پیوندهای مفید
اخبار و اعلانات
آمار
| تعداد نشریات | 127 |
| تعداد شمارهها | 7,120 |
| تعداد مقالات | 76,525 |
| تعداد مشاهده مقاله | 152,958,417 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 115,122,217 |
تحلیل مبانی اصالت ماهیت و اصالت وجود بر اساس صورت عینی مفاهیم فلسفی با تأکید بر آراء سهروردی، میرداماد و ملاصدرا | ||
| فلسفه و کلام اسلامی | ||
| دوره 58، شماره 2، بهمن 1404، صفحه 523-543 اصل مقاله (727.6 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jitp.2026.399714.523630 | ||
| نویسندگان | ||
| محمد باقر درخشانپور1؛ مسعود عبدالهزاده ارپناهی* 2؛ یارعلی کرد فیروزجایی3؛ میرسعید موسوی کریمی4 | ||
| 1دانشجوی دکتری فلسفه فیزیک، گروه فلسفۀ مضاف، دانشکده فلسفه و اخلاق، دانشگاه باقرالعلوم (ع)، قم، ایران. | ||
| 2دانشیار، گروه فلسفۀ علم و فنآوری، دانشکدۀ علوم پایه، دانشگاه جامع امام حسین (ع)، تهران، ایران. | ||
| 3استاد، گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشکدۀ فلسفه و اخلاق، دانشگاه باقرالعلوم (ع)، قم، ایران. | ||
| 4استاد، گروه فلسفه، دانشگاه مفید، قم، ایران | ||
| چکیده | ||
| این مقاله با روش تحلیلی-تطبیقی به بررسی مبانی دو مکتب اصالت ماهیت و اصالت وجود در فلسفه اسلامی با محوریت مسئلۀ «صورت عینی» معقولات ثانی فلسفی (وجود، امکان، وحدت) و مقولات منطقی (جنس، فصل) میپردازد. سهروردی و میرداماد به عنوانِ نخستین بنیانگذاران مکتب اصالت ماهیت، با انکار صورت عینی مستقل برای این مقولات و استناد به برهان امتناع تسلسل در عین، وجود را صرفاً «تقرر ماهیت» در ظرف خارج یا ذهن و ماهیت را تنها واقعیت اصیل میدانند. در این دیدگاه، واقعیت خارجی که همان «شیء واحدِ مخلوط» است، فاقد تمایزات ذاتی است و مقولات مذکور، اعتبارات ذهنی (معقولات ثانی) محسوب میشوند که ذهن از تحلیل ماهیات انتزاع میکند. پیامد معرفتشناختی این نگرش، چالشی جدی در تبیین انطباق کامل ذهن و عین و استوار شدن معیار صدق بر «صلاحیت ذاتی ماهیت» است. در مقابل، ملاصدرا در چهارچوب حکمت متعالیه و با تأکید بر اصالت وجود، وجود را واقعیتی واحد، بسیط، مشکک و همان صورت عینی اصیل میداند که مبنای تحقق ماهیاتِ اعتباری است. وی با تمایز نهادن میان «اتصاف انضمامی» (دارای صورت عینی مستقل برای صفت و موصوف) و «اتصاف انتزاعی» (فاقد صورت عینی زائد، مبتنی بر انتزاع ذهنی از نحوه وجود موصوف)، مسئله انطباق را بر اساس وحدت وجود و تشکیک مراتبی آن تبیین میکند. نتیجه آنکه پذیرش یا انکار صورت عینی مستقل برای این مفاهیم بنیادین، شالوده اصلی اختلاف این دو مکتب در تبیین ساختار واقعیت، نسبت ذهن و عین و معیارهای صدق معرفتشناختی است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| اصالت ماهیت؛ صورت عینی؛ معقولات ثانی فلسفی؛ رابطه ذهن و عین | ||
| مراجع | ||
|
جعفریان، مرتضی؛ قراملکی، احد فرامرز (۱۳۹۵). «تحلیل میرداماد از معقول ثانی و رابطه آن با اعتباری انگاری وجود». حکمت معاصر، ۷ (۳)، ۸۱-۱۰۵.
جوارشکیان، عباس (۱۳۸۷). «اجتماع دو منظر اصالت ماهیت و اصالت وجود در نظریه اصالت پدیداری معنا». جستارهایی در فلسفه و کلام، ۲ (۴۰). 102-128. https: //doi. org/10. 22067/philosophy. v40i2. 3172
دیوانی، امیر (۱۳۹۹). «تقریری از اصالت ماهیت و وجود». دوفصلنامه علمی هستی و شناخت، (۱)، ۱۰۷-۱۲۸. https: //doi. org/10. 22096/ek. 2021. 131889. 1243
سهروردى، یحیى بن حبش (۱۳۷۲). مجموعه مصنفات شیخ اشراق. (ه. کربن، تصحیح). ۲ جلد، چاپ دوم. تهران: وزارت فرهنگ و آموزش عالی، موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی (پژوهشگاه).
