| تعداد نشریات | 127 |
| تعداد شمارهها | 7,140 |
| تعداد مقالات | 76,848 |
| تعداد مشاهده مقاله | 154,519,699 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 116,562,674 |
آسیبشناسی مرحلۀ تصویب بودجۀ دولتی و ارائۀ راهکارهایی در راستای اصلاح ساختار بودجۀ دولتی ایران | ||
| مدیریت دولتی | ||
| دوره 17، شماره 4، 1404، صفحه 805-833 اصل مقاله (1.13 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله علمی پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jipa.2025.397381.3726 | ||
| نویسندگان | ||
| سیدمحمد مقیمی* 1؛ معصومه کاظمی2 | ||
| 1استاد، گروه خطمشی و ادارۀ امور عمومی، دانشکدۀ مدیریت دولتی و علوم سازمانی، دانشکدگان مدیریت، دانشگاه تهران، تهران، ایران. | ||
| 2استادیار، گروه آیندهپژوهی، دانشکدۀ حکمرانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. | ||
| چکیده | ||
| هدف: این پژوهش به بررسی آسیبهای مرحلۀ تصویب بودجۀ دولتی در ایران و ارائۀ راهکارهای اصلاحی برای بهبود ساختار بودجهریزی میپردازد. با توجه به جایگاه راهبردی تصویب بودجه در تحقق اهداف توسعهای و نقش آن در شفافیت مالی و پاسخگویی دولت، شناسایی چالشهای این مرحله و ارائۀ راهکارهای عملیاتی برای اصلاح ساختار بودجهریزی ضروری است. هدف اصلی این مطالعه، تحلیل نظاممند آسیبهای موجود در فرایند تصویب بودجه و پیشنهاد راهکارهایی برای ارتقای کارایی و اثربخشی این فرایند است. روش: این پژوهش با رویکرد کیفی و روش تحلیل مضمون انجام شده است. دادههای پژوهش، مصاحبههای نیمهساختاریافته با کارشناسان مالی و برنامهریزی دولتی، اسناد بودجهای و گزارشهای رسمی بوده است. در فرایند تحلیل، ۱۷۳ کد اولیه شناسایی و در قالب ۱۰۲ کد گزینشی، ۳۴ مضمون فرعی و ۱۴ مضمون اصلی طبقهبندی شدند. از مدل براون و کلارک برای تحلیل مضامین استفاده شده است. این مدل امکان شناسایی الگوهای معنایی و روابط بین آسیبها را فراهم میسازد. یافتهها: نتایج نشان میدهد که فرایند تصویب بودجه در ایران با آسیبهایی چندوجهی مواجه است. در سطح کلان، غلبه نگاه منطقهای و سیاسی، ضعف در نگرش کلان ملی و محلیگرایی در تصمیمگیریهای بودجهای از چالشهای برجسته هستند. ساختار بررسی لایحه در مجلس نیز ناکارآمد گزارش شده است؛ تمرکز قدرت در کمیسیون تلفیق، بینقشی کمیسیونهای تخصصی و فقدان مشارکت سازنده در تدوین احکام بودجه، موجب کاهش کیفیت بررسیها و افت کارآمدی تصمیمها شده است. همچنین، مداخلات گستردۀ نمایندگان در متن لایحه، بدون توجه به آثار کلان اقتصادی، پیشنهادهای فاقد پشتوانۀ کارشناسی و احکام فاقد توجیه فنی و مالی، نظم ساختاری سند بودجه را مخدوش کردهاند. از دیگر یافتهها میتوان به ایرادهای شکلی و محتوایی مصوبات، تعهدهای مالی جدید و افزایش بار بودجهای بدون پیشبینی منابع، ایرادهای آییننامه داخلی مجلس و تعامل ناکارآمد میان دولت و مجلس اشاره کرد. ناکارآمدی نظارت بر فرایند تصویب، نبود ابزارهای رصد اثربخشی و فقدان پاسخگویی مؤثر نیز بهعنوان حلقههای ضعیف در