پیوندهای مفید
اخبار و اعلانات
آمار
| تعداد نشریات | 127 |
| تعداد شمارهها | 7,122 |
| تعداد مقالات | 76,592 |
| تعداد مشاهده مقاله | 153,289,406 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 115,481,018 |
بررسی فقهی تأثیر رابطۀ ولائی و قطع صلۀ رحم بر منع توارث | ||
| فقه و مبانی حقوق اسلامی | ||
| دوره 58، شماره 2، بهمن 1404، صفحه 431-450 اصل مقاله (547.73 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jjfil.2026.404213.669910 | ||
| نویسنده | ||
| محمد جمالی* | ||
| دانشیار، گروه فقه شافعی، دانشکدۀ الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. | ||
| چکیده | ||
| در شریعت اسلام صلۀ رحم امری واجب و قطع آن حرام است. از دیدگاه فقهی قطع صلۀ رحم با ترک احسان به آنان یا اذیت و آزار محقق خواهد شد.یکی از مهمترین آثار حقوقی مترتب بر رابطۀ خویشاوندی، توارث است. فقها اتفاق نظر دارند که یکی از اسباب توارث، خویشاوندی است؛ آنها اختلاف دین، قتل و بردگی را از موانع ارث میدانند. سؤال مطروحه در این زمینه آن است که آیا موانع ارث منصوص و محدود در موارد مذکور فقهاست یا امری اجتهادی است و همانگونه که قطع رابطۀ سببی(زوجیت) پایان رابطۀ توارث است، قطع صلۀ رحم نیز میتواند مانع توارث بوده و شرطی از شروط ورّاث تلقی شود؟ این پژوهش بر آن است تا به روش توصیفی ـ تحلیلی امکان تأثیر قطع صلۀ رحم بر منع توارث را از دیدگاه فقه اسلامی مورد بررسی قرار دهد. نتیجه حاصله از این تحقیق آن است که دیدگاه رایج فقها آن است که قطع صلۀ رحم، مانع توارث نیست؛ زیرا با وجود قطع صلۀ رحم در عصر تشریع و پس از آن، به عنوان مانع توارث ذکر نشده است. فرضیۀ دیگر آن است که این عامل میتواند مانع ارثبری قرار گیرد؛ زیرا همانگونه که مناط حکم در مانع اختلاف دین، ترک رابطۀ ولائی و نقش حمایتی است، در قطع صلۀ رحم نیز این رابطه وجود ندارد و حفظ این رابطه به عنوان شرطی از شروط توارث معدوم است در نتیجه توارث منتفی است. با نقد و بررسی ادله دو دیدگاه به نظر میرسد قول جمهور راجح است و دیدگاه دیگر از دلیلی قوی برخوردار نیست. | ||
| کلیدواژهها | ||
| توارث؛ قطع صلۀ رحم؛ موانع ارث؛ رابطۀ ولائی؛ موالی | ||
| مراجع | ||
|
قرآن کریم.
ابن جزی، محمد (بی تا). القوانین الفقهیه، بیتا، بیروت:دار الفکر.
ابن حجر، احمد (1379ق). فتح الباری شرح صحیح البخاری، بیتا، بیروت:دار المعرفه.
ابن عاشور، محمد طاهر (1984م). التحریر و التنویر، چاپ اول، تونس: الدار التونسیة.
ابن فارس، احمد (1979م). معجم مقاییس اللغة، چاپ اول، بیروت:دار الفکر.
ابن قدامه، عبدالرحمن (بی تا). الشرح الکبیر علی متن المقنع، بیتا، دمشق:دار الکتاب العربی للنشر والتوزیع.
ابن قدامه، عبدالله (1968م). المغنی، چاپ اول، قاهره: مکتبة القاهره.
ابن کثیر، اسماعیل (1419ق). تفسیر القرآن العظیم، چاپ اول، بیروت:دار الکتب العلمیة.
ابن منظور، محمد (1414ق). لسان العرب، چاپ دوم، بیروت:دار صادر.
ابن ماجه، محمد (بی تا). سنن ابن ماجه، چاپ اول، بیروت:دار احیاء الکتب العربی.
ابن نجیم، زین الدین (1419ق). الاشباه و النظائر، چاپ اول، بیروت:دار الکتب العلمیه.
ــــــــــ(بی تا). البحر الرائق شرح کنزالدقائق، چاپ دوم، بیروت:دار الکتاب الاسلامی.
ابن نجیم، عمر (1422ق). النهر الفائق شرح کنز الدقائق، چاپ اول، بیروت:دار الکتب العلمیه.
