پیوندهای مفید
اخبار و اعلانات
آمار
| تعداد نشریات | 127 |
| تعداد شمارهها | 7,117 |
| تعداد مقالات | 76,481 |
| تعداد مشاهده مقاله | 152,846,498 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 114,922,147 |
مطالعۀ تطبیقی متون محراب مساجد جامع ایران (دورۀ عباسی تا پایان قاجار) | ||
| پژوهشنامه تاریخ تمدن اسلامی | ||
| دوره 58، شماره 1، آبان 1404، صفحه 218-246 اصل مقاله (972.33 K) | ||
| نوع مقاله: پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jhic.2025.390936.654560 | ||
| نویسندگان | ||
| فاطمه سلیمانی1؛ صمد سامانیان* 2 | ||
| 1کارشناس ارشد صنایع دستی، پردیس بینالمللی فارابی، دانشگاه هنر، تهران، ایران | ||
| 2استاد، دانشکده هنرهای کاربردی، دانشگاه هنر، تهران، ایران. | ||
| چکیده | ||
| کتیبههای بهجایمانده از آغاز دورۀ اسلامی در سراسر ایران از منزلت والایی برخوردارند که عقاید و اندیشۀ مردمان را در خود حفظ کرده است. کتیبههایی که بر محراب مساجد کار شدهاند جزو عناصر مهم این بناها هستند و مطالعۀ محتوای آنها بخشی از این عقاید را آشکار میسازد. این پژوهش با هدف بررسی متون محراب دورۀ عباسی تا پایان قاجار صورت پذیرفته و این پرسش مطرح است که «کتیبهها از چه متن و مضامینی برخوردارند و در طول دورۀ مورد بررسی با چه تغییراتی مواجه بودهاند؟». برای شناخت محرابنوشتهها بعد از شناسایی مساجد جامع کشور، 21 محراب به عنوان پایه تحلیل و تطبیق انتخاب شد. روش تحقیق، توصیفی _ تطبیقی بوده و شیوۀ جمعآوری اطلاعات از طریق مطالعات کتابخانهای و بازدید میدانی صورت گرفته است. نتایج بررسیها نشان میدهد که محتوای محرابها تلفیقی از آیات قرآن، احادیث، اذکار، ادعیه، عبارات اعتقادی و اشعار است. بهرغم فاصلۀ زمانی زیاد بین ساخت آثار، تغییر دورههای حکومتی و با توجه به نمونههای آیات و روایات، تعدّد تکرار استفاده از سورههای آلعمران، اسری، آیتالکرسی، جمعه و مؤمنون نسبتاً همانند دیده شد که میتوان به اهمیت موضوع آن در بین مسلمین پی برد. پس از دورۀ صفاری احادیثی در رابطه با اهمیت نماز و مسجد، حدیث عشره مبشره و حدیث جابر بر پهنۀ محرابها نمودار گشته است. ذکر اسامی خداوند و عبارات تجلیل از پیامبر و امامان بیشترین سهم را در نوشتار محرابها داشتهاند. برای نخستینبار در دورۀ صفوی و قاجار ورود ابیات و اشعار با موضوع یادکرد امامان و وصف مسجد مشاهده شده است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| تزئینات مساجد جامع؛ محراب؛ نوشتار مذهبی محراب؛ کتیبههای محراب | ||
| مراجع | ||
|
بلر، شیلا (1395). کتیبه شناسی: کتیبههای عربی در ایران، ترجمۀ دلارام کاردار طهران. چیدمان، 5(15)، 56-61.
بیرامی، ریحانه و فرخفر، فرزانه (1396). مطالعه اجزای کالبدی کتیبههای کوفی مسجد جامع کرمان بر اساس کاربرد عناصر بصری. تاریخ و فرهنگ، 49(2)، 33-66.
پات، فریبا و صبایی، نفیسه (۱۳۹۸). تحولات مفهومی محراب با تاکید بر منابع قرن سوم و چهارم هجری. فصلنامه پژوهشنامه تاریخ اسلام، 9(34)، 73-87.
پرورش، مرضیه (۱۳۹۱). بررسی کتیبههای مسجد جامع نایین و کاربرد آن در طراحی فونت (رویکرد بینامتنی). پایاننامه کارشناسی ارشد. به راهنمایی حمید فرهمند بروجنی و مریم لاری. اصفهان:دانشگاه هنر اصفهان.
