پیوندهای مفید
اخبار و اعلانات
آمار
| تعداد نشریات | 127 |
| تعداد شمارهها | 7,118 |
| تعداد مقالات | 76,487 |
| تعداد مشاهده مقاله | 152,858,135 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 114,943,392 |
سرشت و سرانجام پدیدۀ دؤنوک در قرهباغ عصر صفوی (۹۹۶–۱۰۱۴ق) | ||
| مطالعات اوراسیای مرکزی | ||
| مقاله 6، دوره 18، شماره 2 - شماره پیاپی 37، بهمن 1404، صفحه 119-142 اصل مقاله (1017.16 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jcep.2026.393905.450319 | ||
| نویسندگان | ||
| گودرز رشتیانی1؛ سینا حسین پور اصل* 2 | ||
| 1استادیار، گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. | ||
| 2دانشجوی دکتری تاریخ ایران پس از اسلام، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. | ||
| چکیده | ||
| بهدنبال سقوط برخی ولایتهای شمال غرب در طول جنگهای ایران و عثمانی (۹۸۶–۹۹۹ق)، مسئلۀ تابعیت و امکان تداوم سکونت برای ساکنان این مناطق به چالشی مهم تبدیل شد. در این میان، شماری از ایلهای قرهباغ برای حفظ جان و اموال خود به تابعیت عثمانیها درآمدند؛ اقدامی که در تاریخنگاری دوران صفوی با عنوان «دؤنوک» از آن یاد شده است. این مفهوم، بهویژه پس از بازپسگیری منطقه بهوسیلۀ صفویان در سال ۱۰۱۴ق، جایگاه ویژهای یافت و با روایتهایی از مجازاتهای سخت مانند قتل عام، کوچ اجباری و مصادرۀ اموال همراه شد. برخی منابع رسمی که از بستر جغرافیایی یا زمانی رویداد فاصله داشتند، تصویری سادهانگارانه، قاطع و بیشتر گنگ از سرنوشت دؤنوکها ارائه داده و آنان را خائنانی قطعی دانستهاند. در برابر، بررسی منابع محلی و نزدیک به بافت اجتماعی منطقه نشان میدهد که پدیدۀ دؤنوک نه رفتاری یکدست و خیانتآمیز، بلکه کنشی پیچیده و چندلایه بوده است. برخی دؤنوکها از سر نارضایتی، ملاحظههای سیاسی یا فقط برای بقا، چنین تصمیمی گرفتند. یافتههای این نوشتار نشان میدهد که برخورد صفویان نیز با این گروهها یکدست نبوده و از شدت تا مدارا متفاوت بوده است. بنابراین دؤنوک را باید پدیدهای تاریخی با ابعاد متنوع و انگیزههای متکثر دانست، نه فقط نشانهای از خیانت. «دؤنوک» پدیدهای چندوجهی است که در بستر پیچیدهای از ناامنی، بحران رهبری و فشارهای زیستمحیطی و اجتماعی شکل گرفت و واکنش ایلها به آن، نه لزوماً خیانت، بلکه تلاشی برای بقا و بازتعریف موقعیت خویش در میان دو قدرت بزرگ زمانه بود. | ||
| کلیدواژهها | ||
| تاریخ اجتماعی؛ دؤنوک؛ صفویه؛ عثمانی؛ قرهباغ | ||
| مراجع | ||
|
فارسی
ابن عبدالله، ابوبکر(۱۳۸۷)، تاریخ عثمان پاشا(شرح یورش عثمانی به قفقاز و تصرف تبریز) ۹۸۶-۹۹۳قمری، ترجمه نصرالله صالحی، تهران: طهوری.
ابنحوقل، محمد(۱۳۴۵)، صورة الارض، ترجمه جعفر شعار، تهران: بنیاد فرهنگ ایران.
اسپناقچیپاشازاده، محمدعارف بن محمدشریف(۱۳۷۹)، انقلاب الاسلام بین الخواص و العوام، به کوشش رسول جعفریان، قم: دلیل.
استرآبادی، سید حسن بن سید مرتضی (۱۳۶۶)، تاریخ سلطانی: از شیخ صفی تا شاه صفی، تصحیح احسان اشراقی، تهران: علمی.
اسکندربیگ، ترکمان منشی(۱۳۱۴)، تاریخ عالم آرای عباسی،جلد ۲، تهران: دارالطباعه آقا سید مرتضی.
اسکندربیگ، ترکمان منشی(۱۳۱۴)، تاریخ عالم آرای عباسی،جلد ۳، تهران: دارالطباعه آقا سید مرتضی.
اسکندربیگ، ترکمان منشی(۱۳۸۷)، تاریخ عالم آرای عباسی، به اهتمام ایرج افشار، چاپ چهارم، جلد۲، تهران: امیرکبیر.
برن، رهر کلاوس میشائیل (۱۳۸۴)، نظام ایالات ایران در دوره صفویه، ترجمه کیکاوس جهانداری، چاپ سوم، تهران: فرهنگی و هنری.
