| تعداد نشریات | 127 |
| تعداد شمارهها | 7,119 |
| تعداد مقالات | 76,512 |
| تعداد مشاهده مقاله | 152,920,636 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 115,048,964 |
نشت اطلاعات اختصاصی و شفافیت اطلاعات حسابداری: تأثیر نقش تعدیلگری حمایت از حقوق مالکیت معنوی | ||
| بررسیهای حسابداری و حسابرسی | ||
| دوره 33، شماره 1، 1405، صفحه 24-51 اصل مقاله (637.57 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله علمی پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/acctgrev.2025.401146.1009147 | ||
| نویسندگان | ||
| شادی حسن زاده1؛ خدیجه اسلامی* 2؛ مانا فراهی3 | ||
| 1استادیار، گروه حسابداری، دانشکدۀ علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران. | ||
| 2استادیار، گروه حسابداری، واحد بندرگز، دانشگاه آزاد اسلامی، بندرگز، ایران. | ||
| 3دانشجوی دکتری، گروه حسابداری، واحد بندرگز، دانشگاه آزاد اسلامی، بندرگز، ایران. | ||
| چکیده | ||
| هدف: شفافیت اطلاعات حسابداری، بهعنوان یکی از ارکان اساسی نظام حاکمیت شرکتی، در افزایش اعتماد سرمایهگذاران، بهبود کارایی بازارهای مالی و ارتقای کارکرد نظام اقتصادی نقشی کلیدی دارد. شفافیت در گزارشگری مالی، بهمعنای ارائۀ اطلاعات قابل اتکا، جامع، بهموقع و فهمیدنی است که امکان ارزیابی دقیق عملکرد و ریسکهای واحدهای تجاری را فراهم میکند و زمینه را برای اتخاذ تصمیمهای صحیح توسط ذینفعان مهیا میسازد. در سالهای اخیر و همگام با گسترش فعالیتهای اقتصادی و پیچیدهتر شدن فضای رقابت جهانی، مسئلۀ نشت اطلاعات محرمانه و اختصاصی، بهویژه در حوزۀ تحقیقوتوسعه، به یکی از چالشهای جدی در فرایند گزارشگری مالی بدل شده است. نشت این نوع اطلاعات، میتواند مزیت رقابتی شرکتها را تضعیف کند، موجب از دست رفتن موقعیتهای راهبردی شود و انگیزۀ مدیران را برای افشای داوطلبانه و شفاف اطلاعات کاهش دهد. در این میان، بررسی اثر نشت اطلاعات تحقیقوتوسعه بر شفافیت حسابداری و تحلیل نقش احتمالی حمایت از مالکیت معنوی در تعدیل این رابطه، ضرورتی علمی و عملی دارد؛ بهویژه در محیط اقتصادی ایران که با محدودیتهایی همچون تحریمهای بینالمللی، ضعف در سازوکارهای اجرایی و ناکارآمدی نهادی در حمایت از حقوق مالکیت فکری مواجه است. این پژوهش در چارچوب نظریههای هزینۀ مبادله، نمایندگی و محافظهکاری شرطی اجرا شده است. بر اساس نظریۀ هزینۀ مبادله، نشت اطلاعات محرمانه بهمنزلۀ نوعی هزینۀ اضافی برای شرکتها محسوب میشود که میتواند مدیران را به کاهش سطح افشا و شفافیت سوق دهد. همچنین از منظر نظریۀ نمایندگی، تضاد منافع میان مدیران و سهامداران در شرایط ضعف حاکمیت شرکتی تشدید میشود و این امر کاهش شفافیت اطلاعاتی را محتملتر میسازد. روش: در این پژوهش از دادههای ۱۰۷ شرکت پذیرفتهشده در بورس اوراق بهادار تهران، طی سالهای ۱۳۹۱ تا ۱۴۰۱ استفاده شد. این شرکتها بر اساس معیارهای خاصی از جمله ثبات فعالیت در دورۀ بررسی، انطباق سال مالی با پایان اسفندماه وعدم تعلق به گروههای سرمایهگذاری یا واسطهگری مالی انتخاب شدند. دادههای مورد نیاز از صورتهای مالی حسابرسیشده و شاخصهای مربوط به حمایت از مالکیت معنوی که توسط سازمان جهانی مالکیت فکری منتشر میشود، گردآوری شد. در این پژوهش، شفافیت اطلاعات حسابداری، از طریق ترکیب دو