زنجیرۀ تصویب بودجه شناسایی شدهاند. در نهایت، محدودیت زمانی، تراکم حجم کاری و فقدان رسیدگی تخصصی به بودجه شرکتهای دولتی، روند تصویب را با چالشهای اجرایی روبهرو کرده است. نتیجهگیری: مرحلۀ تصویب بودجه، بهعنوان نقطۀ تلاقی سیاستگذاری مالی و تصمیمگیری پارلمانی، به بازطراحی نهادی و رفتاری گسترده نیازمند است. بر اساس یافتههای پژوهش، اصلاحات پیشنهادی باید در چند محور دنبال شود: نخست، اصلاح ساختار بررسی در مجلس با هدف تقویت نقش کمیسیونهای تخصصی و کاهش تمرکز قدرت در کمیسیون تلفیق؛ دوم، افزایش شفافیت و شایستگی در فرایند بررسی از طریق آموزش نمایندگان، ایجاد سامانههای ارزیابی و منع مداخلات غیرکارشناسی؛ سوم، ارتقای آییننامه داخلی مجلس برای تفکیک دقیق وظایف و تسهیل فرایند بررسی؛ چهارم، تقویت تعامل نهادی دولت و مجلس مبتنی بر اعتماد و تبادل اطلاعات و پنجم، بهبود سازوکارهای نظارتی برای ارزیابی نتایج و پیامدهای بودجۀ مصوب. در نهایت، دستیابی به ساختار بودجهای کارآمد در مرحلۀ تصویب، مستلزم عزم سیاسی، توسعۀ ظرفیتهای فنی و مشارکت فعال نخبگان در فرایند تصمیمسازی است. بدون این اصلاحات، بودجهریزی دولتی در ایران همچنان در معرض رفتارهای سیاسی، ناکارآمدی ساختاری وعدم تحقق اهداف توسعهای باقی خواهد ماند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| بودجۀ دولتی؛ تصویب بودجه؛ آسیبشناسی؛ اصلاح ساختاری؛ تحلیل مضمون | ||
| مراجع | ||
|
احمدی رهبریان، حسین و صادقی گندمانی، مقصودعلی (1401). بررسی چالشها و روشهای متغیر تصویب بودجه در ایران (از مشروطه تا پایان حکومت قاجاریه). تاریخ اسلام و ایران، 32 (53)، 11- 30.
باباجانی، جعفر؛ قربانیزاده، وجهالله؛ بوبو، قاسم و دوست جباریان، جواد (1402). ارزیابی وضع موجود شفافیت مالی در دولت جمهوری اسلامی ایران و ارائه راهکارهایی جهت بهبود آن، حسابداری ارزشی و رفتاری، 8 (15)، 1-33.
بهادری جهرمی، علی؛ کدخدامرادی، کمال و فراهانی، محمد صادق (1400). تحلیل شمول یا عدم شمول اصل 75 قانون اساسی نسبت به لایحه بودجه، دانشنامه حقوق اقتصادی، 28(19)، 89-110.
حبیبنژاد، سیداحمد و منصوری بروجنی، محمد (1396). بررسی ابتکار تقنین از سوی نمایندگان مجلس در حدود اصل هفتاد و پنجم قانون اساسی. پژوهش حقوق عمومی، 18(54)، 247-264.
دین محمدی، مصطفی و بخشی بالانی، ساجده (1400). اقتصاد سیاسی بودجه در مجلس: تحلیلی بر الگوی تغییرات لایحه بودجه در مجلس شورای اسلامی. پژوهشهای اقتصادی ایران، 26(88)، 223- 254.
ربیعی، محدثه؛ مقیمی، سیدمحمد و عباسی، طیبه (1402). بررسی چالشها و ارائه راه کار برای بهبود اثربخشی نظام پیشبینی منابع در نظام بودجهریزی دولتی ایران. مدیریت دولتی، 15 (8)، 665-646.
شیرزاد، امید (1403). بازخوانی اصل 52 قانون اساسی در پرتو قانون اصلاح ساختار بودجۀ کل کشور. مطالعات حقوق عمومی دانشگاه تهران، 54(3)، 2011- 2032.
علمالهدی، سیدحجتالله؛ کدخدامرادی، کمال و فراهانی، محمدصادق (1402). ضوابط حاکم بر رسیدگی به لایحه بودجه. مجلس و راهبرد، 30(113)، 289- 321.
