| تعداد نشریات | 127 |
| تعداد شمارهها | 7,119 |
| تعداد مقالات | 76,512 |
| تعداد مشاهده مقاله | 152,912,625 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 115,034,412 |
کثرت گرایی ذومراتبی در مقالات شمس تبریزی | ||
| مجله علمی " فلسفه دین " | ||
| مقاله 3، دوره 23، شماره 1، فروردین 1405، صفحه 17-30 اصل مقاله (1.39 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jpht.2026.400870.1006142 | ||
| نویسندگان | ||
| محمدرضا مهدوی کرنق* ؛ محمد جواد شمس | ||
| گروه فلسفه و حکمت اسلامی، دانشکده علوم و تحقیقات اسلامی، دانشگاه بینالمللی امام خمینی (ره) قزوین، قزوین، ایران | ||
| چکیده | ||
| در مقالات شمس تبریزی، به نوعی هم با اندیشۀ انحصارگرایی در حوزۀ حقانیّت و نجات روبرو می شویم، و هم با دیدگاه شمولگرایی و بیش از همه با نظریۀ کثرتگرایی؛ و نکتۀ قابل تامّل آن که انحصارگرایی و شمولگرایی در طول نظریۀ کثرتگراییاند؛ نه در عرض و در تقابل با آن؛ از این رو، در کنار دعاوی سه گانۀ متعارض ادیان، دیدگاه شمس تبریزی، و البته نظرگاه بیشتر عارفان مسلمان، را می توان کثرتگرایی ذومراتبی دانست. از منظر شمس تبریزی در سیر به سوی کمال، هم مراتب متعدد و حتّی بی شمار است؛ و هم انسانها دارای مراتب و ظرفیتهای مختلفاند .لذا برخلاف تلقی رایج در الهیات معاصر که با دیدگاه جان هیک پیوند میخورد، و بر این اساس، تمام ادیان در مواجهه با حقیقتغایی از ارزش و حقانیت یکسانی برخوردار اند، در مقالات شمس تبریزی با خوانشی کثرتگرایانه که ذومراتبی است مواجه میشویم. در این نگاه حقایق ذومراتبی و لایه به لایه هستند که شدت و ضعف نزدیکی آنها به منبع انوار آفرینش با هم متفاوت است. این پژوهش با روش تحلیلی و با بهره گرفتن از آراء شمس تبریزی در مقالات، نگاه کثرتگرایانه ایشان را در باب حقانیت ادیان واکاوی میکند و نشان میدهد که در نگاه کثرتگرایی ذومراتبی شمس، رهیافتهای ادیان در مواجهه با حقیقتغایی، هرگز در یک نسبت مساوی قابل تصور نیست و با منظر جان هیک تفاوت ماهوی دارد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| پلورالیسم؛ پلورالیسم ذومراتبی؛ جان هیک؛ شمس تبریزی؛ حقانیت دینی | ||
| مراجع | ||
|
قرآن کریم
اکبری، رضا. (1383). «مبانی معرفت شناختی نظریه کثرت گروی جان هیک». پژوهشنامه فلسفه دین (نامه حکمت)، دوره 2، شماره 2، صص. ۳۵-۵۴.
باربور، ایان. (1379). علم و دین. بهاءالدین خرمشاهی، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
پاننبرگ، ولفهارت؛ پلانتیجا، آلوین؛ یاندل، کیت؛ وینرایت، ویلیام جی. (1392). فلسفه دین. سید مرتضی حسینیشاهرودی، جواد رقوی، حسن رضاییخاوری، رحمتالله کریمزاده (مترجمان)؛ محمود نظریپور (ویراستار). مشهد: دانشگاه علوم اسلامی رضوی.
پترسون، مایکل؛ هاسکر، ویلیام؛ رایشنباخ، بروس؛ و بازنیجر، دیوید. (1379). عقل و اعتقاد دینی. احمد نراقی و ابراهیم سلطانی، تهران: طرح نو.