ابوداود، سلیمان (بی تا). سنن ابی داود، چاپ اول، بیروت: المکتبة العصریه.
احمد، احمد شیبانی (2001م). مسند احمد بن حنبل، چاپ اول، بیروت: مؤسسة الرسالة.
ازهری، محمد (2001م). تهذیب اللغه، چاپ اول، بیروت:دار إحیاء التراث العربی.
آمدی، علی (بی تا). الاحکام فی اصول الاحکام، چاپ اول، بیروت: المکتب الاسلامی.
انصاری، زکریا (بیتا). اسنی المطالب فی شرح روض الطالب، چاپ اول، بیروت:دار الکتاب الاسلامی.
بخاری، محمد (1422ق). صحیح البخاری، چاپ اول، بیروت:دار طوق النجاة.
بهوتی، منصور (بی تا). کشاف القناع عن متن الاقناع، بیتا، بیروت:دار الکتب العلمیه.
بیهقی، احمد (1424ق). السنن الکبری، چاپ سوم، بیروت:دار الکتب العلمیه.
تفتازانی، سعد الدین (بی تا). شرح التلویح على التوضیح، چاپ اول، مصر: مکتبة صبیح.
جمعی از مؤلفان. (1427ق). الموسوعة الفقهیة الکویتیة. چاپ سوم، کویت: وزارة الأوقاف والشئون الإسلامیة.
جوهری، اسماعیل (1987م). الصحاح تاج اللغه، چاپ چهارم، بیروت:دار العلم للملایین.
حصنی، ابوبکر (1994م). کفایة الاخیار فی حل غایة الاختصار، چاپ اول، دمشق:دار الخیر.
حلی، حسن (1414ق). تذکرة الفقهاء، چاپ اول، قم: مؤسسة آل البیت علبهم السلام.
ــــــــــ(1419ق). نهایة الاحکام فی معرفة الاحکام، چاپ اول، قم: مؤسسه آل البیت علیهم السلام.
ــــــــــ(1420ق). تحریر الاحکام الشرعیة علی مذهب الامامیه، چاپ اول، قم: مؤسسه امام صادق (ع).
حلی، نجم الدین (1408ق). شرائع الاسلام فی مسائل الحلال و الحرام، چاپ دوم، قم: مؤسسه اسماعیلیان.
حوّی، سعید (1424ق). الاساس فی التفسیر، چاپ ششم، قاهره:دار السلام.
خرشی، محمد (بی تا). شرح مختصر خلیل، چاپ اول، بیروت:دار الفکر للطباعة.
دار قطنی، علی (2004م). سنن الدار القطنی، چاپ اول، بیروت: مؤسسة الرساله.
دزفولی، مرتضی (1410ق). کتاب المکاسب، چاپ سوم، قم: مرسسه مطبوعاتیدار الکتاب.
رازی، محمد (1420ق). مختار الصحاح، چاپ پنجم، بیروت: المکتبة العصریه.
راغب، حسین (1412ق). المفردات فی غریب القرآن، چاپ اول، دمشق:دار القلم.
زحیلی، وهبه (بیتا). الفقه الاسلامی و ادلته، چاپ چهارم، دمشق:دار الفکر.
زحیلی، محمد مصطفی (2006م). القواعد الفقهیة وتطبیقاتها فی المذاهب الأربعة، چاپ اول، دمشق:دار الفکر.
زرکشی، محمد (1994م). البحر المحیط، چاپ اول، بیروت:دار الکتب العلمیه.
زمخشری، محمود (1407ق). الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل، چاپ سوم، بیروت:دار الکتاب العربی.
زیدان، عبدالکریم (1993م). المفصل فی احکام المرأة و البیت المسلم، چاپ اول، بیروت: مؤسسه الرساله.
سرخسی، محمد (1993م). المبسوط، بیتا، بیروت:دار المعرفة،.
ــــــــــ(بی تا). اصول السرخسی، چاپ اول، بیروت:دار الفکر.
سیوطی، عبدالرحمن (1990م). الاشباه و النظائر، چاپ اول، بیروت:دار الکتب العلمیه.
شربینی، محمد (1994م). مغنی المحتاج الی معرفة معانی الفاظ المنهاج، چاپ اول، بیروت:دار الکتب العلمیة.
صدقی، محمد (1424ق). موسوعة القواعد الفقهیه، چاچ اول، بیروت: مؤسسة الرساله.
صوفی، عبدالقادر (1423ق). المفید فی مهمات التوحید، چاپ اول، نابلس:دار الاعلام.
طباطبائی، سید علی (1418ق). ریاض المسائل فی تحقیق الاحکام بالدلائل، چاپ اول، قم: مؤسسه آل البیت (ع).
