پیوندهای مفید
اخبار و اعلانات
آمار
| تعداد نشریات | 127 |
| تعداد شمارهها | 7,122 |
| تعداد مقالات | 76,569 |
| تعداد مشاهده مقاله | 153,239,941 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 115,434,817 |
مبانی معرفتی میزان ورود دولت به اقتصاد در دهه 1360 (با تمرکز بر نظریه ولایتفقیه امام خمینی) | ||
| نظریههای اجتماعی متفکران مسلمان | ||
| مقاله 4، دوره 15، شماره 4، دی 1404، صفحه 41-58 اصل مقاله (829.88 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jstmt.2025.390127.1790 | ||
| نویسندگان | ||
| مریم سادات سیدکریمی1؛ یحیی بوذری نژاد* 2 | ||
| 1دانشجوی دکتری دانش اجتماعی مسلمین، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. | ||
| 2استاد گروه علوم اجتماعی اسلامی، دانشکدۀ علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران . | ||
| چکیده | ||
| در دهۀ ۱۳۶۰، میزان و حدود دخالت دولت در اقتصاد ایران محور اختلافی جدی میان دو رویکرد متفاوت از نظریۀ ولایتفقیه امام خمینی بود. پیش از انقلاب، فقه شیعه رویکردی فردمحور داشت که مالکیت خصوصی را محترم میشمرد و دخالت دولت را محدود به چارچوب قوانین فقهی مانند قاعدۀ «تسلیط» میدانست. این در حالی است که قرائت امام خمینی و برخی پیروان ایشان مانند آیتالله بهشتی که در ذیل فقه حکومتی مطرح میشود، بسیار گستردهتر از قرائت سنتی بود. ایشان اختیارات ولیفقیه را بسیار گسترده میدانست و مصلحت نظام و حفظ انقلاب را بر قوانین فقهی مقدم میشمرد. برایناساس، ولیفقیه میتواند حتی مالکیت خصوصی مشروع را برای مصالح بالاتر نظام محدود کند یا تغییر دهد. این نظریه زمینۀ قانونی و فلسفی مداخلات گستردۀ دولت در اقتصاد، بهویژه در شرایط بحرانی مانند جنگ، را فراهم کرد. پژوهش حاضر به روش مطالعۀ اسنادی و کتابخانهای، با بهرهگیری از منابع فقهی، اسناد تاریخی و آرای فقها و با تحلیل محتوایی متون، به بررسی تأثیر نظریۀ ولایت مطلقۀ فقیه بر سیاستهای اقتصادی میپردازد. براساس نتایج، مفهوم مصلحت نقشی محوری در ارجحیت مصالح عمومی و حفظ نظام بر قواعد فقهی سنتی دارد و موجب تعدیل دیدگاههای فقهی شده است. همچنین برخی تنشها میان فقها و کارشناسان اقتصادی بر سر حدود دخالت دولت در اقتصاد، با استناد به اختیارات ولیفقیه و نقش کلیدی مصلحت، حلوفصل شده است. بهطورکلی، نظریۀ ولایت مطلقۀ فقیه به گسترش دخالت دولت در اقتصاد بهخصوص طی نیمۀ نخست آن مشروعیت بخشیده است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| امام خمینی؛ دخالت دولت در اقتصاد؛ دهۀ 1360؛ قاعدۀ تسلیط؛ فقه حکومتی؛ ولایتفقیه | ||
|
سایر فایل های مرتبط با مقاله
|
||
| مراجع | ||
|
آبراهامیان، یرواند (1384). ایران بین دو انقلاب. ترجمۀ احمد گلمحمدی و محمدابراهیم فتاحی. چاپ یازدهم. تهران: نشرنی.
آذری قمی، احمد (۱۳۶۳). پیرامون ولایتفقیه و پارهای از مسائل اقتصادی. پاسدار اسلام، ۳۵.
اشرف، احمد و بنوعزیزی، علی (1386). طبقات اجتماعی، دولت و انقلاب در ایران. ترجمۀ سهیلا ترابی فارسانی. تهران: نیلوفر.
ایزدهی، سید سجاد و صدیق تقیزاده، صدیقه (1399). ماهیت و ویژگیهای فقه حکومتی. نشریۀ حکومت اسلامی، 95، 5-26.
بوذرینژاد، یحیی (1400). روششناسی دانش اجتماعی مسلمین رویکردهای فقهی. تهران: دانشگاه تهران.
بهداروند، محمدمهدی (۱۳۸۲). ولایتفقیه یا ولایت فقه: تعامل یا تقابل؟. حکومت اسلامی، ۲۹، بازیابی شده از https://ensani.ir/fa/article/14359
بهشتی، سید محمد (1397). نظام اقتصادی در اسلام. تهران: روزنه.
بهشتی، سید محمد (1393). اقتصاد تعاونی. تهران: روزنه.
