فیضی, حجت, مؤمنی راد, احمد. (1405). تنظیمگری انرژی در شرایط اضطراری با تأکید بر اصل تداوم خدمات عمومی. , 5(3), 503-526. doi: 10.22059/ses.2025.404528.1193
حجت فیضی; احمد مؤمنی راد. "تنظیمگری انرژی در شرایط اضطراری با تأکید بر اصل تداوم خدمات عمومی". , 5, 3, 1405, 503-526. doi: 10.22059/ses.2025.404528.1193
فیضی, حجت, مؤمنی راد, احمد. (1405). 'تنظیمگری انرژی در شرایط اضطراری با تأکید بر اصل تداوم خدمات عمومی', , 5(3), pp. 503-526. doi: 10.22059/ses.2025.404528.1193
فیضی, حجت, مؤمنی راد, احمد. تنظیمگری انرژی در شرایط اضطراری با تأکید بر اصل تداوم خدمات عمومی. , 1405; 5(3): 503-526. doi: 10.22059/ses.2025.404528.1193
تنظیمگری انرژی در شرایط اضطراری با تأکید بر اصل تداوم خدمات عمومی
1قاضی دادگستری و استاد مدعو، دانشکدۀ مدیریت دانشگاه تهران، تهران، ایران
2دانشیار گروه حقوق عمومی، دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
چکیده
در وضعیتهای اضطراری انرژی ـ از جمله کمبود گاز، خاموشیهای گسترده و ناترازی عرضه و تقاضا ـ دولت ناگزیر از مداخلۀ فوری است؛ اما این مداخله زمانی مشروع و کارآمد است که بر اصول حقوق عمومی، بهویژه «تداوم خدمات عمومی»، و در چارچوب یک نظام حقوقی و نهادی پیشدستانه استوار باشد. این پژوهش با رویکرد کیفی ـ تحلیلی و تطبیقی، ظرفیت حقوق عمومی ایران برای مدیریت چنین وضعیتهایی را بررسی کرده و با مطالعۀ اسناد حقوقی و سیاستی ایران و پنج کشور منتخب (نروژ، ژاپن، آلمان، عربستان سعودی و امارات متحدۀ عربی) و نیز استفاده از نظر خبرگان، قوتها و ضعفها ساختار موجود را تحلیل کرده است. یافتهها نشان میدهد در کشورهای پیشرو، وجود قانون ویژۀ اضطراری انرژی، تفکیک نقش سیاستگذار، تنظیمگر و مجری، اختیارات روشن رگولاتور و الزامهای شفافیت و گزارشدهی، باعث افزایش تابآوری نهادی و تضمین تداوم خدمات عمومی میشود. در ایران، نبود قانون اختصاصی بحران انرژی، تمرکز کارکردهای تنظیمگری در دستگاههای اجرایی، ضعف هماهنگی میان نهادهای برق، گاز و سوخت، و نبود الزامهای شفافیت و گزارش پسابحران، تحقق این اصل را با چالش جدی مواجه کرده است. مقایسه با عربستان و امارات نیز نشان میدهد حتی ساختارهای اقتدارگرا بدون قواعد روشن و تقسیم کار مشخص، توان مدیریت پایدار بحران انرژی را ندارند. بر اساس این تحلیل، تدوین «قانون جامع وضعیت اضطراری انرژی» با تعریف سطوح بحران، تعیین مرجع اعلان، اختیارات شفاف رگولاتور، سازوکارهای پاسخگویی و رعایت عدالت انرژی ـ در هماهنگی با مادۀ ۴۶ برنامۀ هفتم توسعه ـ ضروری است. نتیجۀ اصلی پژوهش آن است که پایداری انرژی در ایران بیش از آنکه به ظرفیت فنی وابسته باشد، به اصلاح حقوقی و نهادی حکمرانی انرژی بستگی دارد؛ و تداوم خدمات عمومی تنها در صورت گذار از حکمرانی دستوری به حکمرانی قانونی، شفاف و پاسخگو محقق میشود.
Prosser T. The Regulatory Enterprise: Government, Regulation and Legitimacy. Oxford: Oxford University Press; 2010.
Helm D. Energy, the State, and the Market: British Energy Policy Since 1979. Oxford: Oxford University Press; 2017.
Heidari F.A reflection on the principle of continuity of public services in light of Iranian laws and administrative justice court rulings. Ra’y Quarterly (Studies of Judicial Decisions). 2018;5(16):17–33. doi:10.22106/jcr.2017.29699. [Persian]
Abdullah MA, Agalgaonkar AP, Muttaqi KM. Assessment of energy supply and continuity of service in distribution network with renewable distributed generation. Appl Energy. 2014;113:1015-26.
Sovacool BK, Dworkin MH. Energy justice: Conceptual insights and practical applications. Applied Energy. 2015;142:435–444. doi:10.1016/j.apenergy.2015.01.002
North DC. Institutions, Institutional Change and Economic Performance. Cambridge: Cambridge University Press; 1990.
Shiravi, A., Farahnakian, F. LEGAL ASPECTS OF GOOD REGULATION IN GOOD GOVERNANCE OF IRAN'S OIL SECTOR. Journal Of Researches Energy Law Studies, 2020; 6(2): 357-382. doi: 10.22059/jrels.2021.272665.249
Safdari A. Electronic Government: Public Services in Administrative Law of Iran and France. 1st ed. Tehran: Koushamehr Publications; 2020. [Persian]
Rostami V, Moghimi L. Examination of the establishment of energy regulatory bodies in Iran: A comparative approach. Journal of Researches in Energy Law Studies (JRELS). 2018;4(1):1–23. doi:10.22059/jrels.2018.241195.142. [Persian]
Rezaizadeh MJ, Kazemi D. Recognition of the theory of "public services" and its governing principles in the Constitution of the Islamic Republic of Iran. Contemporary Comparative Law Studies. 2012;3(5):23–46. [Persian]
Regulation (EU) 2019/941 of the European Parliament and of the Council of 5 June 2019 on risk-preparedness in the electricity sector and repealing Directive 2005/89/EC
Zwitter A. The Rule of Law in Times of Crisis: A Legal Theory on the State of Emergency in the Liberal Democracy. Archiv für Rechts- und Sozialphilosophie / Archives for Philosophy of Law and Social Philosophy. 2012;98(1):95–111. Available from: [suspicious link removed]
Pellegrini-Masini G, Corvino F, Löfquist L. Energy Justice and Intergenerational Ethics: Theoretical Perspectives and Institutional Designs. In: Energy Justice Across Borders. Cham: Springer; 2020. p. 253–272.
