پیوندهای مفید
اخبار و اعلانات
آمار
| تعداد نشریات | 127 |
| تعداد شمارهها | 7,120 |
| تعداد مقالات | 76,525 |
| تعداد مشاهده مقاله | 152,958,560 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 115,122,267 |
تحلیل تطبیقی بنیادهای عقلانی خودآگاهی در فلسفۀ ابنسینا و سیدنی شومیکر ازعلم حضوری تا مصونیت از خطا بهواسطه همانندسازی | ||
| فلسفه و کلام اسلامی | ||
| دوره 58، شماره 2، بهمن 1404، صفحه 549-573 اصل مقاله (743.25 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jitp.2026.404063.523655 | ||
| نویسندگان | ||
| جواد حیدریان1؛ رضا رضازاده* 2؛ مجید ضیائی قهنویه3 | ||
| 1دانشجوی دکترا، گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشکدۀ الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه ایلام، ایلام، ایران. | ||
| 2دانشیار، گروه ادیان و فلسفه، دانشکدۀ ادبیات و زبان های خارجی، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران. | ||
| 3دانشیار، گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشکدۀ الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه ایلام، ایلام، ایران. | ||
| چکیده | ||
| این پژوهش با رویکرد تحلیلی-تطبیقی، بنیادهای عقلانی خودآگاهی را در دو دستگاه ابنسینا و سیدنی شومیکر بازسازی میکند تا منشأ «امتیاز گفتار نخستشخص» در داوریهای فاعلی و مرز آن با احکام مشاهدهمحور یا آیینهای روشن شود. مسئله این است که چرا در گزارههایی مانند «من درد دارم» تعیینِ صاحبِ حالت از خطای همانندسازی مصون است، اما در موقعیتهایی مانند داوری آیینهای «من رنگپریدهام» که بر بازتاب بصری تکیه دارد، این مصونیت تضعیف میشود. هدف مقاله، صورتبندی الگوی دوسطحی «حضور/ارجاع» و نگاشت «صاحب/محتوا» است تا نشان دهد چگونه میتوان هم «مصونیت بنیادیِ صاحبِ آگاهی» را در شرطِ امکان محفوظ داشت و هم «خطاپذیری محتوایی» را در شرطِ اعتبار تبیین کرد. روش، تحلیل متنمحور منابع اصلی است: در سوی ابنسینا، نظریه «علم حضوری» و اندیشهآزمایی «انسان معلّق» مبنای تبیین «حضور بدوی» بهمنزله شرط امکان التفات و داوری است؛ در سوی شومیکر، «ارجاع غیرتوصیفیِ من»، اصل «مصونیت از خطای همانندسازی» (IEM) و «اقتدار شخصِ اول» با تصریح «بافتحساس بودن» داوریها، واکاوی میشود. یافتهها نشان میدهد سطح وجودیِ حضور، بنیان وجودشناختی تعیین «صاحب آگاهی» است و سطح منطقی_هنجاریِ ارجاع، سازوکار زبانشناختی-منطقیِ تحقق همان تعیین را در احکام فاعلی توضیح میدهد. بدینسان، «صاحب» از خطای ارجاعی مصون میماند، در حالیکه «محتوا» (نوع، شدت، علت یا متعلّق تجربه) سنجشپذیر و نیازمند «کالیبراسیون معرفتی» باقی میماند. نتیجه، مرزبندی دقیق دامنه بافتحساس IEM و پرهیز از خلط سطح وجودشناختی و معناشناختی در تحلیل خودآگاهی و هویت شخصی است و همچنین معیارهای عملی ارزیابی اعتبار احکام اولشخص در بافتهای دروننگری، حافظهای، گواهی و آیینهای را فراهم میکند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| ابنسینا؛ علم حضوری؛ شومیکر؛ مصونیت از خطای همانندسازی (IEM)؛ صاحب/محتوا | ||
| مراجع | ||
|
اسحاقینسب، اسماء؛ زمانیها، حسین (۱۳۹۴). «بررسی و تحلیل نسبت خودآگاهی با مبانی متافیزیکی در فلسفۀ ابنسینا». جاویدان خرد، ۱۲ (۲۸)، ۴۱-۶۰.
____ (۱۳۹۹). «نسبت بین خودآگاهی و آگاهی به غیر در فلسفۀ ارسطو و ابنسینا». ذهن، ۲۱ (۸۲)، ۱۰۹-۱۳۴.
ابنسینا، حسین بن عبدالله (۱۳۲۸ق). منطق المشرقیین. قاهره:دار الکتب الحدیثة.
____ (۱۳۷۱). النفس من کتاب الشفاء، به اهتمام عبدالرحمن بدوی. تهران: انتشارات حکمت.
____ (۱۴۰۴الف). الاشارات و التنبیهات، تصحیح س. دیباجی. تهران: انجمن حکمت و فلسفه ایران.
____ (۱۴۰۴ب). التعلیقات، به اهتمام عبدالرحمن بدوی. قاهره: دارالقلم.
____ (۱۴۰۴ج). النجات، تصحیح ابراهیم مدکور. قاهره: دارالمعارف.
____ (۱۴۰۴د). الشفاء: الإلهیات، به اهتمام احمد فؤاد الاهوانی. قاهره: دارالفکر العربی. جعفری ولنی، علیاصغر (۱۴۰۲). نقد حصرانگاری معرفتشناسانه از «انسان معلّق در فضا» در پرتو فهم مبانی ابنسینا. حکمت معاصر، ۱۴ (۱)، ۱۱۹-۱۴۵. https://doi.org/10.30465/cw.2023.39935.1871
خادمی، حمیدرضا؛ بهشتی، احمد (۱۳۹۱). خودآگاهی در فلسفۀ ابنسینا. پژوهشهای فلسفی کلامی، ۱۴ (۵۴)، ۵-۱۷.
سعیدیمهر، محمد؛ صفرنوراله، اکرم (۱۳۹۶). آگاهی مرتبه بالاتر در فلسفه ابنسینا. حکمت سینوی، ۲۱ (۵۸)، ۱-۲۵.
سهروردی، شهابالدین یحیی بن حبش (۱۳۸۰). حکمة الاشراق. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
شیدانشید، حسینعلی؛ شیروانی، علی (۱۴۰۳). تأمّلی در سنخشناسیِ خودآگاهیِ «انسان معلّق در فضا» با تأکید بر مباحثات ابنسینا. فلسفه و کلام اسلامی، ۵۷ (۱)، ۱۸۳-۲۰۴. https://doi.org/10.22059/jitp.2024.372878.523484
صدرالدین شیرازی، ملاصدرا (۱۳۸۰). الحکمة المتعالیة فی الأسفار الأربعة العقلیة، ج. ۸، تصحیح محمد خواجوی. تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 76 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 60 |
||
سامانه مدیریت نشریات علمی. قدرت گرفته از سیناوب