| تعداد نشریات | 127 |
| تعداد شمارهها | 7,118 |
| تعداد مقالات | 76,487 |
| تعداد مشاهده مقاله | 152,858,135 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 114,943,392 |
بنیادهای موازنهگرایی در سیاست نگاه به شرق ایران و جایگاه روسیه در آن | ||
| مطالعات اوراسیای مرکزی | ||
| مقاله 9، دوره 18، شماره 2 - شماره پیاپی 37، بهمن 1404، صفحه 199-228 اصل مقاله (1.02 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jcep.2026.395043.450324 | ||
| نویسنده | ||
| فاطمه سلیمانی پورلک* | ||
| استادیار، گروه علوم سیاسی، دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی، واحد چالوس، دانشگاه آزاد اسلامی،چالوس، ایران | ||
| چکیده | ||
| رویکرد نگاه به شرق در سیاست خارجی ایران به گسترش روابط با کشورهای تعریفشده در حوزۀ شرق بهویژه قدرتهای نوپدید از جمله روسیه معطوف است. در تحلیلی کلاننگر، موقعیت روسیه بهعنوان قدرت بزرگ در نظام متحول بینالمللی و در تحلیلی میانی، تقابل جمهوری اسلامی با کشورهای غربی، متغیرهای مهمی در تعیین جایگاه روسیه در سیاست نگاه به شرق هستند. در این نوشتار بهدنبال پاسخ این پرسش هستیم که موازنهگرایی در سیاست نگاه به شرق ایران بر چه بنیادهایی استوار بوده و چه تأثیری بر جایگاه روسیه در این سیاست گذاشته است؟ در پاسخ این فرضیه مطرح میشود که موازنهگرایی در سیاست نگاه به شرق ایران بر بنیادهای رقابتی استوار بوده و جایگاه روسیه را تاحد ائتلاف راهبردی و ژئوپلیتیک ارتقا داده است. هدف نوشتار این است که با تبیین جایگاه روسیه در سیاست نگاه به شرق ایران، بهطور ضمنی از نتایج بهدستآمده در وجه تعمیق روابط دوجانبه خوانشی انتقادی داشته باشیم. دستیابی به این هدف بر رویکرد تلفیق سطحهای تحلیل مبتنی است تا در پرتو آن از روش روندپژوهیِ رویدادمحور بهره بگیریم. در این چارچوب روششناسانه، آن دسته رویدادهای سیاست خارجی ایران و روسیه را که نقاطعطف هستند، در ارتباط با یکدیگر در سطحهای تحلیل کلان (تحولات ساختاری نظام بینالملل) و میانی (سیاستگذاری خارجی نسبت به تحولات سیستمی) تبیین میکنیم. یافتههای این نوشتار نشان میدهند که افزایش فشارها (تحریمها) بر ایران سبب شده است، علاوه بر کارکرد ژئوپلیتیکی روسیه، جانمایی ژئواکونومیک آن نیز در دستور کار سیاست نگاه به شرق جای گیرد، اگرچه رهاورد چشمگیری نداشته است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| سیاست خارجی؛ موازنهگرایی؛ نگاه به شرق؛ ایران؛ روسیه | ||
| مراجع | ||
|
فارسی
آدمی، علی (1389)، «راهبرد نگاه به شرق در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران: دیدگاهها، زمینهها و فرصتها»، مطالعات سیاسی، دورۀ 2، شمارۀ 7، صص 126-197، قابل دسترسی در:
(تاریخ دسترسی: 21/8/1404)
امضای موافقتنامۀ همکاری میان شرکتهای ایران هرمز و آرایپی روسیه (1404)، سازمان انرژی اتمی ایران، قابل دسترسی در: https://www.aeoi.org.ir/?news/48466/318363/375187/
(تاریخ دسترسی: 14/9/1404)
سازمند، بهاره و مریم گودرزی (1401)، «واکاوی تطبیقی جایگاه چین در رویکرد نگاه به شرق در سیاست خارجی احمدینژاد و روحانی»، مطالعات اوراسیایمرکزی، دورۀ 15، شمارۀ 1، صص.127-155، (doi: 10.22059/JCEP.2022.338889.450060)
سلیمانیپورلک، فاطمه (1402)، «الگوی رفتاری ایران در برابر جنگ اوکراین، از سیاستخارجی موازنهگرا تا سیاستخارجی متوازن»، مطالعات اوراسیای مرکزی، دورۀ 16، شمارۀ 2، صص. 200-175، (doi: 10.22059/JCEP.2024.367746.450176)
صفری آقبلاغی، عسگر (1403)، «دیگریسازی در سیاست «نگاه به شرق» جمهوری اسلامی ایران و فدراسیون روسیه»، مطالعات اوراسیای مرکزی، دورۀ 17، شمارۀ 1، صص. 255-281،
علویان، مرتضی و لیلا حسننیارمی (1398)، «نواوراسیاگرایی و سیاستخارجی روسیه نسبت به ایران»، مطالعات اوراسیایمرکزی، دورۀ 12، شمارۀ 2، صص. 419-439،
