پیوندهای مفید
اخبار و اعلانات
آمار
| تعداد نشریات | 127 |
| تعداد شمارهها | 7,117 |
| تعداد مقالات | 76,481 |
| تعداد مشاهده مقاله | 152,846,498 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 114,922,147 |
مجموعه آرامگاهی پیرغازی شهر تاریخی دهدشت: از آرامگاه تا خانقاه، تحلیلی بر ساختار معماری و کارکرد خانقاهی آن | ||
| پژوهشنامه تاریخ تمدن اسلامی | ||
| دوره 58، شماره 1، آبان 1404، صفحه 301-332 اصل مقاله (1.71 M) | ||
| نوع مقاله: پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jhic.2025.392101.654565 | ||
| نویسندگان | ||
| ذبیح الله مسعودی نیا* 1؛ احمد صالحی کاخکی2 | ||
| 1دانشآموختۀ دکتری باستانشناسی، دانشکدۀ حفاظت و مرمت، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران | ||
| 2دانشیار گروه باستانشناسی، دانشکدۀ حفاظت و مرمت، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران | ||
| چکیده | ||
| شهر تاریخی دهدشت از مهمترین شهرهای تاریخی جنوب غرب ایران به شمار میآید. وجود آرامگاههای متعدد درون و بیرون از حصار دفاعی شهر، بیانگر نقش محوری مذهب در شکلگیری و گسترش این شهر است. یکی از شاخصترین این آرامگاهها، مجموعۀ آرامگاهی پیرغازی است که در منطقۀ «ربض» و خارج از حصار دفاعی شهر قرار دارد. با وجود فقدان منابع مکتوب و نبود مطالعات باستانشناسی هدفمند، اهمیت این مجموعه به عنوان یکی از معدود آرامگاههای باقیمانده در جنوب غرب ایران، همچنان ناشناخته مانده است. این پژوهش با هدف بررسی ساختار معماری، ویژگیها و کارکردهای این مجموعه در بستر شهر تاریخی دهدشت و با استفاده از روش توصیفی _ تحلیلی و مبتنی بر مشاهدات میدانی و مطالعات کتابخانهای انجام شده است. پرسشهای اصلی تحقیق عبارتاند از: ۱. مجموعه آرامگاهی پیرغازی متعلق به چه دوره یا دورههایی است؟ ۲. این مجموعه چه نقش و کارکردی در شهر تاریخی دهدشت ایفا میکرده است؟ با وجود آسیبهای گسترده، معماری پیچیده و متنوع مجموعه همچنان قابلمشاهده است. نامگذاری بنا و عنوانهای رایج در میان اهالی محلی، همراه با وجود فضاهای متنوع معماری، نشاندهندۀ جایگاه مذهبی _ فرهنگی مجموعه و تأثیر فرامنطقهای آن است. بر اساس مطالعات معماری، مقایسۀ گنبد «مُضَرَّس» (پلکانی) آن با نمونههای مشابه و یافتههای باستانشناسی، قدمت این مجموعه حداقل به قرون پنجم و ششم هجری قمری بازمیگردد که پس از شکلگیری هستۀ اولیه، طی قرون بعد بخشهایی به آن افزوده یا مورد رسیدگی و مرمت قرار گرفته است. به نظر میرسد مجموعۀ پیرغازی در آغاز، محل گردهمایی پیروان طریقت اسحاقیه بوده و پس از درگذشت شیخ آن، به نام «پیرغازی» شهرت یافته و به خانقاهی با کارکردهای مذهبی، آموزشی، تبلیغی و رفاهی تبدیل شده است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| شهر تاریخی دهدشت؛ معماری؛ مجموعه آرامگاهی؛ پیرغازی؛ خانقاه | ||
| مراجع | ||
|
ابنبطوطه، ابوعبدالله محمد بن عبدالله (1361). سفرنامه ابنبطوطه. تهران: مرکز انتشارات علمی و فرهنگی.
ابنطباطبا علوی اصفهانی، ابراهیم بن ناصر (1377). منتقله الطالبیه، به کوشش محمدمهدی خرسان. قم: مکتبه الحیدریه.