فراهانی، محمدصادق؛ کدخدامرادی، کمال و فتاحی زفرقندی، علی (1400). امکان سنجی حقوقی تصویب بودجه در کمیسیونهای داخلی مجلس شورای اسلامی. دانش حقوق عمومی، 10(32)، 69- 84.
کجوری هرج، جواد (1398). اصلاح و کاهش زمینههای ایجاد رانت در فرایند تصویب لایحه بودجه در مجلس شورای اسلامی ایران. پژوهشهای اقتصاد مقاومتی، 4(1)، 57- 83.
کردستانی، غلامرضا (1398). مدیریت مالی عمومی: شناسایی و ارزیابی چالشهای نظام بودجهریزی. حسابداری دولتی، 6(1)، 61- 80.
مقیمی، سیدمحمد (1396). بودجهریزی دولتی: نظریهها، اصول و کاربردها از تنظیم تا کنترل. تهران: نگاه دانش
مقیمی، سیدمحمد؛ پورعزت، علی اصغر؛ دانایی فرد، حسن و احمدی، حیدر (1395). تبیین عناصر حکمرانی خوب در سیاستگذاری نظام بودجهریزی کشور، مطالعات راهبردی سیاستگذاری عمومی، 6 (21)، 31- 52.
مقیمی، سیدمحمد و سلمانیان، علیرضا ( 1403). بودجهریزی کارآفرینانه در بودجۀ دولتی ایران: موانع و راهکارها. مـدیریت دولتـی، 6 (11)، 11-26.
نجفی خواه، محسن و برزگر خسروی، محمد (1393). حدود صلاحیت مجلس شورای اسلامی در اصلاح لایحه بودجه. برنامهریزی و بودجه، 19(2)، 25- 46.
References Ahmadi Rahbarian, H. & Sadeghi Gandmani, M. A. (2022). Investigating the Challenges and Variable Methods of Budget Approval in Iran (from the Constitution to the End of the Qajar Government). History of Islam and Iran, 32(53), 11-30. doi: 10.22051/hii.2021.36443.2483 (in Persian) Alamolhoda, S. H., Kadkhodamoradi, K. & Farahani, M. S. (2023). Criteria governing the consideration and approval of the budget bill. Majlis and Rahbord, 30(113), 289-321. doi: 10.22034/mr.2022.4942.4769 (in Persian) Babajani, J., Ghorbanizadeh, V., Bolou, G. & Dost Jabaarian, J. (2023). Assessing the Current State of Financial Transparency in the Government of the Islamic Republic of Iran and Providing Solutions to Improve it. Value and Behavioral Accounting, 8 (15), 1-33. Bahadori Jahromi, A., Kadkhodamoradi, K. & Farhani, M. S. (2021). Analysis of the inclusion or non-inclusion of Article 75 of the Constitution in relation to the budget bill. Encyclopedia of Economic Law Journal, 28(19), 39-110. doi: 10.22067/lowecon.2022.41771 (in Persian) Braun, V. & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa Champoux, M. & Sullivan, D. (2006). Authorizations and appropriations: A distinction without difference? Harvard Law School. (No. 15). de Renzio, P. (2013). Assessing and Comparing the Quality of Public Financial Management Systems: Theory, History and Evidence. In: Allen, R., Hemming, R., Potter, B.H. (eds) The International Handbook of Public Financial Management. Palgrave Macmillan, London. https://doi.org/10.1057/9781137315304_8 de Vries, M.S. & Nemec, J. (2019). Dilemmas in Performance-Based Budgeting. In: de Vries, M.S., Nemec, J., Špaček, D. (eds) Performance-Based Budgeting in the Public Sector. Governance and Public Management (pp. 3–25) Palgrave Macmillan, Cham. Dinmohammadi, M. & Bakhshi Balani, S. (2021). Political Economy of the Budget in the Parliament: An Analysis of the Pattern of Changes in the Budget Bill in Iranian Parliament. Iranian Journal of Economic Research, 26(88), 223-254. doi: 10.22054/ijer.2021.60067.963 (in Persian) Farahani, M. S., Kadkhodamoradi, K. & Fattahi, A. (2021). Legal Feasibility of Approving the Budget Bill in the Internal Commissions of the Islamic Consultative Assembly. Public Law Knowledge Quarterly, 10(32), 69-84. doi: 10.22034/qjplk.2021.224(in Persian) Habibnejad, S. A. & Mansouri Boroujeni, M. (2017). Proposing of Law by Representatives