جنگ اطلاعاتی روسیه؛ تبیین منطق دفاعی، ریشه‌ها و راهبردها

فارسی

آقایی، سیدداود و رضا عبداللهی (1404)، «امنیت انرژی اتحادیۀ اروپا زیر تأثیر تهدیدهای سایبری روسیه»، مطالعات اوراسیای مرکزی، دورۀ 18، شمارۀ 1، صص.28-1، (doi: 10.22059/jcep.2025.394596.450321).

باقری، رضا و علیرضا کاظمی (1402)، «امنیتی‌سازی مجدد روسیه توسط ناتو و کشورهای غربی بر اساس نظریة امنیت جمعی»، مطالعات کشورها، دورۀ 1، شمارۀ 4، صص.607-630، (doi: 10.22059/jcountst.2023.363511.1051).

بلنک، استفن جی (1404)، چشم‎انداز امروزین ارتش روسیه، برگردان: الهه کولایی و سیده ‎مطهره حسینی، تهران: دانشگاه تهران.

حاجی‌یوسفی، امیرمحمد و عباس ذوالفقاری (۱۳۹۶)، «فرهنگ راهبردی و سیاست خارجی خاورمیانه‎ای روسیه»، روابط خارجی، دورۀ 9، شمارۀ 2، صص. 165-192، قابل دسترسی در: (https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.20085419.1396.9.2.6.9)،  (تاریخ‎ دسترسی: 03/07/1404).

خان‎محمدی، زهره (1401)، «جنگ اطلاعاتی و شناختی روسیه و تأثیرگذاری اجتماعی و افکار عمومی؛ مطالعۀ موردی اوکراین»، امنیت بین‎الملل، دورۀ 5، شمارۀ 42، صص.143-160، قابل دسترسی ‎در: https://isdsac.ir/monthly-magazines/# (تاریخ‎ دسترسی: 03/07/1404).

خان‎محمدی، زهره (1401)، «راهبرد بازدارندگی چندوجهی روسیه (متعارف، هسته‎ای، سایبری، تروریسم)»، امنیت بین‌الملل، دورۀ 5، شمارۀ 41، صص. 155-173، ‎قابل دسترسی‎ در: https://isdsac.ir/monthly-magazines/# (تاریخ‎ دسترسی: 03/07/1404).

دهقانی‏فیروزآبادی، سیدجلال و منوچهر مرادی (۱۳۹۵)، «تهدید غرب، برداشت روسیه و بحران اوکراین»، روابط خارجی، دورۀ 8، شمارۀ 2، صص. 25-55، قابل دسترسی در: (https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.20085419.1395.8.2.2.8)، (تاریخ‎ دسترسی: 03/07/1404).

دهقانی‏ فیروزآبادی، سیدجلال و مهدی امیری (۱۳۹۷)، «زمینه‌یابی سه‎وجهی جایگاه قدرت نرم در سیاست خارجی روسیه (2019-2000)»، سیاست جهانی، دورۀ 7، شمارۀ 4، صص. 99-132، (doi: 10.22124/wp.1970.3472).

رحیمی‎چسلی، قاسم، مجید روحی‎دهبنه و مهناز گودرزی (1402)، «بررسی تقابل ایالات متحده و فدراسیون روسیه در بحران اوکراین از دریچۀ فرهنگ راهبردی»، سیاست جهانی، دورۀ 12، شمارۀ 3، صص.29-52،   ( doi: 10.22124/wp.2024.25438.3247).

زهرانی، مصطفی و صارم شیراوند (1396)، «بررسی تأثیر فرهنگ راهبردی بر سیاست خارجی فدراسیون‏روسیه»، مطالعات آسیای مرکزی‎ و قفقاز، دورۀ 23، شمارۀ 97، صص.103-137. ‎ قابل دسترسی ‎در:

سیمبر، رضا و دانیال رضاپور (۱۳۹۷)، «قدرت نرم روسیه در خارج نزدیک؛ ابزارها و چالش‌ها»، مطالعات آسیای مرکزی و قفقاز، دورۀ 24، شمارۀ 104، صص. 62-91، قابل دسترسی در: https://ca.ipisjournals.ir/article_35025.html (تاریخ‎ دسترسی: 03/07/1404).