طباطبائی، محمدحسین (۱۳۶۲). اصول فلسفه و روش رئالیسم. جلد چهارم. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
ــــــــــ (۱۳۸۸). مجموعه رسائل (طباطبائی) (رساله برهان (طباطبائی)). قم: بوستان کتاب قم.
عبودیت، عبدالرسول (۱۳۸۷). نظام حکمت صدرایی ۲: تشکیک در وجود. قم: انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).
فیاضی، غلامرضا (۱۳۸۷). هستی و چیستی در مکتب صدرایی: تأملی نو در اصالت وجود و اعتباریت ماهیت و تفاسیر و ادله و نتایج آن (ح. شیدانشید، تحقیق و نگارش). چاپ دوم. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
قاسمیان مزار، رضا؛ یساقی، هادی (۱۳۹۳). نظریه معرفتی ابن سینا و بررسی آن در پرتو اصالت وجود و اصالت ماهیت. فصلنامه علمی پژوهشی حکمت اسرا، ۶ (۴)، ۷۳-۹۰. https: //dor. isc. ac/dor/20. 1001. 1. 23832916. 1393. 6. 4. 4. 5
مصباح یزدی، محمد تقی (۱۳۶۴). آموزش فلسفه (دوجلدی). تهران: انتشارات سازمان تبلیغات اسلامی، معاونت فرهنگی.
مصطفائی، محمد؛ خسروپناه، عبدالحسین (۱۳۹۴). نقد و بررسی دیدگاه میرداماد در اصالت یا اعتباری بودن وجود. جاویدان خرد، ۱۲ (۲۸)، ۱۲۶-۱۴۶. https: //dor. isc. ac/dor/20. 1001. 1. 22518932. 1394. 12. 28. 7. 8
مطهری، مرتضی (۱۳۷۰). مجموعه آثار استاد شهید مطهری. جلد نهم. تهران: انتشارات صدرا.
ملاصدرا [صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم] (۱۳۶۰). الشواهد الربوبیه فی المناهج السلوکیه. (جلالالدین آشتیانی، مصحح؛ هادی بن مهدی سبزواری، محشی). تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
ــــــــــ (۱۳۶۸). الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الأربعة. (ج ۱-۳). قم: مکتبة المصطفوى.
ــــــــــ (۱۳۸۶). فرهنگ اصطلاحات فلسفی ملاصدرا. تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
منافیان، سید محمد (۱۳۹۴). جعل بسیط ماهیت در اندیشه میرداماد. دو فصلنامه علمی حکمت صدرایی، ۳ (۲)، ۱۳۳-۱۷۷.
موسوی اعظم، سید مصطفی (۱۳۹۵). معناشناسی، هستیشناسی و خاستگاه کثرت تحلیلی در حکمت متعالیه. پژوهشهای هستیشناختی، ۵ (۹)، ۱۰۵-۱۲۵.
ــــــــــ (۱۳۹۷). کارکردهای قاعدۀ «تحقق مفاهیم گوناگون به وجود واحد» در فلسفۀ ملاصدرا. فصلنامه اندیشه دینی دانشگاه شیراز، ۱۸ (۶۷)، ۱۱۳-۱۳۰. https: //doi. org/10. 22099/jrt. 2018. 4910
میرداماد، محمدباقر (۱۳۸۵). مصنفات میرداماد: الافق المبین. (ع. نورانی، اهتمام). جلد دوم، چاپ اول. تهران: انتشارات انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
ــــــــــ (۱۳۹۱). الافق المبین. (حامد ناجی اصفهانی، مصحح و مقدمهنویس). چاپ اول. تهران: مرکز پژوهشی میراث مکتوب و مؤسسه مطالعات اسلامی دانشگاه آزاد برلین.
نویسی، غزاله؛ اکبریان، رضا (۱۳۹۳). میرداماد و وجود و ماهیت. آینه معرفت، ۴ (۱۴).
یزدانپناه، سید یدالله (۱۳۸۹). حکمت اشراق: گزارش، شرح و سنجش دستگاه فلسفی شیخ شهابالدین سهروردی (ج ۲، م. علیپور، تحقیق و نگارش). (چاپ دوم). تهران: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه؛ مرکز تحقیق و توسعه علوم انسانی (سمت). | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 141 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 76 |
||
سامانه مدیریت نشریات علمی. قدرت گرفته از سیناوب