پیوندهای مفید
اخبار و اعلانات
آمار
| تعداد نشریات | 127 |
| تعداد شمارهها | 7,122 |
| تعداد مقالات | 76,590 |
| تعداد مشاهده مقاله | 153,285,455 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 115,478,531 |
تحلیل انتقادی استناد به بداهت «قبح عقاب بلابیان» در اعتباربخشی به برائت عقلی | ||
| فقه و مبانی حقوق اسلامی | ||
| دوره 58، شماره 2، بهمن 1404، صفحه 351-367 اصل مقاله (529.52 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jjfil.2025.389094.669791 | ||
| نویسندگان | ||
| سیدعلیرضا امین1؛ سعید نظری توکلی* 2 | ||
| 1دانشجوی دکترا، گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشکدۀ الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. | ||
| 2استاد، گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشکدۀ الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. | ||
| چکیده | ||
| حکم عقل به «قبح عقاب بلابیان» مهمترین مستند برای برائت عقلی است که از زمان وحید بهبهانی وارد ادبیات اصولیان شده است و پس از وی نیز با تعابیری همچون: «شهادت وجدان»، «استقلال عقل»، «یقینی بودن»، «ضروری بودن» و «تسلّم» ادامه یافته است. با وجود این، برخی از اصولیان معاصر بداهت گزاره «عقاب بلابیان» را مورد تردید قرار داده یا انکار کردهاند. از این رو در پژوهش حاضر در صدد پاسخگویی به این پرسش هستیم که تا چه اندازه میتوان از نظریه بداهت دفاع کرد و در صورت عدم جریان برائت شرعی، با استناد به این حکم بدیهی، برائت عقلی را جاری و از نبود تکلیف شرعی، دفاع کرد؟ یافتههای پژوهش حاضر که به روش تحلیلی توصیفی و به استناد منابع کتابخانهای انجام شده است، نشان میدهد بدیهیانگاری قاعده «قبح عقاب بلابیان»، درست نبوده؛ موجهسازی «برائت عقلی»، نیازمند اثبات عقلی (فلسفی کلامی) یا نقلی این قاعده با چشمپوشی از بداهت آن است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| برائت عقلی؛ قبح عقاب بلابیان؛ بداهت | ||
| مراجع | ||
|
قرآن کریم (1380ش). ترجمه ناصر مکارمشیرازی. تهران: دفتر مطالعات تاریخ و معارف اسلامی.
ابنابیجمهور، محمد بن زینالدین (1416). کاشفه الحال عن احوال الاستدلال. بیروت: مؤسسه ام القری للتحقیق و النشر.
ابنادریس، محمدبناحمد (1410). السرائر الحاوی لتحریر الفتاوی. قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
ابنجنید (اسکافی)، محمد بن احمد (1416). مجموعة فتاوی إبن الجنید. قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
ابنزهره، حمزه بن علی (1417). غنیه النزوع إلى علمى الاصول والفروع. قم: موسسه امام صادق (ع).
ابنسینا، حسین بن عبدالله (1375ش). الاشارات و التنبیهات.. قم: النشر البلاغه.
اﺑﻦﻣﻨﻈﻮر، محمد بن مکرم (1405). ﻟﺴﺎن العرب. ﻗﻢ: ﻧﺸﺮ ادب حوزه. چاپ، 1405.
اخوان الصفا (1403)، رسائل اِخْوانُ الصَّفا و خُلّان الوَفا.. بیروت: الدار الإسلامیه.
اسلامی، رضا (1385ش). نظریه حق الطاعه. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
اصفهانی، محمدتقی بن عبدالرحیم (1429). هدایه المسترشدین فی شرح معالم الدین. چاپ دوم. قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
انصاری، مرتضی بن محمدامین (1428).. فرائد الأصول. قم: مجمع الفکر الاسلامی.
ایروانی، علی (1380). الاصول فی علم الاصول. قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
ایزدیفرد، علیاکبر و دیگران (1396). «قلمرو قاعده قبح عقاب بلابیان در شبهات موضوعیّه». مطالعات فقه و حقوق اسلامی، 9 (16)، 69-92.
آشتیانی، محمدحسنبنجعفر (1429). بحر الفوائد فی شرح الفرائد.. بیروت: مؤسسه التاریخ العربی.
آملی لاریجانی, صادق (1399). «تحلیل موضوع قاعده قبح عقاب بلابیان». فصلنامه پژوهشهای اصولی، 6 (25) , 9-32.
بجنوردی، حسن (1379ش). منتهی الاصول. . تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره).
بحرانی، یوسف بن احمد (1363ش). الحدائق الناضره فی أحکام العترة الطاهره.. قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
بروجردی، حسین (1415). نهایه الأصول.. تهران: نشر تفکر.