شاخص سود متهورانه و هموارسازی سود سنجیده شد و نشت اطلاعات تحقیقوتوسعه نیز با استفاده از تابع تولید کاب ـ داگلاس اندازهگیری شد. شاخص ژینارته و پارک نیز بهمنزلۀ معیار حمایت از مالکیت معنوی در نظر گرفته شد و سایر متغیرهای کنترلی همچون بازده داراییها، اهرم مالی، نرخ رشد داراییها، استقلال هیئتمدیره، اندازۀ شرکت و تمرکز صنعت لحاظ شدند. تحلیل دادهها با استفاده از رگرسیون خطی و چندمتغیره در نرمافزار ایویوز ۱۱ انجام گرفت. یافتهها: نتایج بهروشنی نشان داد که نشت اطلاعات تحقیقوتوسعه، بر شفافیت گزارشگری مالی اثری منفی و معنادار دارد؛ بهگونهای که ضریب برآوردشده، بیانگر کاهش ملموس شفافیت در اثر افزایش نشت اطلاعات است. این یافته همسو با نتایج پژوهشهای بینالمللی است که نشان دادند شرکتها در صورت افزایش خطر انتقال اطلاعات محرمانه به رقبا، به افشای شفاف اطلاعات تمایل کمتری دارند. از سوی دیگر، نقش تعدیلکنندۀ حمایت از مالکیت معنوی در این رابطه تأیید نشد و مشخص شد که حتی با وجود قوانین حمایت از حقوق مالکیت فکری، ضعف نظام اجرایی و نظارتی در ایران مانع تأثیرگذاری این قوانین بر بهبود شفافیت اطلاعاتی میشود. نتیجهگیری: این یافتهها بیانگر آن است که وجود چارچوبهای قانونی کافی نیست و کارآمدی و ضمانت اجرای قوانین در کاهش پیامدهای منفی نشت اطلاعات نقشی اساسی دارد. نتایج این پژوهش نشان میدهد که نشت اطلاعات تحقیقوتوسعه، یکی از عوامل تهدیدکنندۀ مهم برای شفافیت اطلاعات حسابداری در شرکتهای ایرانی است و در شرایطی که حمایت قانونی از مالکیت معنوی ضعیف و ناکارآمد است، مدیران و سرمایهگذاران هر دو در معرض ریسک کاهش کیفیت اطلاعات مالی قرار میگیرند. بر این اساس، تقویت نهادهای نظارتی، افزایش ضمانتهای اجرایی قوانین و ارتقای فرهنگ حاکمیت شرکتی، از مهمترین اقداماتی است که سیاستگذاران باید مدنظر قرار دهند. از سوی دیگر، مدیران شرکتها نیز باید با بهکارگیری راهکارهای داخلی همچون ایجاد سازوکارهای کنترل داخلی قویتر و استفاده از ابزارهای نوین حفاظت از دادهها، ریسک نشت اطلاعات محرمانه را کاهش دهند. همچنین پژوهشهای آینده میتوانند به بررسی ابعاد دیگر نشت اطلاعات اختصاصی در حوزههایی همچون تولید، بازاریابی و فناوری اطلاعات بپردازند و به نقش سایر متغیرهای نهادی و محیطی را در این رابطه توجه کنند. بهطور کلی، این مطالعه با ارائۀ شواهدی تجربی، نشان داد که نشت اطلاعات تحقیقوتوسعه، نهتنها از جنبۀ رقابتپذیری شرکتها، بلکه از دیدگاه کیفیت گزارشگری مالی نیز اهمیت دارد و بیتوجهی به آن، میتواند به کاهش اعتماد سرمایهگذاران و تضعیف بازار سرمایه منجر شود. | ||
| کلیدواژهها | ||
| حفاظت از اطلاعات اختصاصی؛ شفافیت اطلاعات حسابداری؛ حمایت از مالکیت معنوی | ||
| مراجع | ||
|
تیموری، زهرا؛ هاشمی، سید عباس و امیری، هادی (1400). تدوین مدل کیفی عوامل اثرگذار بر قیمتگذاری کیفیت اطلاعات حسابداری در ایران. بررسیهای حسابداری و حسابرسی، 28(3)، 435-459.
جعفری، امیر و رضایی، محمد (1395). تأثیر شفافیت اطلاعات حسابداری بر اعتماد سرمایهگذاران در بازار سرمایه ایران. تحقیقات مالی، ۸(۴)، 67-84.
جمالی، بهروز و جعفری، عباس (1403). نقش حقوق مالکیت فکری در عوامل مؤثر بر خلق و توسعۀ کسبوکارهای دانشبنیان خطرپذیر در حوزه مالی. پژوهشهای کارآفرینی و نوآوری، 3(4)، 1-17.
