهبرد فرهنگ، 36، 43-60.
سوزنچی، حسین، (1385). اصالت فرد، جامعه یا هر دو، بررسی تطبیقی آرای استاد مطهری و استاد مصباح یزدی، قبسات، 11، 41-60.
طباطبایی، محمدحسین، (1390). المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت: موسسه الاعلمی للمطبوعات.
طباطبایى یزدى، سیدمحمدکاظم، (1419). العروة الوثقى (المحشّى). اول، قم: دفتر انتشارات اسلامى.
ــــــــــ (1414). تکملة العروة الوثقى. اول، قم: کتابفروشى داورى.
فیاضی، مسعود و محمدی روح الله، (1401). فقه نظام از رهگذر بررسی نظرات گوناگون و تبیین رابطه آن با علوم انسانی اسلامی، حقوق اسلامی، 47، 159-183.
لجنه الفقه المعاصر الجعفری، (1401). الشخص الاعتباری. اول، ترجمه و تصحیح: علاء شدهان.
مبلغی، احمد و مشکانی عبدالحسین، (1399). شناخت موضوع در فقه نظام با تأکید بر نوآوری شهید صدر؛ فقه و سیاست، 2، 33-61.
Doi:10.22081/ijp.2021.61321.1015.
مشکانی، عباسعلی، (1400). فقه نظام، ماهیت ارکان و مختصات از دیدگاه آیت الله محمد جواد فاضل لنکرانی، نظام ولایی، 4، 75-105.
مصباح یزدى، محمدتقى، (1391). جامعه و تاریخ از نگاه قرآن. قم: انتشارات مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمینى.
مطهری، مرتضی، (1401). جامعه و تاریخ در قرآن. تهران: صدرا.
ــــــــــ (1389) مقالات فلسفی، تهران: صدرا.
مهریزی، مهدی، (1376). فقه حکومتی، نقد و نظر، 12، 141-165.
میرباقری، سید محمدمهدی و عبداللهی یحیی و نوروزی حسن، (1395). فقه حکومتی از منظر شهید صدر با مروری بر ویژگیهای «فقه نظامات»، راهبرد فرهنگ، 36، 62-86.
نخعی پور، قاسم و سعیدی، محمدعلی. (1398). اعتبارات عقلایی در تحلیل مبنای شخصیت حقوقی، آموزههای فقه مدنی، 19، 61-89.
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 68 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 63 |
||
سامانه مدیریت نشریات علمی. قدرت گرفته از سیناوب