پیوندهای مفید
اخبار و اعلانات
آمار
| تعداد نشریات | 127 |
| تعداد شمارهها | 7,118 |
| تعداد مقالات | 76,486 |
| تعداد مشاهده مقاله | 152,852,798 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 114,932,351 |
تطبیق دیدگاههای ابوطالب مکّی و غزّالی دربارۀ توکل | ||
| مجله ادیان و عرفان | ||
| دوره 58، شماره 2، دی 1404، صفحه 307-328 اصل مقاله (869.32 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jrm.2025.397905.630631 | ||
| نویسندگان | ||
| فاطمه اصلی بیگی* 1؛ محمد جواد شمس2؛ مجید ملایوسفی3 | ||
| 1دانشجوی دکترا، گروه فلسفه و حکمت، دانشکدۀ علوم و تحقیقات اسلامی، دانشگاه بین المللی امام خمینی، قزوین، ایران. | ||
| 2دانشیار، گروه فلسفه و حکمت، دانشکدۀ علوم و تحقیقات اسلامی، دانشگاه بین المللی امام خمینی، قزوین، ایران. | ||
| 3دانشیار، گروه فلسفه و حکمت، علوم و تحقیقات اسلامی، دانشگاه بین المللی امام خمینی، قزوین، ایران. | ||
| چکیده | ||
| توکل از مفاهیم بنیادی در سنت عرفان اسلامی و از مقامات بلند سلوک الیالله است که با مفاهیمی همچون ایمان، رضا، تفویض و ترک تدبیر پیوند دارد. این مفهوم در سیر تاریخی تصوف، بهویژه در آراء ابوطالب مکی و محمد غزالی، جایگاهی خاص دارد و بازتابدهنده نسبت انسان با خدا، اسباب طبیعی و تدابیر عقلانی است. هدف این مقاله، تحلیل تطبیقی دیدگاههای مکی و غزالی درباره توکل است تا روشن شود غزالی در چه سطوحی از آموزههای مکی بهره برده و چگونه با بازسازی مفهومی، آن را با زیست اجتماعی و عقلانی مسلمانان سازگار ساختهاست. مکی در قوة القلوب، توکل را یکی از احوال مقربان و مقام هفتم از منازل سلوک میداند که با قطع علاقه از اسباب دنیوی، رضامندی، و اعتماد مطلق به وعده الهی تحقق مییابد. غزالی با تأثیرپذیری از مکی، در احیاء علومالدین، توکل را در چارچوبی عقلگرا و تربیتی بازخوانی کرده و با نظام اخلاقی خود تلفیق نمودهاست. این مقاله با روش توصیفی-تحلیلی و رویکرد تطبیقی، ضمن تبیین مراتب توکل، نسبت آن را با کسب، رزق، درمان، تدبیر و مسئله اختیار بررسی میکند. یافتهها نشان میدهد که غزالی با حفظ سنت زاهدانه مکی، توکل را به فضیلتی اخلاقی و اجتماعی بازآفرینی کرده و آن را با عقلانیت عملی و مسئولیتپذیری فردی تلفیق نمودهاست. | ||
| کلیدواژهها | ||
| ابوطالب مکی؛ احیاء علومالدین؛ توکل؛ غزالی؛ قوة القلوب | ||
| مراجع | ||
|
قرآن کریم
زبیدى، مرتضی (1414 ق)، تاج العروس من جواهر القاموس، السید محمّد بن محمّد الحسینى تحقیق: على شیرى، بیروت:دار الفکر،.
سرّاج طوسی، ابونصر (1914)، اللُّمع فی التصوف، تصحیح رینولد الین نیکلسون، لیدن: مطبعه بریل.
سروش، عبدالریم (1373)، قصه ارباب معرفت، تهران: موسسه فرهنگی صراط
صالح بن عبد الله بن حمید (1420 ق)، موسوعة نضرة النعیم فى مکارم اخلاق الرسول الکریم (ص)،، جده:دار الوسیلة.
عباسی (1383)، بابک، «توکل»، دانشنامه جهان اسلام، تهران.
غزالی، محمد بن محمد (1982). احیاء علوم الدین، بیروت: دارالمعرفه.
ــــــــــ. (1368). الاربعین فی اصول الدین، ترجمه برهان الدین حمدی، تهران: اطلاعات.
ــــــــــ. (1362). شک و شناخت (المنقذ من الضلال)، ترجمه صادق آئینه وند، تهران: انتشارات امیر کبیر.
ــــــــــ. (1380). کیمیای سعادت، تصحیح حسین خدیوجم، ج 2، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
ــــــــــ. (1359). منهاج العابدین، ترجمه عمربن عبدالجبار سعدی ساوی، تصحیح احمد شریعتی، تهران: انجمن حکمت و فلسفه اسلامی.
ــــــــــ. (1386) ترجمه احیاء علوم الدین (دورۀ 4جلدی)، ترجمه مؤیدالدین محمد خوارزمی، تصحیح حسین خدیوجم، تهران: علمی و فرهنگی، چاپ پنجم
فیض کاشانی، محمد بن مرتضی (1379). راه روشن: ترجمه المحجه البیضاء فی تهذیب الاحیاء. ج7، ترجمه سید محمد صادق عارف. مشهد: بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی
مبارک، زکی. (۱۹۶۸)، الأخلاق عند الغزالی. قاهره: دارالکتب العربی
مکّی، ابوطالب (2001)، قوة القلوب فى معاملة المحبوب، قاهره: مکتبه دارالتراث
ــــــــــ. (1396)، قوة القلوب فى معاملة المحبوب، ترجمه مهدی افتخار، قم: آیت اشراق
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 3,642 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 91 |
||
سامانه مدیریت نشریات علمی. قدرت گرفته از سیناوب