افوشتهای نطنزی، محمود بن هدایتالله (1371). نقاوه الآثار فی ذکر الاخیار فی تاریخ الصفویه، به اهتمام احسان اشراقی. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
امیری، مصیب (1391). بررسی و مطالعۀ سفال دوران ساسانی و قرون اولیۀ اسلامی (مطالعۀ موردی محوطههای تاریخی استخر، شهرگور، بیشاپور، سرمشهد و دارابگرد). رساله دکتری باستان شناسی. به راهنمایی جواد نیستانی، تهران: دانشگاه تربیت مدرس، دانشکده ادبیات.
پیرنیا، محمدکریم (1378). معماری ایرانی، به کوشش غلامحسین معماریان. تهران: انتشارات سروش دانش.
ترکمان، اسکندر بیگ منشی (1350). تاریخ عالمآرای عباسی، به کوشش ایرج افشار. تهران: انتشارات امیرکبیر.
حسینی فسایی، میرزا حسن (1378). فارسنامه ناصری، به کوشش منصور رستگار فسایی. تهران: انتشارات امیرکبیر.
حسینی منشی، محمد میرک بن مسعود (1385). ریاض الفردوس خانی، به کوشش ایرج افشار و فرشته صرافان. تهران: بنیاد موقوفات محمود افشار.
رجبی، نوروز (1394). یافتههای باستانشناسی فصل دوم کاوشهای محوطه مادآباد الف- مرودشت. مجله پژوهشهای باستانشناسی ایران، (9)، 174-194.
دمورینی، ژرژ (1375). عشایر فارس، ترجمۀ جلالالدین رفیعفر. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
زمرشیدی، حسین (1391). طاق و قوس در معماری ایران. تهران: نشر کیهان.
سپیدنامه، حسین و صالحی کاخکی، احمد (1394). پژوهشی باستانشناختی در خصوص تاریخ و معماری گنبدهای مُضَرَّس در بناهای آرامگاهی ایران. نشریه باستانپژوه، 21(1)، 111-127.
سپیدنامه، حسین؛ صالحی کاخکی، احمد و سپهوند، حشمتالله (1396). پایگاه فرهنگی قلعه جص و کنشت مجوسان در سدههای نخستین اسلامی. پژوهشهای تاریخی، 34(2)، 67-87.
سعدیان، نیما؛ قلی، مجتبی؛ زمانی، احسان و بمانی، محمدرضا (1391). سیر تکامل گنبد اورچین بر اساس عوامل مؤثر در شکلگیری یک نماد معماری. مجله معماری و شهرسازی آرمانشهر، 9(2)، 111-127.
شیروانی، قادر؛ مهرآفرین، رضا و کردستانی، مریم (1394). گاهنگاری محوطه باستانی کن بینو (تل گوینه) بر اساس مطالعه سفالهای به دست آمده از بررسی هوشمند. مجله پژوهشهای باستان شناسی ایران، (9)، 87-106.
عالی، ابوالفضل و خسروزاده، علیرضا (1384). سفالهای دوره ساسانی تا اوایل اسلامی، بررسی باستان شناختی میناب شوشتر، به کوشش عباس مقدم. تهران: پژوهشگاه سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری. 249-297.
عرفانیواحد، فاطمه؛ واثقعباسی، عبدالله و میرمشهدی، محمد (1394). مرشدیه و بازتاب آن در شبهقاره هند. فصلنامه مطالعات شبهقاره، 7(22)، 77-96.
عسکری چاوردی، علیرضا (389). کاوش در بنای معروف به کاخ ساسانی سروستان. مجله باستان شناسی و تاریخ، 46، 37-65.
علمداری، کوروش (1380). شهر قدیم دهدشت. پایاننامه کارشناسی ارشد باستانشناسی. تهران: دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران مرکز.
علیزاده، عباس؛ امیدفر، مهدی و احمدزاده، لقمان (1395). سیستم استقراری فرهنگهای باستانی دشت رامهرمز، جنوب غربی ایران (نتایج کاوش تل گسر و بررسی منطقهای رامهرمز). تهران :پژوهشگاه سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری.
قزلباش، ابراهیم و آزادی، احمد (1389). پژوهشی هویتشناختی بنای امامزاده یحیی(ع) کهگیلویه، روستای شیخ هابیل الهاشمی. فصلنامه اثر، 50(1)، 55-68.
قیومی بیدهندی، مهرداد و سلطانی، سینا (1393). معماری گمشده خانقاه در قرن پنجم هجری قمری خراسان. فصلنامه مطالعات معماری، 6(1)، 65-85.
