| تعداد نشریات | 127 |
| تعداد شمارهها | 7,120 |
| تعداد مقالات | 76,525 |
| تعداد مشاهده مقاله | 152,958,559 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 115,122,267 |
فلسفۀ ریاضیات نصیرالدین طوسی | ||
| فلسفه و کلام اسلامی | ||
| دوره 58، شماره 2، بهمن 1404، صفحه 443-465 اصل مقاله (687.91 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jitp.2025.403728.523651 | ||
| نویسنده | ||
| مرتضی متولی* | ||
| دانشآموختۀ دکترا، گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشکدۀ الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. | ||
| چکیده | ||
| فلسفۀ ریاضیات در سنت اسلامی بسیار غنی است. همچون سلف خود ابنسینا، که به بیشتر مسائل فلسفۀ ریاضیات پرداخته است، نصیرالدین طوسی با برخی از این مسائل درگیر بوده است و حتی مسائل نویی را پیش کشیده است. هدف من در این مقاله اثبات همین مدّعا است. با رویکرد تحلیلی نشان میدهم که نصیرالدین طوسی، به معنای واقعی کلمه، فلسفۀ ریاضیات دارد. مساهمتهای عمدۀ او در وجودشناسی ریاضیات دو چیز است. نخستین ردّ استدلالهای بر تناهیگروی، یعنی دو برهان عمدۀ مسامته و تطبیق، میباشد. و دومین سخن از ویژگیهای بینهایت است، از جمله اینکه اقلّ و اکثر در آن متصوّر میشود. و مساهمتهای اصلی او در معرفتشناسی ریاضیات دو امر زیر است. نخست، او، برخلاف ابنسینا و بهسان ابنهیثم، از تجربهگرایی در باب تصدیقات دفاع میکند درست همانگونه که از تجربهگرایی در باب مفاهیم پشتیبانی میکند، در اینجا البته همسو با ابنسینا. دوم، او پرسش از صدق را پیش میکشد و از این جویا میشود که گزارههای ریاضیاتی چگونه صادقاند درحالیکه از معقولات ثانیه ساخته شدهاند که در جهان خارج چیز دستپرکنی نیستند و درحالیکه کلّی و حقیقیهاند و تمام افراد محقّق و مقدّر را دربرمیگیرند. در پاسخ به این پرسش او هم تعریف دیگری از صدق را پیش مینهد هم نظریۀ مبتکرانۀ نفسالأمر را مطرح میکند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| نصیرالدین طوسی؛ فلسفۀ ریاضیات؛ وجودشناسی ریاضیات؛ معرفتشناسی ریاضیات؛ بینهایت | ||
| مراجع | ||
|
ابنالهیثم. (1983). کتابالمناظر. تحقیق عبدالحمید صبره. الکویت: السلسلةالتراثیة.
ــــــــــ (1985). حلّ شکوک کتاب أقلیدس فی الأصول. به کوشش فؤاد سزگین. فرانکفورت: معهد تاریخ العلوم العربیة و الإسلامیة.
ابنسینا. (1960م). الشفاء: الإلهیات. تحقیق الأب قنواتی و سعید زاید. قاهره: المطبعةالأمیریة.
ــــــــــ (1975م). الشفاء: الطبیعیات: النفس. تحقیق الأب قنواتی و سعید زاید. قاهره: المطبعةالأمیریة.
اسماعیلی، مسعود. (1389). معقول ثانی در فلسفه اسلامی: سیر بحث در تاریخ فلسفه و نقد و تحلیل مسئله. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
جوادیآملی، عبدالله. (1390ه. ش). عیننضّاخ: تحریرتمهیدالقواعد. 3 جلد. قم: مرکز نشر اسراء.
حسنزادهآملی، حسن. (1400). هزار و یک نکته. تهران: رجاء.
حلّی، حسن بن یوسف. (1433ه. ق). کشف المراد فی شرح تجرید الإعتقاد. قم: مؤسسة النشر الإسلامی.
شیرازی، قطبالدین. (1383ه. ش). شرححکمةالإشراقسهروردی. تحقیق: عبدالله نورانی و مهدی محقق. تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
طوسی، نصیرالدین محمّد. (۱۳۵۶). اخلاق ناصری. تصحیح مجتبی مینوی و علیرضا حیدری. تهران: خوارزمی.
ــــــــــ (1361ه. ش). أساسالإقتباس. تصحیح: مدرس رضوی. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
ــــــــــ (1377ه. ش). شرح الإشارات والتنبیهات مع المحاکمات. قم: دفتر نشر الکتاب.
ــــــــــ (1383ه. ش). مصارعالمصارع. تهران: مؤسسه مطالعات اسلامی دانشگاه تهران-دانشگاه مکگیل.
ــــــــــ (1393ه. ش). رسالة إثبات العقل المجرد در ضمن رسالة اثبات العقل المجرد خواجه نصیرالدین طوسی و شروح آن. تحقیق: طیبه عارفنیا و مقدمه: احد فرامرزقراملکی، چاپ اول، تهران: مرکز پژوهشی میراث مکتوب.
ــــــــــ (1397ه. ش). تلخیصالمحصل أو نقدالمحصل. قم: بیدار.
ــــــــــ (1985م). تلخیص المحصل المعروف بنقد المحصل. بیروت:دار الأضواء.
ــــــــــ (1988م). تجریدالمنطق. بیروت: مؤسسةالأعلمیللمطبوعات.
ــــــــــ (777ه. ق). تحریرالمجسطی. نسخه خطی کتابخانه انگلیسی لندن به شماره OR 17.
ــــــــــ (996ه. ق). تحریراصوللأوقلیدس. قسطنطنیة.
عارفنیا، طیّبه. (1393). رسالة اثبات العقل المجرّد خواجه نصیرالدین طوسی و شروح آن. تهران: میراث مکتوب.
فرامرزقراملکی، احد. (1390ه. ش). نظریه توجیه نزد خواجه طوسی در ضمن خواجهپژوهی. به قلم گروهی از نویسندگان. تهران: خانه کتاب ایران.
کیشی، شمسالدین. (1393ه. ش). روضةالناظر فی شرح نفسالأمر در ضمن رسالة اثبات العقل المجرد خواجه نصیرالدین طوسی و شروح آن. تحقیق: طیبه عارفنیا و مقدمه: احد فرامرزقراملکی. تهران: مرکز پژوهشی میراث مکتوب.
لکهنوی، محمّدعبدالحیّ. (بیتا). الکلامالمتینفیتحریرالبراهین. چاپ سنگی. مطبعةالمصطفائی.
مدرّسرضوی، محمّدتقی. (۱۳۵۴). احوالوآثارخواجهنصیر. تهران: انتشارات بنیاد فرهنگ ایران.
معصومیهمدانی، حسین. (1400). تاریخ و فلسفه علم: مقالاتی از رشدی راشد و درباره او. تهران: هرمس.
ملاصدرا، صدرالدین محمد شیرازی. (1389ه. ش). تفسیرالقرآنالکریم. 8 جلد. تحقیق: محسن بیدارفر. تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 79 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 72 |
||