in the Framework of the 75th Principle of Constitution. Public Law Researsh, 18(54), 247-264. doi: 10.22054/qjpl.2017.7434 (in Persian) Hatami-Marbini, A., Toloo, M., Reza Amini, M. & Azar, A. (2022). Extending a fuzzy network data envelopment analysis model to measure maturity levels of a performance based-budgeting system: A case study. Expert Systems with Applications, 200, 116884. https://doi.org/10.1016/j.eswa.2022.116884 Karnam, G. (2018). Introduction and Overview. In: Karnam, G. (eds) Public Budgeting in India. India Studies in Business and Economics. Springer, New Delhi. https://doi.org/10.1007/978-81-322-3917-8_1 Kojouri Harj, J. (2019). Reforming and Reducing the Grounds for Rent-Seeking in the Process of Budget Bill Approval in the Islamic Consultative Assembly of Iran. Resilient Economy Research, 4(1), 57–83. (in Persian) Kordestani, G. (2020). Public Financial Management: Identify and Assessing the Challenges of the Budgeting System. Governmental Accounting, 6(1), 61-80. doi: 10.30473/gaa.2020.51126.1351 (in Persian) Lee, R. D., Johnson, R. W. & Joyce, P. G. (2021). Public budgeting systems. 10th Edition. Jones & Bartlett Learning. Lienert, I. (2013). Role of the Legislature in Budget Processes. In: Allen, R., Hemming, R., Potter, B.H. (eds) The International Handbook of Public Financial Management. Palgrave Macmillan, London. https://doi.org/10.1057/9781137315304_7 Moghimi, S. M. & Salmanian, A. (2024). Entrepreneurial Budgeting in the Iranian Government Budget: Obstacles and Solutions. Journal of Public Administration, 16(1), 11- 26. Moghimi, S. M. (2017). Public Budgeting: Theories, Principles and Applications from Preparation to Control. Tehran: Negah Danesh. (in Persian) Moghimi, S. M., Pour Ezzat, A. A., Danaee Fard, H. & Ahmadi, H. (2017). Describing Elements of Good Governance in Policy Making of Budgeting System in Iran. Strategic Studies of public policy, 6(21), 31-52. Najafikhah, M. & Barzegar Khosravi, M. (2014). The Limits of Jurisdiction of Iranian Parliament in Amendment of Budget Bill. JEPR., 19(2), 25-46. (in Persian) OECD.(2019). Budgeting and Public Expenditures in OECD Countries 2019. OECD Publishing, Paris. https://doi.org/10.1787/9789264307957-en Rabiei, M., Moghimi, S. M. and Abbasi, T. (2023). Investigating the Challenges and Providing a Solution to Improve the Effectiveness of the Revenue Forecasting System in Iran's State Budgeting System. Public Administration, 15(4), 646-665. (in Persian) Shirzad, O. (2024). Reevaluating Article 52 of the [Iranian] Constitution in light of the Act on the Reforming of the Budget Structure. Public Law Studies Quarterly, 54(3), 2011-2032. doi: 10.22059/jplsq.2023.354166.3255 (in Persian) Sreenivasa Murthy, M.R. (2018). The Budget: What It Means and How It Is Prepared. In: Karnam, G. (eds) Public Budgeting in India. India Studies in Business and Economics. Springer, New Delhi. https://doi.org/10.1007/978-81-322-3917-8_3 Zhang, X. (2015). From Government Budget to Public Budget: Participatory Budgeting Practices in Wenling City. In: Liu, X. (eds) Public Budgeting Reform in China: Theory and Practice. Research Series on the Chinese Dream and China’s Development Path. Springer, Berlin, Heidelberg. https://doi.org/10.1007/978-3-662-47776-2_11 | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 244 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 169 |
||