حافظ شیرازی، شمسالدین محمد بن بهاءالدین محمد. (1380). دیوان حافظ. به تصحیح محمد قزوینی و قاسم غنی، تهران: انتشارات لوح محفوظ.
رشاد، علیاکبر. (1391). مباحثه با جان هیک. تهران: سازمان انتشارات پژوهشگاه و اندیشه اسلامی.
سروش، عبدالکریم. )۱۳۷۹(. قمار عاشقانه. تهران: انتشارات صراط.
—————. )۱۳۸۴(. صراطهای مستقیم. تهران: انتشارات صراط.
شبستری، محمود. (1355). گلشن راز. تدوین جواد نوربخش. تهران، نشر چاپ فردوسی.
شمس تبریزی، محمد بن علی. )۱۳۸۶(. مقالات شمس تبریزی. تصحیح جعفر مدرس صادقی. تهران: نشر مرکز.
سهروردی، شهابالدین یحیی. (1359). حکمهالاشراق. ترجمه و تصحیح سید جعفر سجادی. تهران، انتشارات دانشگاه تهران.
عطار، محمد بن ابراهیم. )1382(. منطق الطیر. جواد سلماسی زاده (مقدمه). تهران: موسسه فرهنگی اندیشه در گستر.
کانت، ایمانوئل. )۱۳۸۹(. نقد عقل محض. مترجم بهروز نظری. کرمانشاه: نشر باغ نی.
مولوی، جلالالدین محمد بلخی. (۱۳۸۶). مثنوی معنوی. بر اساس نسخه نیکلسون، جلد دوم. تهران: نشر کارون.
نصیری، منصور. ( ۱۳۸۷) . نومن و فنومن در فلسفه کانت. مجله نقد و نظر، بهار و تابستان، شمارههای ۴۹ و ۵۰، صفحات ۷۵ تا ۹۸.
هاشمپور، سودا؛ بنیانی، محمد (1398). بررسی نظام مفاهیم سهروردی در مسئله ارتباط میان ذات و صفات. نشریهی جستارهایی در فلسفه و کلام، دوره 51، شماره 1 (شماره پیاپی 102)، بهار و تابستان 1398، صفحات 137 تا 157.
هیک، جان. ( ۱۳۷۲). تعدد ادیان. ترجمه بهاءالدین خرمشاهی. فصلنامه کیان، سال دوم، شماره ۱۶، صفحات 32 تا 35.
———. (۱۳۸۳). کثرتگرایی دینی. ترجمه سعید گراوند. مجله علامه، شماره ۱ و ۲، صفحات 143 تا 153.
———. (1384). چراغها متفاوتند اما نور یکی است. ترجمه مسعود خیرخواه. اخبار ادیان، سالنامه، شماره ۱۲، صفحات 47 تا 52.
———. (1386). گفتگو برای صلح (نگاهی به تعامل اسلام و کثرتگرایی دینی). ترجمه مسعود سعادتمند. اطلاعات حکمت و معرفت. سال دوم، شماره ۳ (خرداد)، صفحات 16 تا 19.
———. (1384). نظر جان هیک در حلقه دینپژوهان ایرانی. اخبار ادیان، سالنامه، شماره ۱۲، صفحات 41 تا 42.
———. (1390). فلسفه دین. ترجمه بهزاد سالکی. تهران: انتشارات بینالمللی الهدی.