(doi: 10.22059/jcep.2019.264730.449789)
کولایی، الهه و عفیفه عابدی (1397)، «مؤلفههای ژئوپلیتیکی سیاستخارجی روسیه»، ژئوپلیتیک، سال 14، شمارۀ 1، صص. 25-1، قابل دسترسی در: https://journal.iag.ir/article_66679_850c780578b818202fdb7e8840b479a1.pdf?lang=en
(تاریخ دسترسی: 9/9/1404)
کولایی، الهه و سمیه زنگنه (1402)، «روابط ایران و روسیه پس از جنگ اوکراین»، مطالعات بینالمللی، دورۀ 20، شمارۀ 2، صص. 81-101،
حملونقل ترکیبی در شرق دریای خزر لازمۀ تحقق ۱۰ میلیون تن ترانزیت با روسیه (1401)، وبسایت دولت، قابل دسترسی در: https://dolat.ir/detail/394916 (تاریخ دسترسی: 4/9/1404)
پیشرفت ۱۷ درصدی واحدهای دوم و سوم نیروگاه اتمی بوشهر (1403)، وبسایت دولت، قابل دسترسی در: https://dolat.ir/detail/456237/ (تاریخ دسترسی: 10/9/1404)
English Abbas, Syed Qandhil (2023), “Iran's Look East Policy: A Step towards Countering Western Pressures”, National Defence University (NDU) Journal, 37, 18 April, pp. 59-72, (doi:10.54690/ndujournal.37.139). Agami, Nedaa Mohamed Ezaat; Ahmed Mohamed Omran; Mohamed Mostafa Saleh; and Hisham Emad El-Din El-Shishiny (2008), “An Enhanced Approach for Trend Impact Analysis”, Technological Forecasting and Social Change, Vol. 75, No. 9, pp. 1439-1450,(doi: 10.1016/j.techfore.2008.03.006). Ahmad, Uroosa (2025), “Russia and Iran's Role in Post-Assad Syria: An Analysis”, Transactions on Education and Social Sciences, Vol. 13, No. 1, pp. 11-17, (doi: 10.21015/vtess.v13i1.2142). Akhlaghi, Mohammadamin (2025), “Russia–Iran Strategic Partnership and Global Power Shifts (2015–2025)”, Social Studies, Vol. 11, No. 3, pp. 111-117, (doi: 10.61186/jss.11.3.111). Alagöz, Bilgehan and Rahimullah Farzam (2022), “Iran’s Look to the East Policy in the Framework of Bounded Rationality Model”, Iranian Studies, Vol. 6, No. 1, pp. 1-26, (doi: 10.33201/iranian.1095964). Amiri, Mehdi (2023), “Strategic Cooperation between Iran and Russia; Opportunities and Challenges”, Middle East Political Review, Vol. 6, No. 1, pp. 23-52, Available at: Https://dorl.net/dor/20.1001.1.23224525.2023.6.2.1.3) (Accessed on: 12/2/1404). Asisian, Njdeh (2013), “Russia & Iran: Strategic Alliance or Marriage of Convenience”, Small Wars Journal, Available at: https://www.researchgate.net/profile/Njdeh-Asisian/publication/281903441_Russia_Iran_Strategic_Alliance_or_Marriage_of_Convenience/links/55fd892108aeba1d9f5cc8a0/Russia-Iran-Strategic-Alliance-or-Marriage-of-Convenience.pdf\ (Accessed on: 23/2/2025). Azad, Shirzad (2022), “Looking-East in the Iranian Foreign Policy: The Politico-Ideological Inclinations and Practical Imperatives”, Globalization Studies, Vol. 13, No. 2, pp. 53-75, (doi:10.30884/jogs/2022.02.04). Azizi, Hamidreza (2023), “Close but Complicated: Iran-Russia Relations in the Middle East amid the War in Ukraine”, Fredrich Ebert Stiftung, Available at: https://library.fes.de/pdf-files/international/20084.pdf (Accessed on: 2/3/2025). Dadparvar, Shabnam, and Vali Kaleji (2024), “The Chabahar Transit Project: Transition from Geo-Politics to Geo-Economics”, Balkan and Near Eastern Studies, Vol. 27, No. 3, pp. 283-308, (doi: 10.1080/19448953.2024.2379670). Davis, Douglas, and Michael Slobodchickoff (2023), “Great Power Competition Following