طباطبائی، محمد حسین (1390ق). المیزان فی تفسیر القرآن، چاپ دوم، بیروت: مؤسسة الاعلمی للمطبوعات.
طبرسی، فضل (1372ش). مجمع البیان فی تفسیر القران، چاپ سوم، تهران: انتشارات ناصر خسرو.
طبری، محمد (1420ق). جامع البیان فی تأویل القرآن، چاپ اول، بیروت: مؤسسة الرساله.
طوسی، محمد (1387ق). المبسوط فی فقه الامامیه، چاپ سوم، تهران: المکتبة المرتضویه لاحیاء الآثار الجعفریه.
ــــــــــ(بی تا). التبیان فی تفسیر القرآن، چاپ اول، بیروت:دار احیاء التراث العربی.
ــــــــــ(1390ق). الاستبصار فیما اختلف من الاخبار، چاپ اول، تهران:دار الکتب العلمیه.
عاملی، زین الدین (1416ق). تمهید القواعد الاصولیه و العربیه، چاپ اول، قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه.
عاملی، سید جواد (1419ق). مفتاح الکرامه فی شرح قواع العلامه، چاپ اول، قم: دفتر انتشارات وابسته به جامعه مدرسین حوززۀ علمیه قم.
عاملی، علی (1413ق). مسالک الافهام، چاپ اول، قم: مؤسسة المعارف الاسلامیه، قم.
عاملی، محمد (بی تا). القواعد و الفوائد، چاپ اول، قم: کتابفروشی مفید.
عبدالمنعم، محمود (1997م). معجم المصطلحات و الالفاظ الفقهیه، چاپ اول، قاهره:دار الفضیله.
عدوی، علی (1414ق). حاشیة العدوی علی شرح کفایة الطالب الربانی، چاپ اول، بیروت:دار الفکر.
غزالی، محمد (1417ق). المستصفی فی علم الاصول، چاپ اول، بیروت: مؤسسة الرساله.
فخر رازی، محمد (1420ق). التفسیر الکبیر، چاپ سوم، بیروت:دار احیاء التراث العربی.
فیروزآبادی، محمد (2005م). القاموس المحیط، چاپ هشتم، بیروت: مؤسسة الرساله.
فیومی، احمد (بی تا). المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر، چاپ دوم، بیروت: المکتبة العلمیه.
قرافی، احمد (1994م). الذخیرة، چاپ اول، بیروت:دار الغرب الاسلامی.
ــــــــــ(بی تا)، الفروق، چاپ اول، بیروت: عالم الکتاب.
قمی، محمد (1386ق)، علل الشرائع، چاپ اول، قم: کتابفروشی داوری.
کاسانی، ابوبکر (1986م). بدائع الصنائع فی ترتیب الشرائع، چاپ دوم، بیروت:دار الکتب العلمیة.
کلینی، محمد (1429ق). الکافی، چاپ اول، قم:دار الحدیث للطباعة و النشر.
مرداوی، علی (بی تا). الانصاف فی معرفة الراجح من الخلاف، بیتا، بیروت:دار احیاء التراث العربی.
مسلم، نیشابوری (بی تا). المسند الصحیح المختصر، چاپ دوم، بیروت:دار إحیاء التراث العربی.
مناوی، محمد (1356ق). فیض القدیر شرح جامع الصغیر، چاپ اول، مصر: المکتبة التجاریة الکبرى.
نجفی، محمد حسن (1404ق). جواهر الکلام، چاپ هفتم، بیروت:دار احیاء التراث العربی.
نفراوی، احمد (1995م). الفواکه الدوانی، بیتا، بیروت:دار الفکر.
نمله، عبدالکریم (1999م). المهذب فی اصول الفقه المقارن، چاپ اول، ریاض: مکتبه الرشد.
نوری، میرزا حسین (1408ق). مستدرک الوسائل، چاپ اول، بیروت: مؤسسة آل البیت (ع).
نووی، محی الدین (1392ق). المنهاج شرح صحیح مسلم بن الحجاج، چاپ دوم، بیروت:دار إحیاء التراث العربی
ــــــــــ(1991م). روضة الطالبین و عمدة المفتین، چاپ سوم، بیروت: المکتب الاسلامی.
هیتمی، احمد (1983م). تحفة المحتاج فی شرح المنهاج، بیتا، مصر: المکتب التجاریة الکبری.
ــــــــــ(1407ق). الزواجر عن اقتراف الکبائر، چاپ اول، بیروت:دار الفکر. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 58 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 64 |
||
سامانه مدیریت نشریات علمی. قدرت گرفته از سیناوب