بوداق منشی، قزوینی(۱۳۷۸)، جواهر الاخبار ، به کوشش محسن بهرام نژاد، تهران: مرکز نشر میراث مکتوب.
پچوی، ابراهیم (۱۲۸۳)، تاریخ پچوی، جلد۲، استانبول: مطبعه عامره
جنابدی، میرزابیگ(۱۳۷۸)، روضة الصفویه، به کوشش غلامرضا طباطبایی مجد، تهران: بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار یزدی.
سعدالدینافندی(۱۲۹۷)، تاج التواریخ، جلد ۱، استانبول: دارالطباعه عامره.
سفرنامههای ونیزیان در ایران (۱۳۶۴)، ترجمه منصور امینی، تهران: خوارزمی.
سلانیکی، مصطفیافندی(۱۳۸۹)، تاریخ سلانیکی، ترجمه نصرالله صالحی، تهران: طهوری.
سومر، فاروق(۱۳۷۱)، نقش ترکان آناطولی در تشکیل و توسعه دولت صفوی، ترجمه احسان اشراقی و محمدتقی امامی، تهران: گستره.
عالم آرای شاه طهماسب (۱۳۷۰)، به کوشش ایرج افشار، تهران: دنیای کتاب.
غفاری قزوینی، قاضی احمد (۱۳۴۳)، تاریخ جهان آرا، تهران: کتابفروشی حافظ.
غفاری کاشانی، ابوالحسن (۱۳۶۹)، گلشن مراد(تاریخ زندیه)، به اهتمام غلامرضا طباطبایی مجد، تهران: زرین.
کلاویخو، رویگونسالس (۱۳۷۴)، سفرنامه کلاویخو، ترجمه مسعود رجبنیا، چاپ چهارم، تهران: انتشارات فرهنگی و هنری.
لطفی پاشا، بنعبدالمعین(۱۳۴۱)، تواریخ آل عثمان، استانبول: مطبعه عامره.
منجم یزدی، ملا جلالالدین محمد(۱۳۶۶)، تاریخ عباسی یا روزنامه ملاجلال، به کوشش سیفالله وحیدنیا، تهران: انتشارات وحید.
منشی قمی، احمد بن حسین(۱۳۸۳)، خلاصه التواریخ ، تصحیح احسان اشراقی، تهران: دانشگاه تهران.
میرزاسمیعا، محمد سمیع(۱۳۶۸)، تذکرة الملوک: سازمان اداری حکومت صفوی، به کوشش محمددبیرسیاقی، تهران: امیرکبیر.
نامی اصفهانی، محمد صادق(۱۳۶۳)، تاریخ گیتیگشا، تهران: اقبال
نطنزی، محمود بن هدایتالله افوشتهای(۱۳۷۲)، نقاوة الآثار فی ذکر الاخیار، تصحیح احسان اشراقی، چاپ دوم، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
نصیری، میرزاعلینقی (۱۳۷۱)، القاب و مواجب دوره سلاطین صفویه، تصحیح یوسف رحیملو، مشهد: دانشگاه فردوسی.
واله اصفهانی، محمد یوسف قزوینی(۱۳۷۲)، خلد برین(ایران در روزگار صفویان)، به کوشش میر هاشم محدث ، تهران: بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار یزدی.
وحید قزوینی، محمد طاهر (۱۳۸۳)، تاریخ جهان آرای عباسی، تصحیح سعید میرمحمد صادق، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
English Arak’el, Dawrizhenst’i (2010), Book of History, Introduction and Annotated Translation by George A. Bournoutian, California: Costa Mesa Guliyev, A. (2016), “The Ottoman Fortification of Ganja and Provincial Administration of Ganja- Qarabagh Province in the Late Sixteenth Century”, OTAM Ankara Üniversitesi Osmanlı Tarihi Araştırma Ve Uygulama Merkezi Dergisi, Vol. 39, No. 3, pp.1-26, (doi:10.1501/OTAM_0000000682) Papazyan, A. D. (1965), Persian Decree of Matenadaran: Texts and Decrees, Vol. 2 (1601–1650), Yerevan: Academy of Sciences of the Armenian SSR [in Russian] The Short Register of Lori Province (2004), Translation by Shahin Mustafayev, Baku: Nurlan [in Azerbaijani] The Short Register of the Ganja-Karabakh Province in 1595 (2022), Research and Translation by Husamaddin Qaramanli, Baku: Institute of History Named after A. A. Bakikhanov, Azerbaijan National Academy of Sciences (ANAS) [in Azerbaijani] Khuzani Isfahani, Fazli Beg (2015), A Chronicle of the Reign of Shah ‘Abbas, edited by Kiomars Ghereghlou, London: Gibb Memorial Trust. Mustafa Ali Efendi, Gelibolu (2014), Nusret-Nâme, Ankara: Turkish Historical Society [in Turkish] | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 198 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 144 |
||
سامانه مدیریت نشریات علمی. قدرت گرفته از سیناوب