| تعداد نشریات | 127 |
| تعداد شمارهها | 7,120 |
| تعداد مقالات | 76,525 |
| تعداد مشاهده مقاله | 152,958,560 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 115,122,268 |
أبوعلی جبائی و مسأله گتیه | ||
| فلسفه و کلام اسلامی | ||
| دوره 58، شماره 2، بهمن 1404، صفحه 577-588 اصل مقاله (479.12 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jitp.2026.397700.523624 | ||
| نویسندگان | ||
| عباس دهقانی نژاد* ؛ محمد مهدی دهقانی اشکذری | ||
| استادیار، گروه آموزش معارف اسلامی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران. | ||
| چکیده | ||
| ابوعلی جبائی، افزون بر سه شرط معروف «باور صادق موجه» برای معرفت، دو شرط دیگر آوردهاست: سلامت و نفی تناقض. شرط چهارم ناظر به «سلامتِ طریقِ رسیدنِ به باور» است و میتوان آن را با نظریۀ اطمینانگرایان معاصر مرتبط دانست که بر «حصول باور بر اساس فرآیندهای قابل اطمینان» تأکید دارند. شرط پنجم، معادل «سازگاری» است که بخشی از دیدگاه انسجامگرایان معاصر است؛ اما سازگاری شرطی ضعیفتر از «صدق» است و به دلیل وجود این شرط قویتر در تعریف ابوعلی جبائی، شرط «سازگاری» و «عدم تناقض» زاید به نظر میرسد. شرط پنجم تا حدی مطابقت با شرط «قابلیت الغاء» یا «نقضناپذیری» دارد که لرر و پاکسون در دوران معاصر طرح کردهاند. ابوعلی جبائی همچنین بر دیدگاه ابوهذیل علاف که بر «قابلیت دسترسی» تأکید میکرد اعتراض کردهاست که «ممکن است کسی باوری داشته باشد اما استدلالی بر باورش نتواند بیاورد». تطابق دیدگاه جبائی با نظریات اطمینانگروی و نقضناپذیری و همچنین اعتراض او بر ابوهذیل علاف نشانههایی از قرار گرفتن او در اردوگاه برونگرایان است. این مقاله نشان میدهد کاویدنِ آثار و نظرات متکلمان مسلمان با رویکردهای جدید، نمایانکنندۀ مباحث بسیار غنی و خردورزیهای قابل تحسین در این آثار است. این مباحث میتواند در برخی چالشهای نوین معرفتی به کار آید. | ||
| کلیدواژهها | ||
| معرفتشناسی؛ ابوعلی جبائی؛ مسئلۀ گتیه؛ تعریف معرفت؛ برونگرایی | ||
| مراجع | ||
|
آئودی، رابرت (1394). معرفتشناسی. چاپ دوم. ترجمه: علی اکبر احمدی. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
الله بداشتی، علی و سعادت مصطفوی، سیدحسن (1396). «مقایسه مبانی معرفتشناسانه و روششناسانه قاضی عبدالجبار معتزلی و قاضی ابوبکر باقلانی در معرفت دینی». پژوهشنامه فلسفه دین، 15 (1)، 41-53.
پویمن، لوییس (1387). معرفتشناسی. ترجمه رضا محمدزاده. تهران: دانشگاه امام صادق علیه السلام.
دهقانی نژاد، عباس (1395). «معرفتشناسی گواهی از دیدگاه قاضی عبدالجبار معتزلی». پژوهشنامه فلسفه دین،، 14 (2)، 69-82.
دهقانی نژاد، عباس و جوادی، محسن (1397). «ذهنیتگرایی از دیدگاه قاضی عبدالجبار معتزلی». ذهن، 19 (75)، 139-154.
زمانی، محسن (1393). آشنایی با معرفتشناسی، چاپ دوم، تهران، هرمس.
سلطانی، حسین (1396). «منابع معرفت از دیدگاه قاضی عبدالجبار معتزلی». تحقیقات کلامی. 5 (16)، 101-113.
شمس، منصور (1397). آشنایی با معرفتشناسی. ویراست سوم. تهران: هرمس.
عبدالجبارمعتزلی، قاضی ابی الحسن اسد آبادی (1974). فضل الاعتزال و طبقات المعتزلۀ. تصحیح فؤاد سید. تونس: دارالتونسی للنشر.
عبدالجبار معتزلی، قاضی ابی الحسن اسد آبادی (بی تا). المغنی فی ابواب التوحید والعدل. مصر: بینا.
فهمی خشیم، علی، (1967). الجبائیان. طرابل.، الجامعۀ اللیبیۀ. رسالۀ الماجستیر.
مروارید، جعفر، رضا زاده، حمید (1394). «ریشه یابی درونگرایی / برونگرایی در توجیه در دانش اصول فقه». ذهن، 16 (64)، 67-85.
میری حسینی، سید محسن (1388). «تحلیل معرفت گزاره ای از منظر معرفتشناسی غربی و اسلامی با تاکید بر نقض گتیه». فصلنامه اسرا، 1 (1). 53-79. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 90 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 76 |
||