کبیر صابر، محمدباقر و ابراهیمی، محمدرضا (1392). بازشناسی تاریخی تحولات معماری در ارسن مجموعه شیخ شهابالدین محمود اهری. فصلنامه شهر ایرانی، 12(1)، 71-78.
کرمی، مهرانگیز (1393). پژوهشی در ویژگیهای معماری و مجموعه بناهای بافت صفوی دهدشت (بلاد شاپور)، استان کهگیلویه و بویراحمد. پایاننامه کارشناسی ارشد باستانشناسی. به راهنمایی جواد نیستانی. تهران: دانشگاه تربیت مدرس.
کریمی، فاطمه و کیانی، محمدیوسف (1364). هنر سفالگری در دوره اسلامی. تهران: مرکز باستانشناسی ایران.
کیانی، محسن (1369). تاریخ خانقاه در ایران. تهران: انتشارات طهوری.
گاوبه، هانس (1359). ارجان و کهگیلویه: از فتح عرب تا پایان دوره صفویه. تهران: انجمن آثار و مفاخر ملی.
گراب، ارنست (1384). سفال اسلامی، ترجمۀ فرناز حایری. تهران: نشر کارنگ.
گرابر، الگ؛ بلر، شیلا و بلوم، جاناتان (1391). هنر و معماری اسلامی(1250-650م)، ترجمۀ یعقوب آژند. تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاهها (سمت).
لاله، هایده و شیخالحکمایی، عمادالدین (1387). بناهای معروف به ابواسحاقیه در ایران و سرزمینهای اسلامی. مجله دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران، 2(1)، 111-135.
مسعودینیا، ذبیحالله (1399). مطالعه باستانشناختی روند تکوین و فراز و نشیبهای شهر تاریخی دهدشت. رساله دکتری. به راهنمایی احمد صالحی کاخکی و سید حسین حسینی. اصفهان: دانشگاه هنر اصفهان، دانشکده حفاظت و مرمت.
مسعودینیا، ذبیحالله (1400). معرفی و مکانیابی شهر کوهگیلویه در قرون میانه اسلامی. مجله مطالعات باستانشناسی پارسه، 5(16)، 137-158.
مجیدی، نورمحمد (1377). تاریخ و جغرافیای کهگیلویه و بویراحمد، به کوشش ایرج افشار. تهران: انتشارات علمی.
محمود بن عثمان (1358). فردوس المرشدی فی اسرار الصمدی، به کوشش ایرج افشار. تهران: انجمن آثار ملی.
مردمی، کریم و دهاقانی تفتی، محسن (1392). بازتاب سیر مواجهه با تصوف نعمتاللهی در معماری مجموعه خانقاهی ـ زیارتگاهی شاه ولی تفت. پژوهشهای معماری اسلامی، 1(1)، 139-158.
منیریجاوید، سهیلا (1382). چلهنشینی در عرفان اسلامی. پایاننامه کارشناسی ارشد. به راهنمایی علیرضا مظاهری. تهران: دانشگاه تهران، دانشکده ادیان.
موسوینژاد، سید علیقنبر (1383). آشنایی با سلاله پاکان. یاسوج: اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان کهگیلویه و بویراحمد و انتشارات چویل.
والی اصفهانی، محمدیوسف (1372). خلد برین (ایران در روزگار صفویان)، به کوشش میرهاشم محدث. تهران: بنیاد موقوفات محمود افشار.
هیلنبراند، رابرت (1379). مقابر در معماری ایران دوره اسلامی، به کوشش محمدیوسف کیانی. تهران: انتشارات سمت.
Ghorbannejad, P. (2014). Late onset of Sufism in Azerbaijan and the influence of Zarathustra thoughts on its fundamentals. International Journal of Multidisciplinary Thought, 4(2), 1–8.
Masson, M. E (1949). Reports Trudy JuTAK I. Ašhabad.
Spencer, J. (1971). Mystical architecture and the form of the Sufi convent. Islamic Culture, 45(2), 159–169.
Spencer, J. (1971). The Sufi order in Islam. Oxford: Oxford University Press.
Stein, S. A. (1994). Old routes of Western Iran. Budapest: Soros Foundation.
Stocqueler, J. (1832). Fifteen months’ pilgrimage through untrodden tracts of Khuzistan and Persia in a journey from India to England. London..
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 169 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 113 |
||
سامانه مدیریت نشریات علمی. قدرت گرفته از سیناوب