قربانی‏ شیخ‏نشین، ارسلان و حمید احمدی‎نژاد (1402)، «تحلیل روایی بحران اوکراین؛ تقابل روایت‏ها و پادروایت‏ها»، مطالعات اوراسیای مرکزی، دورۀ 16، شمارۀ 2، صص.247-272، (doi: 10.22059/jcep.2023.361309.450152).

کرمی، جهانگیر (۱۴۰۳)، «مکتب ژئوپلیتیک روسی؛ معمای پایداری آسیب‌پذیری و گسترش‌گرایی»، مطالعات اوراسیای مرکزی، دورۀ 17، شمارۀ 1، صص. 333-309، (doi: 10.22059/jcep.2024.374703.450211).

کولایی، الهه، سیکا سعدالدین و زهره خان‎محمدی (1401)، مجموعه سندهای راهبردی فدراسیون روسیه (2021-1993)، گردآوری و ترجمه، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.

کولایی، الهه و فاطمه عرفانی (۱۴۰۳)، «بهره‌برداری آمریکا از انقلاب‌های رنگی در روابط با روسیه»، انقلاب‎پژوهی، دورۀ 2، شمارۀ 3، صص.۲۷-50، (doi:10.22034/fademo.2024.478718.1055).

لطفیان، سعیده (۱۴۰۴)، «تهدیدهای هسته‌ای در جنگ اوکراین و تأثیر افکار عمومی روسیه بر سیاست بازدارندگی هسته‌ای کرملین»، مطالعات اوراسیای مرکزی، دورۀ 18، شمارۀ 1، صص. 303-334 ، (doi: 10.22059/jcep.2025.390640.450305).

مصلی‌‎نژاد، عباس (1392)، «موازنۀ راهبردی و سیاست‌گذاری امنیتی روسیه در نظام بین‌الملل»، مطالعات اوراسیای مرکزی، دورۀ 6، شمارۀ 2، صص. 121-140،  (doi: 10.22059/jcep.2014.36774).

وثوقی، سعید و علی موسائی (1403)، «نقش غرب در بحران‌های 2014 و 2022 اوکراین و طولانی‌شدن آن‌ها»، مطالعات اوراسیای مرکزی، دورۀ 17، شمارۀ 2، صص. 463-490، (doi: 10.22059/jcep.2024.377585.450230).

English

Alieksiejchenko, Oleksander (2024), "Frozen Conflicts in the Post-Soviet Area as a Tool of Russian Influence in the Region", International Relations, Vol. 58, No. 1, pp. 41–45, ( doi: 10.17721/1728-2292.2024/1-58/41-45).

Belin, Laura (2002), "Russian Media Policy in the First and Second Chechen Campaigns", 52nd Conference of the Political Studies Association, Aberdeen, Scotland, Available at: https://bleedingheartland.com/static/media/2018/12/Belin2002conferencepaper.pdf (Accessed on: 10/08/2025).

Bryc, Agnieszka, and Maria Domańska (2024), "Russia in the Trenches of Cognitive Warfare", New Eastern Europe, Available at: https://neweasterneurope.eu/2024/09/09/russia-in-the-trenches-of-cognitive-warfare/ (Accessed on: 09/08/2025).

Brzezinski, Ian and Ryan Arick (2025), "A NATO Strategy for Countering Russia", Atlantic Council, Scowcroft Center for Strategy and Security, Available at: https://www.atlanticcouncil.org/wp-content/uploads/2025/02/A-NATO-strategy-for-countering-Russia.pdf (Accessed on: 15/09/2025).

Burt, Tom (2022), "The Hybrid War in Ukraine", Microsoft on the Issues, Available at: https://blogs.microsoft.com/on-the-issues/2022/04/27/hybrid-war-ukraine-russia-cyberattacks/ (Accessed on: 03/08/2025).