the Ukraine War”, in: Farhadi, Adib; Mark Grzegorewski, and Anthony J. Masys (eds.), The Great Power Competition, Vol. 5, New York: Springer. Ehteshami, Anoushiravan, and Gawdat Bahgat (2019), “Iran’s Asianisation Strategy”, in: Perteghella, Annalisa, Iran Looking East: An Alternative to the EU? Italy: ISPI, Available at: https://www.ispionline.it/sites/default/files/pubblicazioni/ispi_iran_looking_web.pdf (Accessed on: 4/4/2025). Fathollah-Nejad, Ali (2021), Iran in an Emerging New World Order from Ahmadinejad to Rouhani, London: Palgrave Macmillan, (doi:10.1007/978-981-15-6074-3). Foundation for Defense of Democracies (2024), Russia to Launch Iranian Satellites into Space”, Foundation for Defence of Democracy, Available at: https://www.fdd.org/analysis/2024/11/04/russia-to-launch-iranian-satellites-into-space/ (Accessed on: 14/12/2025). Freedman, Robert (2000), “Russian–Iranian Relations in the 1990s”, Middle East Review of International Affairs, Vol. 4, No. 2, pp. 60-68, Available at: https://ciaotest.cc.columbia.edu/olj/meria/meria00_frr01.html (Accessed on: 4/3/2025). Furlan, di Margherita, and Jeff Hoffman (2024), Mar Caspio, il nuovo ponte tra Russia e Iran, Casa del Sole TV, 24 June, Available at: https://casadelsole.tv/mar-caspio-il-nuovo-ponte-tra-russia-e-iran/?cn-reloaded=1, (Accessed on: 10/12/2025). Gharayagh-Zandi, Davoud (2025), “Iran’s Look to the East Policy after US Withdrawal from Nuclear Deal: Chinese and Russian Directions”, in: Sahakyan, Mher (ed.), Routledge Handbook of Chinese and Eurasian International Relations, New York: Routledge. Gordon, Theodore (1994), “Trend Impact Analysis”, AC/UNU Millennium Project, Available at: https://www.foresight.pl/assets/downloads/publications/Gordon1994-Trendimpact.pdf (Accessed on: 7/79/2025). Güneylioğlu, Murat (2023), “The Russia-Iran Alignment in the Middle East: The Main Dynamics and Limits of the Bilateral Security Cooperation”, Akdeniz İİBF, Vol. 23, No. 1, pp. 50-62, (doi:10.25294/auiibfd.1170448). Hunter, Shireen (2024), “Why Has Iran’s Looking East Policy Failed?”, Arab Center for Research & Policy Studies, Available at: https://www.dohainstitute.org/en/Lists/ACRPS-PDFDocumentLibrary/why-has-iran-looking-east-policy-failed.pdf (Accessed on: 17/5/2025). Iran and Russia: Gyrating Trade Grows (2023), Iranprimer, 18, April, Available at: https://iranprimer.usip.org/blog/2023/may/18/iran-and-russia-gyrating-trade-grows?utm_source=chatgpt.com Jalali, Ali (2001), “The Strategic Partnership of Russia and Iran”, Parameters, Vol. 31, No. 4, pp. 98-111, Available at: https://press.armywarcollege.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=2063&context=parameters (Accessed on: 7/5/2025). Kaleji, Vali (2023), "Banking Cooperation between Iran and Russia: Capacities and Constraints”, Valdai Discussion Club, 20 September, Available at: https://valdaiclub.com/a/highlights/banking-cooperation-between-iran-and-russia (Accessed on: 14/4/2025). Karami, Jahangir (2019), “Iran and Russia: Past Experiences and Future Prospects”, Iran and Central Eurosia Studies, Vol. 2, No. 1, pp. 1-21, Available at: https://jices.ut.ac.ir/article_82794_2d6693af50eea51a414b7f19a5d3b8fa.pdf (Accessed on: 27/3/2025). Karami, Jahangir (2022), “Iran-Russia Relations: New Opportunities and Existing Problems”, Quaestio Rossica, Vol. 10, No. 4, pp. 1258-1273,(doi: 10.15826/qr.2022.4.727). Khavarinejad, Saeed (2024), “The Economic Aspect of a Strategic Partnership in Iran-Russia's Relations”, The 1st International Youth Conference Iran and Russia, Available at: https://www.researchgate.net/publication/395241750_The_Economic_Aspect_of_a_Strategic_Partnership_in_Iran-Russia's_Relations (Accessed on: 19/4/2025). King, Brian (2011), “Balance of Power”, in: John, Ishiyama and Marijke Breuning (eds.), 21st Century Political Science: A Reference Handbook, Los Angeles: Sage, Available at: https://dn720006.ca.archive.org/0/items/introduction-to-solid-state-physics-by-charles-kittel-urdukutabkhanapk.blogspot.com/Uploaded%20-%2031-03-2021/Political%20Science-31-3-21/21st% (Accessed on: 12/2/2025). Koolaee, Elaheh (2016) “Changes in Russia-US Relations Under Medvedev”, International Studies, Vol. 12, No. 3, pp. 15-42, Available at: https://www.isjq.ir/article_93112_ac1b62363dd2c675b3ce6fc4910178d1.pdf?lang=en (Accessed on: 19/11/2025). Koolaee, Elaheh, and Somayeh Zanganeh (2023) “Iran-Russia Relations after the Ukraine War”, International Studies, Vol. 20, No. 2, pp. 81-101,(doi: 10.22034/ISJ.2023.402839.2027). Koolaee, Elaheh; Aref Bijan; and Ehsan Ejazi (2024), “The Role of Iran and Russia as Regional Powers in the Middle East (2011-2020)”, Geopolitics, Vol. 19, No. 4, pp.151-172, (doi:10.22034/igq.2023.148171). Kozhanov, Nikolay (2012), “Russia’s Relations with Iran: Dialogue without Commitments”, The Washington Institute for Near East Policy, Available at: https://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/russias-relations-iran-dialogue-without-commitments (Accessed on: 4/6/2025). Lehne, Stefan (2023), “After Russia’s War against Ukraine: What Kind of World Order?” Carnegie Endowment for International Peace, Available at: https://carnegieendowment.org/research/2023/02/after-russias-war-against-ukraine-what-kind-of-world-order?lang=en¢er=europe (Accessed on: 26/3/2025). Mearsheimer, John J. (2001), The Tragedy of the Great Powers, New York: W. W. Norton, Available at: https://samuelbhfaure.com/wp-content/uploads/2015/10/s2-mearsheimer-2001.pdf (Accessed on: 17/4/2025). Mearsheimer, John J. (2019), “Bound to Fail: The Rise and Fall of the Liberal International Order”, International Security, Vol. 43, No. 4, pp. 7-50,(doi: 10.1162/ISEC_a_00342). Russia Sign Information Security Cooperation Pact (2021) Ministry of Foreign Affairs Iran, Available at: https://en.mfa.gov.ir/portal/newsview/625777/iran-russia-sign-information-security-cooperation-pact (Accessed on: 14/12/2025). Morgenthau, Hans J (1949) Politics among Nations: Struggle for Power and Peace, New York: Alfred Knopf, Available at: http://slantchev.ucsd.edu/courses/ps240/04%20Conflict%20with%20States%20as%20Unitary%20Actors/Morgenthau%20-%20Politics%20among%20nations%20(selected%20chapters).pdf (Accessed on: 5/5/2025). Mousavian, Seyed Hossein (2020), “Iran’s New Doctrine: Pivot to the East”, The Diplomat, 27 December, Available at: https://thediplomat.com/2020/10/irans-new-doctrine-pivot-to-the-east/ (Accessed on: 