Reference
Holy Quran
Akbari, R. (2004). “Epistemological Foundations of John Hick’s Pluralism Theory.” Pajooheshnameh-ye Falsafeh-ye Din (Nameh-ye Hokmat), Vol. 2, Iss. 2, pp. 35-54. (in Persian)
Attar, M. I. (2003). Mantiq al-Tayr (The Conference of the Birds). With an introduction by J.Salmasi Zadeh. Tehran: Andisheh dar Gostar Cultural Institute. (in Persian)
Barbour, Ian. (2000). Religion and Science. Translated by Baha’ al-Din Khorramshahi. Tehran: Center for University Publications. (in Persian)
Hafez Shirazi, Shams al-Din Muhammad ibn Baha’ al-Din Muhammad. (2001). Divan-e Hafez. Edited by Mohammad Qazvini and Qasem Ghani. Tehran: Lohe Mahfuz Publications. (in Persian)
Hashempour, S., & Banyani, M. (2019). Investigating Suhrawardi’s System of Concepts in the Issue of the Relationship between Essence and Attributes. Journal of Studies in Philosophy and Kalam, 51(1), 137–157. (in Persian)
Hick, J. (1993). The Plurality of Religions. Translated by B. Khorramshahi. Kian Journal, Vol. 2, No. 16, pp. 32–35. (in Persian)
---------. (2004). Religious Pluralism. Translated by S. Garavand. Allameh Quarterly, Nos. 1 & 2, pp. 143–153. (in Persian)
---------. (2005). The Lights are Different but the Light is One. Translated by M. Kheirkhah. Akhbar-e Adyan Magazine, No. 12, pp. 47–52. (in Persian)
---------. (2005). View: John Hick in the Circle of Iranian Religion Researchers Hosted by the Institute for Interreligious Dialogue. Akhbar-e Adyan, Esfand 1383 and Farvardin 1384, No. 12. (in Persian)
---------. (2007). Dialogue for Peace (A Look at the Interaction of Islam and Religious Pluralism). Translated by M. Saadatmand. Hekmat va Ma’refat Information, Vol. 2, No. 3, pp. 16–19. (in Persian)
---------. (2011). Philosophy of Religion. Translated by B. Saleki. Tehran: Al-Hoda International Publications. (in Persian)
Kant, I. (2010). Critique of Pure Reason. Translated by B. Nazari. Kermanshah: Bagh-e Ney Publication. (in Persian)
Mawlawi, J. M. B. (2007). Masnavi-e Manavi (Spiritual Couplets). Based on Nicholson’s edition, Vol. 2. Tehran: Karoun Publications. (in Persian)
Nasiri, M. (2008). Noumenon and Phenomenon in Kant’s Philosophy. Journal of Naqd-o Nazar, Spring/Summer, Issues 49–50, pp. 75–98. (in Persian)
Pannenberg, W., Plantinga, A., Yandell, K. E., & Wainwright, W. J. (2013). Philosophy of Religion. Translated by S. M. Hosseini Shahroudi, J. Raqavi, H. Rezaei Khavari, & R. Karimzadeh; Edited by M. Nazari Pour. Mashhad: Razavi University of Islamic Sciences Publications. (in Persian)
Peterson, M.; Hasker, W.; Reichenbach, B.; & Basinger, D. (1991). Reason and Religious Belief. Translated by Ahmad Naqaghi and Ebrahim Soltani. Tehran: Tarh-e No Publication. (in Persian)
Roshad, A. (2012). Debate with John Hick. Tehran: Islamic Research Institute and Publications. (in Persian)
Shabestari, S. M. (1976). Golshan-e Raz (The Rose Garden of Mysteries). Compiled by J.
Nurbakhsh. Tehran: Ferdowsi Press. (in Persian)
Shams Tabrizi, M. A. (2007). Maqalat-e Shams Tabrizi (Discourses of Shams Tabrizi). Edited by J. Modarres Sadeghi. Tehran: Nashr-e Markaz. (in Persian)
Soroush, A. (2000). Qomar-e Asheghaneh (Lover’s Gamble). Tehran: Serat Publications. (in Persian)
-------------- (2005). Serat-haye Mostaghim (Straight Paths). Tehran: Serat Publications. (in
Persian)
Suhrawardi, S. Y. (1980). Hikmat al-Ishraq (The Philosophy of Illumination). Translated and Edited by S. J. Sajjadi. Tehran: University of Tehran Publications. (in Persian) | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 642 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 149 |
||