حاتمی، عباس (1387). دولت و اقتصاد در ایران پس از انقلاب: تأثیر سیاستهای بازتوزیعی بر جدالهای هرمنوتیکی، طبقاتی و پیدایش دولت غیریکپارچه در ایران. سیاست (علمی-پژوهشی)، 6، 89-118.
خواجهسروی، غلامرضا (1387). خاطرات آیتالله مهدوی کنی. تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
دژپسند، فرهاد و رئوفی، حمیدرضا (1387). اقتصاد ایران در دوران جنگ تحمیلی. تهران: مرکز اسناد دفاع مقدس (مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ).
رضوی، کمال (1397). دوراهی روحانیت، جستارهایی دربارۀ مرجعیت شیعه در ایران معاصر. اصفهان: آرما.
خلفخانی، علی، راغبی، محمدعلی، و علوی وثوقی، سید یوسف (1399). نظریۀ خطابات قانونی و نقش آن در فقه اجتماعی. نشریۀ جستارهای فقهی و اصولی، 20، 33-56. https://doi.org/10.22034/jrj.2020.69290
سمیعی، محمد (1397). نبرد قدرت در ایران: چرا و چگونه روحانیت برنده شد. تهران: نشرنی.
سیستانی، سید علی حسینی (بیتا). قاعدۀ لا ضرر و لا ضرار، در: لوح فشردۀ جامعۀ فقه اهلبیت (ع) 1/2، مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی.
شریعتی، علی (1384). جهتگیری طبقاتی اسلام. چاپ پنجم. تهران: قلم.
شیرازی، سید محمد حسینی (بیتا). الفقه، القواعد الفقهیه، در: لوح فشردۀ جامعۀ فقه اهلبیت (ع) 1/2، مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی.
صابر، هدی (1398). پنجاه سال برنامهریزی، چاپ دوم، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب پارسه.
صالحی، نورالله (1399). جایگاه و نقش ولایت مطلقۀ فقیه در نظام اقتصادی اسلام: ارائۀ مدلی نو برای استقلال بانک مرکزی. بحرانپژوهی جهان اسلام، 7(1). https://doi.org/10.2783.4999/QJPR.1909.1094.05
قاسمی، صدیقه (1384). شناخت اندیشههای اجتماعی شهید آیتالله دکتر محمد حسینی بهشتی. جلد اول. تهران: بقعه.
قاضیزاده، کاظم (1377). اندیشههای فقهی-سیاسی امام خمینی. مرکز تحقیقات استراتژیک ریاست جمهوری.
کاتوزیان، ناصر (1396). دورۀ مقدماتی حقوق مدنی: اموال و مالکیت. چاپ چهل و هشتم. تهران: میزان.
کدیور، محسن (1376). نظریههای دولت در فقه شیعه. تهران: نشرنی.
مصلینژاد، عباس (1392). سیاستگذاری ساختار قدرت در ایران. تهران: دانشگاه تهران.
مطهری، مرتضی (1397). مشکل اساسی در سازمان روحانیت. تهران: صدرا.
موسوی خمینی، روح الله (1378). صحیفه امام، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).
موسوی خمینی، روحالله (1381). ولایتفقیه. چاپ دوازدهم. تهران: موسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره).
میرمعزی، سید حسین (1380). دولت در اقتصاد از دیدگاه امام خمینی، در: فراهانی فرد، سعید (1380). نقش دولت در اقتصاد (مجموعه مقالات). تهران: موسسۀ فرهنگی دانش و اندیشۀ معاصر.
نمازی، حسین و دادگر، یدالله (1390). اقتصاد متعارف، اقتصاد ارتدکس و اقتصاد اخلاقمدار. تهران: شرکت سهامی انتشار.
ویژه، محمدرضا و امجدیان، حسن (1394). رویکرد فقهای شورای نگهبان در زمینۀ رویارویی مالکیت خصوصی و منفعت عمومی، مطالعۀ رویهای. نشریۀ دانش حقوق عمومی، 4(12)، 23-46.
هاشمی رفسنجانی، اکبر (1389). کارنامه و خاطرات سال 1366: دفاع و سیاست. چاپ پنجم. تهران: دفتر نشر معارف انقلاب.
هاشمی رفسنجانی، اکبر (1385). کارنامه و خاطرات سال 1363: بهسوی سرنوشت. تهران: دفتر نشر معارف انقلاب.
Centeno, M. A., & Cohen, J. N. (2012). The arc of neoliberalism. Annual Review of Sociology, 38, 317-340. https://doi.org/10.1146/annurev-soc-081309-150235
Fallon Jr. Richard H. (2013). The Dynamic Constitution: An Introduction to American Constitutional Law and Practice, SECOND EDITION,, New York: Cambridge University Press.
Yılmaz, M. L., & Keskin, H. A. (2018). Keynes Versus Hayek: on the Appropriateness of Government Intervention in Markets. Finansal Araştırmalar Ve Çalışmalar Dergisi, 10(18), 166-176. https://doi.org/10.14784/marufacd.460686 | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 76 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 84 |
||
سامانه مدیریت نشریات علمی. قدرت گرفته از سیناوب