بروجردی، حسین (1420). نهایه التقریر فی مباحث الصلاة. قم: مرکز فقه الائمه الاطهار (علیهم السلام).
بهبهانی، محمدباقر بن محمد اکمل (1416). الرسائل الاصولیه.. قم: موسسه العلامه المجدد الوحید البهبهانی.
تونی، عبدالله بن محمد (1415). الوافیه فی اصول الفقه. چاپ دوم. قم: مجمع فکر اسلامی.
جوادی آملی، عبدالله (1395ش). رحیق مختوم.. قم: مرکز بین المللی نشر اسراء.
حائری، سیدعلیاکبر (تابستان1378). «بررسی نظریهی حق الطاعه»، مجله فقه اهل بیت. دوره5، شماره18، 133-178.
حائریاصفهانی، محمدحسین بن عبدالرحیم (1404). الفصول الغرویه.. قم:دار احیاء العلوم الاسلامیه.
حائرییزدی، عبدالکریم (1418). درر الفوائد. چاپ ششم. قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
حکیم، محسن (بیتا). حقائق الأصول. چاپ پنجم. قم: مکتبه بصیرتی.
حکیم، محمدسعید (۱۴۱۴). المحکم فی اصول الفقه. قم: مؤسسه المنار.
خراسانی، محمدکاظم بنحسین (1409). کفایه الأصول. قم: مؤسسه آل البیت (علیهم السلام) لإحیاء التراث.
خمینی، روح الله (1376ش). تنقیح الاصول.. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره).
خمینی، روح الله (1381ش). تهذیب الاصول،. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره).
خمینی، مصطفی (1376ش). تحریرات فی الاصول.. قم: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره).
خویی، ابوالقاسم (بیتا). اجود التقربرات. قم: کتابفروشی مصطفوی.
خویی، ابوالقاسم (1422). مصباح الأصول.. قم: موسسه احیا آثار السید الخویی.
روحانی، محمد (1413). منتقی الاصول.. قم: دفتر آیت الله سید محمد حسینی روحانی.
سبزواری، هادیبنمهدی (1416). ﺷﺮح اﻟﻤﻨﻈﻮﻣﻪ، با تعلیق ﺣﺴﻦﺣﺴﻦزادهآﻣﻠﻲ.. ﺗﻬﺮان: ﻧﺸﺮﻧﺎب.
سهروردی (1372ش). مجموعه مصنفات. تهران: پژوهشگاه مطالعات اسلامی و تحقیقات فرهنگی.
سیدمرتضی، علیبنحسین (1415). الانتصار فی انفرادات الإمامیة.. قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
سیستانی، علی (1441). مباحث الألفاظ. با تقریر هاشم هاشمی. قم: اسماعیلیان.
شبیریزنجانی، سیدموسی (1419). کتاب النکاح. قم: موسسه پژوهشی رایپرداز.
شهابی، محمود (1392ش). رهبر خرد.. قم: عصمت.
شهیدثانی، زین الدین بن علی (1416). تمهید القواعد.. قم: مکتب الإعلام الإسلامی.
شهیدیپور، محمدتقی (1403). درس خارج اصول: ادله برائت. جلسه ششم، مورخ 25/06/1403.
شیخ بهایی، محمدبنحسین (1383ش). زبده الاصول.. قم: مرصاد.
شیخ بهایی، محمدبنحسین (1390). الحبل المتین فی احکام الدین. قم: کتابفروشی بصیرتی.
شیرازی، صدرالدین محمد (1363). مفاتیح الغیب.. تهران: موسسه مطالعات و تحقیقات اسلامی.
صدر، محمدباقر (1418). دروس فی علم الاصول. چاپ پنجم. قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
صدر، محمدباقر (1430). مباحث الأصول. با تقریر کاظم حسینی حائری.. قم:دار البشیر.
صدوق، محمدبنعلی (1414). اعتقادات الامامیه. چاپ دوم. قم: کنگره شیخ مفید.
طباطبایی (مجاهد)، محمدبنعلی (1296). مفاتیح الاصول.. قم: مؤسسه آل البیت (علیهم السلام) لإحیاء التراث.
طباطبایی، محمدحسین (بیتا). اصول فلسفه و روش رئالیسم، با مقدمه و پاورقی مرتضی مطهری. قم: انتشارات اسلامی.
طوسی، محمدبنحسن (1417). العده فی اصول الفقه. با تحقیق محمدرضا انصاری قمی.. قم: بینا.
عراقی، ضیاءالدین (1417). نهایة الافکار. چاپ سوم. قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
علامهحلی، حسنبنیوسف (1380ش). تهذیب الوصول الی علم الاصول.. لندن: موسسه امام علی (ع).