10/6/2025). Niakooee, Seyed Amir, and Hossein Rahdar (2021), “The Middle East and Iran in Russia's Foreign Policy after the Ukraine War”, Iranian Review of Foreign Affairs, Vol. 12, No. 34, pp. 493-524, (doi: 10.22034/irfa.2021.163444). Samoylov, Yaroslav (2024), “Russia's Role in the Israeli-Iranian Relations”, Journal of International Economic and Administrative Studies, Vol. 2, No. 2, pp. 88-103, Available at: https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/4294934, (Accessed on: 10/3/2025). Sanaei, Mehdi, and Jahangir Karami (2021), “Iran’s Eastern Policy: Potential and Challenges”, Russia in Global Affairs, Vol. 19, No. 3, pp.25-49, (doi: 10.31278/1810-6374-2021-19-3-25-49). Saraswat, Deepika (2022), Between Survival and Status: The Counter-Hegemonic Geopolitics of Iran, New Delhi: Macmillan Pub. Saraswat, Deepika (2024), “Iran’s Look East Policy under Ebrahim Raisi: Tracing the Rise of a Middle Power”, Strategic Analysis, Vol. 48, No. 3, pp. 211-228,(doi: 10.1080/09700161.2024.2369392). Sarma, Hriday Ch (2018), “Turning the International North-South Corridor into a “Digital Corridor”, Comparative Politics, Vol. 9, No. 4, pp. 123-138, (doi:10.24411/2221-3279-2018-10008). Suchkov, Maxim and Polina I. Vasilenko (2019), “The Pendulum of Russian-Iranian Relations: From Common Goals to Divergent Interests”, in: Perteghella, Annalisa, Iran Looking East: An Alternative to the E.U.? Italy: ISPI. Therme, Clément (2022), “The Russian-Iran Partnership in a Multipolar World”, Institut français des relations internationales (Ifri), Available at: https://www.ifri.org/sites/default/files/migrated_files/documents/atoms/files/therme_russian_iran_partnership_2022.pdf (Accessed on: 21/4/2025). Trenin, Dmitri (2016), “Russia in the Middle East: Moscow’s Objectives, Priorities, and Policy Drivers”, Carnegie Moscow Center, Available at: http://carnegie.ru/2016/04/05/russia-in-middle-east-moscow-s-objectives-priorities-and-policydrivers-pub-63244 (Accessed on: 23/5/2025). Walt, Stephen (2022), “An International Relations Theory Guide to the War in Ukraine”, Foreign Policy, Available at: https://foreignpolicy.com/2022/03/08/%20an-international-relations-theory-guide-to-ukraines-war (Accessed on: 27/5/2025). Waltz, Kenneth (1979), Theory of International Politics, Berkeley: Addison-Wesley Pub. Warrick, Joby (2021), “Russia Is Preparing to Supply Iran with an Advanced Satellite System that Will Boost Tehran's Ability to Surveil Military Targets”, Washington Post, 10 May, Available at: https://www.washingtonpost.com/national-security/iran-russia-satellite/2021/06/10/d28978f0-c9ab-11eb-81b1-34796c7393af_story.html (Accessed on: 14/12/2025). Wu, Tongyu (2024), “An Analysis of the Shanghai Cooperation Organization and Iran’s 'Look East' Policy”, Middle East Studies, Vol. 31, No. 1, pp. 1-21,(doi: 20.1001.1.15601986.1403.31.1.8.8). Yartaev, Belov, and Binish Binish (20121), “India, Russia and Iran: A New Study on “North - South” International Transport Corridor”, Information and Innovations, Vol. 16, No. 4, pp. 18-25, (doi: 10.31432/1994-2443-2021-16-4-18-25). | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 205 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 116 |
||