فرایند سکولاریزاسیون در آیینه نظریهها: واکاوی تحولات دین پس از انقلاب صنعتی | ||
| مجلۀ مطالعات جامعهشناختی (نامۀ علوم اجتماعی سابق) | ||
| دوره 32، شماره 2، اسفند 1404، صفحه 125-144 اصل مقاله (1.34 M) | ||
| نوع مقاله: علمی وپزوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jsr.2025.395240.2044 | ||
| نویسندگان | ||
| لقمان امامقلی* ؛ فواد حبیبی | ||
| استادیار، گروه جامعه شناسی، دانشکده علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران | ||
| چکیده | ||
| یکی از مهمترین تحولات جهان مدرن، دگرگونی جایگاه دین در زندگی اجتماعی است. این مقاله با هدف تبیین نظری فرایند سکولاریزاسیون پس از انقلاب صنعتی، چهار نظریه اصلی را بررسی میکند: نظریه سکولاریزاسیون کلاسیک، مدل اقتصاد مذهبی، مدل تضاد اجتماعی-سیاسی و مدل انتقال فرهنگی-اجتماعی. نظریه کلاسیک، افول دین را نتیجه اجتنابناپذیر مدرنیته، عقلانیت و تخصصگرایی میداند؛ در حالی که مدل اقتصاد مذهبی آن را تابع ساختار رقابتی بازارهای دینی و آزادی انتخاب مذهبی تلقی میکند. مدل تضاد اجتماعی-سیاسی، نقش درگیریهای ایدئولوژیک میان دین و گفتمانهای سکولار مانند ناسیونالیسم و سوسیالیسم را برجسته میسازد؛ و مدل فرهنگی-اجتماعی، بر دگرگونی کیفیت تجربه دینی و فرایندهای نمادین تمرکز میکند. بررسی این دیدگاهها نشان میدهد که سکولاریزاسیون فرایندی متکثر، زمینهمند و غیریکدست است. در نهایت، با تحلیل تحولات دینی در دهههای اخیر از بازگشت دین به عرصه عمومی تا ظهور جامعه پساسکولار نشان داده میشود که نظریههای سکولاریزاسیون نیازمند بازنگری و تلفیق مجدد در پرتو تحولات معاصرند. دین، برخلاف تصور پیشین، نه حذفشده و نه به حاشیه رانده شده، بلکه در قالبهای نوین در حال بازآفرینی است. بر این اساس، مقاله حاضر بر ضرورت بهکارگیری رویکردی چندسطحی و میانرشتهای در فهم وضعیت دین در جهان معاصر تأکید میکند. بر این اساس، مقاله با پیشنهاد یک مدل ترکیبی چندسطحی متشکل از ابعاد ساختاری، رفتاری، ایدئولوژیک و فرهنگی کوشیده است چارچوبی جامعتر برای فهم دین در جهان پساسکولار ارائه دهد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| دین؛ انقلاب صنعتی؛ تحولات دینی؛ سکولاریزاسیون؛ جامعه پساسکولار | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 322 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 551 |
||