علامهحلی، حسنبنیوسف (1425). نهایه الوصول الی علم الاصول.. قم: موسسه امام صادق (ع).
غروی اصفهانی، محمدحسین (1429). نهایه الدرایه فی شرح الکفایه. چاپ دوم. قم: مؤسسه آل البیت (علیهم السلام) لإحیاء التراث.
فارابی، محمدبنمحمد (1408). المنطقیات.. قم: مکتبه آیت الله العظمی المرعشی النجفی.
فاضل لنکرانی، محمد (1381ش). اصول فقه شیعه. قم: مرکز فقهی ائمه اطهار (ع).
فاضل لنکرانی، محمدجواد (1394ش). نظریه حق الطاعه در بوته بررسی.. قم: مرکز فقهی ائمه اطهار (ع).
فاضل لنکرانى، محمد (1430). دراسات فى الأصول. قم: مرکز فقه الائمه الأطهار (علیهم السلام).
قاضیعبدالجبار (1427). شرح الاصول الخمسه. با تحقیق عبدالکریم عثمان. قاهره: مکتبه وهبه.
قطب الدین رازی، محمدبن محمد (بیتا). شرح المطالع فی المنطق. قم: کتبی نجفی.
کلینی، محمد بن یعقوب (1407). الکافی. چاپ چهارم. تهران:دار الکتب الإسلامیه.
لاری، عبدالحسین بن عبدالله (1418). التعلیقه علی فرائدالاصول.. قم: مؤتمر احیاء ذکری آیة الله المجاهد السید عبدالحسین اللاری.
محقق داماد، مصطفی (1378ش). «قاعده قبح عقاب بلابیان و مقایسه آن با اصل قانونی بودن مجازات». پژوهشهای فلسفی-کلامی، 1 (1)، 77-92.
محققحلی، جعفربنحسن (1423). معارج الأصول.. لندن: موسسه امام علی (ع).
محققداماد، سیدمصطفی (1406). قواعد فقه-بخش جزایى. چاپ دوازدهم. تهران: مرکز نشر علوم اسلامی.
محققداماد، محمد (1382ش). المحاضرات، مباحث فی اصول الفقه. اصفهان: مبارک.
مصباح یزدی، محمدتقی (1366ش). آموزش فلسفه. چاپ دوم. قم: سازمان تبلیغات اسلامی.
مطهری، مرتضی (1376ش). مجموعه آثار استاد شهید مطهری (شرح منظومه مبسوط). چاپ هفتم. تهران: صدرا.
ﻣﻈﻔﺮ، ﻣﺤﻤﺪرﺿﺎ (1388ش). اصول الفقه. قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
ﻣﻈﻔﺮ، ﻣﺤﻤﺪرﺿﺎ (1400). اﻟﻤﻨﻄﻖ. بیروت:دار التعارف للمطبوعات.
مکارم شیرازی، ناصر (1428). انوار الاصول. چاپ دوم. قم: مدرسه الإمام علی بن أبی طالب (ع).
موسویقزوینی، ابراهیم بن محمدباقر (1371). ضوابط الاصول.. بیجا.
میرزا قمی، ابوالقاسم بن محمدحسن (1430). القوانین المحکمه فی الأصول. قم: احیاء الکتب الاسلامیه.
میلانی، علی (1428). تحقیق الأصول علی ضوء أبحاث آیة الله العظمی الوحید الخراسانی مد ظله. قم: مرکز الحقائق الإسلامیه.
نائینی، محمدحسین (1376ش). فوائد الاصول. دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
نراقی، احمد بن محمدمهدی (1388). مفتاح الاحکام.. قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی.
نراقی، محمدمهدی (1380ش). جامعه الاصول. قم: کنگره بزرگداشت محققان ملا مهدی و ملا احمد نراقی.
نراقی، محمدمهدی (1388ش). انیس المجتهدین فی علم الاصول.. قم: موسسه بوستان کتاب.
ﻧﺼیراﻟﺪﻳﻦ ﻃﻮﺳﻲ، محمدبنمحمد (1361ش). اساس الاقتباس،. تهران: موسسه چاپ و انتشارات دانشگاه تهران.
نظری توکلی، سعید و جهاندوست دالنجان، مسعود (1399ش). «امکانسنجی کاربست نظریه استعاره مفهومی در تحلیل مسائل اصول فقه». فقه و اصول، 52 (2)، 141-162.
وحیدخراسانی، حسین (1398ش). تحف العقول فی علم الاصول.. قم: مدرسة الامام باقر العلوم.
هاشمی شاهرودی، محمود (1417). بحوث فی علم الاصول. چاپ سوم. قم: مؤسسة دائرةمعارف الفقه الاسلامی. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 109 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 87 |
||
سامانه مدیریت نشریات علمی. قدرت گرفته از سیناوب