جودی، سمیرا؛ منصورفر، غلامرضا و دیدار، حمزه (1398). کیفیت حاکمیت شرکتی درونی و بیرونی، عدم تقارن اطلاعاتی و نگهداشت وجه نقد: افزایش یا کاهش ارزش شرکت؟ بررسیهای حسابداری و حسابرسی، 26(1)، 39-64.
حسینی، محمود و محمودی، علی (1393). نقش حقوق مالکیت معنوی در افزایش شفافیت اطلاعاتی در شرکتهای ایرانی. مجله حقوقی دادگستری، ۷۸(۱)، 145- 162.
رحیمی، علی و حسینی، سعید (1398). تأثیر نشت اطلاعات بر شفافیت اطلاعات حسابداری در شرکتهای پذیرفتهشده در بورس اوراق بهادار تهران. مجله تحقیقات حسابداری و حسابرسی، ۱۱(۲)، 45- 62.
طالبنیا، قدرتالله و متانت، مریم (1397). بررسی اثر تعدیلکنندگی عدم تقارن اطلاعاتی بر رابطه بین سیاست تقسیم سود نقدی و ریسک سقوط آتی قیمت سهام شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران. بررسیهای حسابداری و حسابرسی، 25(4)، 537-554.
کریمی، محسن و محمدی، رضا (1397). نقش حمایت از حقوق مالکیت معنوی در کاهش نشت اطلاعات در شرکتهای فناوریمحور. فصلنامه علوم اقتصادی، ۱۲(۳)، 78- ۹۵.
مهرانی، ساسان؛ فعال قیومی، علی و مرادی، محمد (1391). رابطه بین مالکیت نهادی، تمرکز مالکیت نهادی و مربوط بودن ارزش اطلاعات حسابداری. مجله دانش حسابداری، 3(11)، 31-55.
میرزایی، سعید و قاسمی، علی (1394). بررسی تأثیر نشت اطلاعات بر هزینههای معاملات در شرکتهای پذیرفتهشده در بورس اوراق بهادار تهران. فصلنامه پژوهشهای حسابداری مالی، ۷(۲)، 33-50.
نمازی، نویدرضا و دهقانی، سعیده (1401). بررسی رابطۀ بین نوآوری شرکت و شفافیت اطلاعات حسابداری با تأکید بر نقش تعدیلی ابعاد حسابرسی. مجله پژوهشهای کاربردی در گزارشگری مالی، 11(20)، 187-224.
نوروزی، فرهاد و صادقی، حسین (1396). بررسی تأثیر نشت اطلاعات تحقیقوتوسعه بر عملکرد مالی شرکتهای پذیرفتهشده در بورس اوراق بهادار تهران. مجله مدیریت مالی، ۹(۱)، 112- ۱۳۰.
هاشمی دهچی، مجید؛ ایزدی نیا، ناصر و امیری،هادی (1399). تأثیر قابلیت مقایسه صورتهای مالی بر مربوط بودن اطلاعات حسابداری با تأکید بر نقش سرمایهگذاران متخصص و عدم تقارن اطلاعاتی. بررسیهای حسابداری و حسابرسی، 27(3)، 473-494.
References Agrawal, T. K., Kumar, V., Pal, R., Wang, L. & Chen, Y. (2021). Blockchain-based framework for supply chain traceability: A case example of textile and clothing industry. Computers & Industrial Engineering, 154, 107130. Bushman, R. M. & Smith, A. J. (2003). Transparency, financial accounting information, and corporate governance. Economic Policy Review, 9 (1), 65-87. Fan, J. P. H., Wei, G. & Xu, X. (2012). Property rights, R&D spillovers, and corporate accounting transparency in China. Emerging Markets Review, 13 (3), 235-247. Ebert, M., Schäfer, U. & Schneider, G. T. (2019). Information leaks and voluntary disclosure. Available at SSRN 3372141. Giroud, X. & Mueller, H. M. (2011). Corporate governance, product market competition, and equity prices. Journal of Finance, 66 (2), 563–600. Glaeser, S. (2018). The effects of proprietary information on corporate disclosure and transparency: Evidence from trade secrets. Journal of Accounting and Economics, 66 (1), 163-193. Hashemi Dehchi, M. , Izadinia, N. and Amiri, H. (2020). The Effect of Financial Statement Comparability on the Relevance of Accounting Information with Emphasis on the Role of Sophistication Investors and Information Asymmetry. Accounting and Auditing Review, 27(3), 473-494. (in Persian) He, J., Li, K., Li, N. & Zhang, W. (2024). Proprietary information cost of contracting with the government. The Accounting Review, 99 (2), 195-227. Healy, P. M. & Palepu, K. G. (2001). Information asymmetry, corporate disclosure, and the capital markets: A review of the empirical disclosure literature. Journal of Accounting and Economics, 31 (1-3), 405-440. Hosseini, M. & Mahmoudi, A. (2014). The role of intellectual property rights in increasing information transparency in Iranian companies. Judiciary Law Journal, 78(1), 145-162. (in Persian) Jafari, A. & Rezaei, M. (2016). The impact of accounting information transparency on investor trust in the Iranian capital market. Financial Research Journal, 8(4), 67-84. (in Persian) Jamali, B. & Jafari, A. (2024). The role of intellectual property rights in factors affecting the creation