دلاوران، ابراهیم (۱۳۹۵). مطالعه زیباشناسی کتیبه های اسلامی شوشتر از قرن سوم هجری تا اواخر دوره قاجار (نمونههای موردی ۱. مسجد جامع شوشتر ۲.بقعه امامزاده عبدالله ۳. بقعه سید محمد گلابی). پایاننامه کارشناسی ارشد. به راهنمایی حمیدرضا قلیچخانی. تهران: دانشگاه سوره، دانشکده هنر و معماری.
ذاکری، محمدحسین و معماریان، غلامحسین (1384). مسجد جامع نیریز. نشریه هنرهای زیبا، (24)، 63-71.
حیدری، آزاده (1392). صورت و محتوای تزیینات محراب در قرن 8 و 9 هجری در استان یزد. پایاننامه کارشناسی ارشد. یزد: دانشگاه آزاد هنر و معماری یزد.
دهقانی، طیبه (۱۳۹۲). بررسی نقوش منبر مسجد جامع نایین و سوریان و مقایسه آن با نقوش محراب هایگچبری قرن هشتم. پایاننامه کارشناسی ارشد. به راهنمایی صمد سامانیان. تهران: دانشگاه هنر، دانشکده هنرهای کاربردی.
زنگنه اینانلو، زینب (1391). حفاظت و مرمت محراب چوبی مسجد جامع ابیانه. پایاننامه کارشناسی ارشد. به راهنمایی احمد صالحی کاخکی. تهران: دانشگاه آزاد تهران، دانشکده هنر و معماری.
سجادی، علی (۱۳۷۲). سیر تحول محراب در معماری اسلامی ایران از آغاز تا حمله مغول. پایاننامه کارشناسی ارشد. به راهنمایی سوسن بیانی. تهران: دانشگاه تربیت مدرس، دانشکده علوم انسانی.
سرمدی، سید مجتبی (۱۳۹۶). مطالعه تطبیقی کتیبهها و نقوش تزیینی مساجد جامع و قرمز در ساوه از دوره صفوی. پایاننامه کارشناسی ارشد. به راهنمایی عبدالکریم عطارزاده و سلیمان سعیدآبادی سنبلی. تهران: دانشگاه سوره.
سودایی، بیتا و خانی، حسین (۱۳۹۸). آرایه های نمادین شیعی در مسجد جامع ورامین. نشریه علمی پژوهشی مطالعات هنر اسلامی، 15(34)، 47-71.
شاطری، میترا (1392). مسجد جامع اصفهان تجلیگاه محرابهای نهان و آشکار. فصلنامه علمی فنی هنری اثر، 34(61)، 67-90.
شیخی، علیرضا و خلوصیراد، زینب (۱۳۹۸). مطالعه کتیبهها و آرایههای تزیینی مسجد جامع خوارزمشاهی گناباد. نشریه هنرهای زیبا، 24(3)، 77-88.
صالحی، سحر؛ خزایی، محمد و احمدپناه، سید ابوتراب (۱۴٠٠). تحلیل ساختار ویژگی های بصری کتیبه کوفی سوره یس مسجد جامع شوشتر. فصلنامه علمی نگره، (58)، 5-19.
صحراگرد، مهدی (1387). تأثیر تحولات خوشنویسی بر کتیبه نگاری ابنیه (دوره ساسانی تا تیموری). پایاننامه کارشناسی ارشد. به راهنمایی علیاصغر شیرازی. تهران: دانشگاه شاهد، دانشکده هنر.
قرشی بنایی، علیاکبر (۱۴۱۲ق). قاموس قرآن. ج۲. تهران: دارالکتب الاسلامیه.
گاردنر، هلن (1365). هنر در گذر زمان، به تجدیدنظر هورست دلاکروا. و ریچاردج.تنسی، ترجمۀ محمدتقی فرامرزی. تهران: آگاه.
منزه، اعظم (۱۳۹1). بررسی ساختار گرافیکی خطوط و نقوش مسجد جامع کبیر نی ریز؛ طراحی کتیبه با توجه به کتیبه مسجد جامع نیریز و کتیبههای مشابه. پایاننامه کارشناسی ارشد. به راهنمایی محمد خزائی. تهران: دانشگاه تربیت مدرس، دانشکده هنر و معماری.
هنرفر، لطفالله (۱۳۵۰). گنجینه آثار تاریخی اصفهان. آثار باستانی و الواح و کتیبه های تاریخی در استان اصفهان. اصفهان: ثقفی.
شبکه اطلاعرسانی دانا: Https://dana.ir/262308
Tabbaa, Y. (2002). The Transformation of Islamic Art During the Sunni Revival. London . Neyork: Published by I.B. Tauris & Coltd.
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 136 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 132 |
||
سامانه مدیریت نشریات علمی. قدرت گرفته از سیناوب