Doctrine of Information Security of the Russian Federation (2016), Russian Federation (Security Council of the Russian Federation, December 2016, No. 646), Available at: http://www.scrf.gov.ru/security/information/DIB_engl/ (Accessed on: 18/09/2025).

Fisher, Henry O (2023), Media Objectivity and Bias in Western Coverage of the Russian-Ukrainian Conflict, Master’s Dissertation, Södertörn University, Available at: https://www.divaportal.org/smash/get/diva2:1766691/FULLTEXT01.pdf (Accessed on: 11/08/2025).

GT Investigates: Western Freelance Journalists Expose NATO Propaganda Fomenting Ukraine Crisis, Suffer Merciless Attacks by ‘Civilized’ West (2022), Global Times Reporters, Available at: https://www.globaltimes.cn/page/202206/1268125.shtml (Accessed on: 17/08/2025).

Huntley, Shane (2023), "Fog of War: How the Ukraine Conflict Transformed the Cyber Threat Landscape", Google Threat Analysis Group, Available at: https://blog.google/threat-analysis-group/fog-of-war-how-the-ukraine-conflict-transformed-the-cyber-threat-landscape/(Accessed on: 05/08/2025).

Information Warfare by Russia: Focus on Its Strategies, Objectives, and Case Studies (2024), Nakasone Peace Institute, Available at: https://www.npi.or.jp/en/research/data/dfc9df0a88f4dd46e0a67a19dac82fa168ee9870.pdf (Accessed on: 22/09/2025).

Investing in Freedom: An Introduction to the National Endowment for Democracy (2025), National Endowment for Democracy, Available at: https://www.ned.org/investing-in-freedom-an-introduction-to-the-national-endowment-for-democracy/ (Accessed on: 25/08/2025).

Jervis, Robert (1976), Perception and Misperception in International Politics, Princeton: Princeton University Press.

Jones, Seth G (2025), "Russia’s Shadow War Against the West (CSIS Briefs)", Center for Strategic and International Studies, Available at: https://csis-website-prod.s3.amazonaws.com/s3fs-public/2025-03/250318_Jones_Russia_Shadow.pdf (Accessed on: 14/09/2025).

Jordash, Wayne, Scott Martin, Anastasiia Vorobiova, Nadiia Vaskivska, Vitalii Zhuhai, and Peter Pomerantsev (2025), "Manufacturing Impunity: Russian Information Operations in Ukraine", Global Rights Compliance, Available at: https://globalrightscompliance.org/wp-content/uploads/2025/05/Manufacturing-Impunity.pdf (Accessed on: 26/09/2025).

Lim, Gabrielle and Samantha Bradshaw (2023), "Chilling Legislation: Tracking the Impact of 'Fake News' Laws on Press Freedom Internationally", Center for International Media Assistance (CIMA), Available at: https://cima.ned.org/publication/chilling-legislation/ (Accessed on: 29/08/2025).

Litvinova, Dasha (2025), "Going Online in Russia Can Be Frustrating, Complicated and Even Dangerous", The Associated Press, Available at: https://apnews.com/article/russia-internet-censorship-social-media-youtube-web-2b3c7ca90f83573be7af7f3fc20f9ecd (Accessed on: 13/10/2025).

Mearsheimer, John J. (2014), "Why the Ukraine Crisis is the West’s Fault: The Liberal Delusions that Provoked Putin", Foreign Affairs, Vol. 93, No. 5, pp. 77–89, Available at: https://www.mearsheimer.com/wp-content/uploads/2019/06/Why-the-Ukraine-Crisis-Is.pdf (Accessed on: 24/10/2025).

Mearsheimer, John J. (2022), "The Causes and Consequences of the Ukraine War", Horizons, Summer, No. 21, pp. 12–27, Available at: https://www.cirsd.org/files/000/000/009/75/401141581c665840ebdf7c1304da4a9486211f99.pdf (Accessed on: 17/09/2025).

Meister, Stefan (2016), "Isolation and Propaganda: the Roots and Instruments of Russia’s Disinformation Campaign", Transatlantic Academy Paper Series, April, No. 6, pp. 1-14, Available at: https://dgap.org/system/files/article_pdfs/meister_isolationpropoganda_apr16_web_1.pdf (Accessed on: 11/08/2025).