and development of venture capital knowledge-based businesses in the financial field. Journal of Entrepreneurship and Innovation Research, 3(4), 1-17. (in Persian) Joudi, S., Mansourfar, G. & Didar, H. (2019). Internal and External Corporate Governance Quality, Information Asymmetry and Cash Holdings:Increase or Decrease in the Firm Value? Accounting and Auditing Review, 26(1), 39-64. (in Persian) Karimi, M. & Mohammadi, R. (2018). The role of intellectual property rights protection in reducing information leakage in technology-based companies. Quarterly Journal of Economic Sciences, 12(3), 78-95. (in Persian) Kassen, M. (2022). Blockchain and e-government innovation: Automation of public information processes. Information Systems, 103, 101862. Majeed, M. A., Yan, C. & Tauni, M. Z. (2018). How does competition shape managerial decisions? Product market competition and financial statement comparability. Management Decision, 56 (11), 2437–2471. Mehrani, S., Faalghayoumi, A. & Moradi, M. (2012). The relationship between institutional ownership, concentration of institutional ownership, and value relevance of accounting information. Journal of Accounting Knowledge, 3(11), 31-55. (in Persian) Michaeli, B. & Wiedman, C. I. (2021). Voluntary disclosure and market discipline in the presence of information leaks. Journal of Accounting Research, 59 (4), 1349-1394. Mirzaei, S. & Ghasemi, A. (2015). Investigating the impact of information leakage on transaction costs in companies listed on the Tehran Stock Exchange. Financial Accounting Research Quarterly, 7(2), 33-50. (in Persian) Namazi, N. R. & Dehghani, S. (2022). Investigating the relationship between corporate innovation and accounting information transparency with emphasis on the moderating role of audit dimensions. Journal of Applied Research in Financial Reporting, 11(20), 187-224. (in Persian) Nguyen, Q. C. (2024). Opportunities and challenges in disclosing environmental accounting information at Vietnamese enterprises. Central Asian Journal of Innovations on Tourism Management and Finance, 5 (2), 1-9. Norozi, F. & Sadeghi, H. (2017). Investigating the impact of research and development information leakage on the financial performance of companies listed on the Tehran Stock Exchange. Financial Management Journal, 9(1), 112-130. (in Persian) Rahimi, A. & Hosseini, S. (2019). The impact of information leakage on accounting information transparency in companies listed on the Tehran Stock Exchange. Journal of Accounting and Auditing Research, 11(2), 45-62. (in Persian) Salehi, M., Miri, H. & Zimon, G. (2025). Financial reporting proprietary costs and financial statements comparability: The interactive role of information asymmetry. Management Research Review, 48 (1), 146-163. Talebnia, G. and Metanat, M. (2018). The Investigation of Information Asymmetry’s Moderating Effect on the Relationship between Dividend Payments and Future Stock Price Crash Risk of Firms Listed on the Tehran Stock Exchange. Accounting and Auditing Review, 25(4), 537-554. Teymoori, Z., Hashemi, S. A. & Amiri, H. (2021). Developing the Qualitative Model of the Factors Affecting the Accounting Information Quality Pricing in Iran. Accounting and Auditing Review, 28(3), 435-459. Xu, Y., Saunders, A., Xiao, B. & Li, X. (2020). Bank relationship loss: The moderating effect of information opacity. Journal of Banking & Finance, 118, 105872. Yuan, F. & Yuan, J. (2023). On the relationship between protection of proprietary information and transparency of accounting information. Journal of Financial Research, 1544-6123. Zheng, K., Zheng, L. J., Gauthier, J., Zhou, L., Xu, Y., Behl, A. & Zhang, J. Z. (2022). Blockchain technology for enterprise credit information sharing in supply chain finance. Journal of Innovation & Knowledge, 4 (4), 240-247. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 320 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 246 |
||