Mullaney, Samantha (2022), "Everything Flows: Russian Information Warfare Forms and Tactics in Ukraine and the US Between 2014 and 2020", The Cyber Defense Review, Vol. 7, No. 4, pp. 193–211, Available at: https://cyberdefensereview.army.mil/Portals/6/Documents/2022_fall/12_Mullaney.pdf (Accessed on: 19/08/2025).

Mullins, Sam (2024), "The Role of Non-State Actors as Proxies in Irregular Warfare and Malign State Influence", Irregular Warfare Center, Available at: https://irregularwarfarecenter.org/wp-content/uploads/The-Role-of-Non-State-Actors-as-Proxies-in-Irregular-Warfare-and-Malign-State-Influence.pdf (Accessed on: 11/09/2025).

Østbø, Jardar (2024), "The Russian Hybrid Intelligence State: Reconceptualizing the Politicization of Intelligence and the ‘Intelligencization’ of Politics", Intelligence and National Security, Vol. 39, No. 6, pp. 963–985, (doi:org/10.1080/02684527.2024.2370134).

Pucek, Kaspar, and Bob Deen (2024), "NATO’s New Russia Strategy Requires a Better Understanding of the Threat from Moscow (and How to Counter It)", Clingendael Institute, Available at: https://www.clingendael.org/publication/natos-new-russia-strategy-requires-better-understanding-threat-moscow-and-how-counter (Accessed on: 14/07/2025).

Puustinen, Jussi (2023), "A Look into the Origins of Russian Strategic Culture", Combined Strategic Analysis Group, Available at:  https://nesa-center.org/dev/wp-content/uploads/2023/07/2023-0711_A-Look-into-the-Origins-of-Russian-Strategic-Culture.pdf (Accessed on: 19/07/2025).

Rathbone, John P., Henry Foy, and Raphael Minder (2024), "West Grapples with Response to Russian Sabotage Attempts", Financial Times, Available at: https://www.ft.com/content/bf128ebf-2e3f-40a3-b7ec-bcd1b477ab9a (Accessed on: 13/08/2025).

Robinson, Olga, Alistair Coleman, and Shayan Sardarizadeh (2019), "A Report of Anti-Disinformation Initiatives", Oxford Technology & Elections Commission, Oxford Internet Institute, Available at: https://demtech.oii.ox.ac.uk/wp-content/uploads/sites/12/2019/08/A-Report-of-Anti-Disinformation-Initiatives.pdf (Accessed on: 13/08/2025).

Rodari, Adriano (2021), "Russia's (Un) Controlled Disinformation", Duodecim Astra, No. 1, pp. 98–120, Available at: https://www.coleurope.eu/sites/default/files/uploads/page/11%20Adriano%20Rodari%20%20Russia%E2%80%99s%20%28un%29Controlled%20Disinformation%20%28Duodecim%20Astra%29_0.pdf (Accessed on: 07/10/2025).

Sabanadze, Natalie and Galip Dalay (2025), Understanding Russia’s Black Sea Strategy: How to Strengthen Europe and NATO’s Approach to the Region, Chatham House, Available at: https://www.chathamhouse.org/sites/default/files/2025-07/2025-07-28-russias-black-sea-strategy-sabanadze-dalay.pdf (Accessed on: 26/08/2025).

Shires, James (2020), "The Simulation of Scandal: Hack-and-Leak Operations, the Gulf States, and U.S. Politics", Texas National Security Review, Vol. 3, No. 4, pp. 11-28, Available at: https://tnsr.org/wp-content/uploads/2020/08/TNSR-Vol3-Iss4-Shires.pdf (Accessed on: 24/09/2025).

Snyder, Jack L. (1977), "The Soviet Strategic Culture: Implications for Limited Nuclear Operations", RAND Corporation, Available at: https://www.rand.org/content/dam/rand/pubs/reports/2005/R2154.pdf (Accessed on: 05/10/2025).

Sprague, Andrew (2016), Russian Meddling in Its Near Abroad: The Use of Frozen Conflicts as a Foreign Policy Tool, No. 28, pp. 1-28, Institut Barcelona d'Estudis Internacionals, Available at: https://www.ibei.org/ibei_studentpaper28_71440.pdf (Accessed on: 01/10/2025).

Stoanova, Eli (2025), "Kremlin Is Preparing Russians for Long-Term Conflict with the West, Says ISW Analysis", Fakti.bg, Available at: https://fakti.bg/en/world/989451-kremlin-is-preparing-russians-for-long-term-conflict-with-the-west-says-isw-analysis (Accessed on: 15/09/2025).

The Military Doctrine of the Russian Federation (2014), Russian Federation (Approved by the President of the Russian Federation on December 25, 2014, No. Pr.-2976) [English Translation], Available at: https://rusmilsec.blog/wp-content/uploads/2021/08/mildoc_rf_2014_eng.pdf (Accessed on: 22/09/2025).

Thomas, Timothy (2004), "Russia’s Reflexive Control Theory and the Military", Journal of Slavic Military Studies, Vol. 17, No. 2, pp. 237–256,

         (doi: 10.1080/13518040490450529).

Topor, Lev, and Alexander Tabachnik (2021), "Russian Cyber Information Warfare: International Distribution and Domestic Control", Journal of Advanced Military Studies, Vol. 12, No. 1, pp. 112–127,

        (doi: 10.21140/mcuj.20211201005).

Treyger, Elina, Joe Cheravitch, and Raphael S. Cohen (2022), "Russian Disinformation Efforts on Social Media", RAND Corporation, Available at: https://www.rand.org/content/dam/rand/pubs/research_reports/RR4300/RR4373z2/RAND_RR4373z2.pdf (Accessed on: 29/09/2025).

Ukraine: An Overview of Russia’s Cyberattack Activity in Ukraine (2022), Microsoft Digital Security Unit, Available at: https://www.iisf.ie/files/UserFiles/Documents/2022/MS_UkraineSpecialReport.pdf (Accessed on: 17/09/2025).

United States Psychological Strategy Plan for General War (NSC 5500–A) (1954), In Foreign Relations of the United States, 1950–1955; The Intelligence Community 1950–1955, Office of the Historian, Available at: https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1950-55Intel/d127, (Accessed on: 03/08/2025).

Ustyuzhantseva, Olga and Evgeniya Popova (2024), "Shaping Digital Sovereignty in Russia: Actors and Debates", Problems of Post-Communism, Vol. 72, No. 1, pp. 76–87, (doi: 10.1080/10758216.2024.2346202).

Vershinin, Aleksandr A. and Alexei A. Krivopalov (2024), "Russian Strategic Culture in Retrospect", Russia in Global Affairs, Vol. 22, No. 2, pp. 28–49,

        (doi: 10.31278/1810-6374-2024-22-2-28-49).

Voo, Julia and Virpratap V. Singh (2025), "Russia's Information Confrontation Doctrine in Practice (2014–Present): Intent, Evolution and Implications", The International Institute for Strategic Studies, Available at: https://www.iiss.org/globalassets/media-library---content--migration/files/research-papers/2025/06/russias-information--confrontation-doctrine--in-practice-/09-pub25-077-russia-information-confrontation-v5.pdf (Accessed on: 03/10/2025).

Zollmann, Florian (2024), "A War Foretold: How Western Mainstream News Media Omitted NATO Eastward Expansion as a Contributing Factor to Russia’s 2022 Invasion of Ukraine", Media, War & Conflict, Vol. 17, No. 3, pp. 373–392,

       (doi: 10.1177/17506352231216908).

Zori, Yuri (2025), "ISW: Kremlin Pushes ‘Alone against the West’ Myth to Rally Russians against Ukraine and NATO", Euromaidan Press, Available at: https://euromaidanpress.com/2025/07/29/isw-kremlin-pushes-alone-against-the-west-myth-to-rally-russians-against-ukraine-and-nato/, (Accessed on: 29/08/2025).