پیوندهای مفید
اخبار و اعلانات
آمار
| تعداد نشریات | 127 |
| تعداد شمارهها | 7,117 |
| تعداد مقالات | 76,481 |
| تعداد مشاهده مقاله | 152,846,498 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 114,922,147 |
توصیف محمد میرزا مهندس از جغرافیای ایران در نسخۀ خطی «جغرافیای عراق عجم و عرب» | ||
| پژوهشنامه تاریخ تمدن اسلامی | ||
| دوره 58، شماره 1، آبان 1404، صفحه 189-217 اصل مقاله (1.1 M) | ||
| نوع مقاله: مروری | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jhic.2025.381894.654518 | ||
| نویسنده | ||
| محمدجواد محمدحسینی* | ||
| دانشجوی دکتری تاریخ اسلام، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. | ||
| چکیده | ||
| نسخۀ شمارۀ 705 کتابخانه و موزۀ ملی ملک، رسالهای است با عنوان «جغرافیای عراق عجم و عرب»، تألیف محمد میرزا مهندس (تاریخ نگارش رساله: 1301 و 1302ق)، نوۀ فتحعلی شاه قاجار، که در دورۀ ناصرالدین شاه به کار مهندسی و نقشهکشی مشغول بوده، سفرهای متعدد رفته و ضمناً تألیفات پرشماری دارد که از آن جمله میتوان به روزنامههایی اشاره کرد که برای مقامات دولتی مینوشته است. نوشتار حاضر، گزارشی است از محتوای رسالۀ مذکور که حجمی بیش از 400 صفحه دارد. هدف پژوهش حاضر این است که محققان در حوزۀ ایرانشناسی، عراقشناسی و تاریخچۀ اماکن مقدسه را از اهمیت این نسخه آگاه سازد و زمینهای برای تصحیح و چاپ این اثر فراهم گردد. این رساله، در قالب سفرنامۀ تهران تا عتبات عالیات نوشته شده و حاوی اطلاعات ارزشمند جغرافیایی و تاریخی از ایرانِ عهد ناصری است؛ کوهها، رودها، آبوهوای مناطق مختلف، مقابر و زیارتگاهها، کاروانسراها و آبانبارها، پلها و یخچالها، اطلاعات تاریخی در مورد مکانهای کهن، محصولات هر شهر، طول و عرض جغرافیایی شهرها، فواصل شهرها و منازل از یکدیگر و توصیف حرمهای شریفه در ایران و عراق (عثمانی آن روز) همگی نکاتی است که مؤلف در حین سفر هنگام گذر از مناطق مختلف ثبت کرده است. با نظر به آثار منتشرشده، به نظر میرسد این رساله تاکنون مورد مطالعه قرار نگرفته و در این پژوهش هم بیشتر بخش مربوط به جغرافیای ایران در آن بررسی شده و بخش مربوط به جغرافیای عراق و توصیف حرمهای ائمه در عتبات عالیات محتاج نگارش مقالهای دیگر است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| جغرافیای عراق عجم؛ جغرافیای عراق عرب؛ جفرافیای ایران؛ محمد میرزا مهندس؛ ایرانشناسی؛ عراقشناسی | ||
| مراجع | ||
|
احمدوند، عباس (2021). بازشناسی تاریخی معنا و محدوده اصطلاح عراق عجم (تا پایان دورۀ ایلخانیان). پژوهشنامه تاریخ های محلی ایران، 9(1) پیاپی17، پاییز و زمستان 99، 45–60.
افشار، ایرج؛ دانشپژوه، محمدتقی؛ حجتی، محمدباقر و منزوی، احمد (1354). فهرست نسخههای خطی کتابخانه ملی ملک. ج ۲. تهران: چاپخانه دانشگاه تهران.
افشار، ایرج؛ دانشپژوه، محمدتقی؛ حجتی، محمدباقر و منزوی، احمد (1363). فهرست نسخههای خطی کتابخانه ملی ملک. ج 5. تهران: هنر.
جعفریان، رسول؛ اصفهانی، میرزاعلی؛ قاجار، محمدولی میرزا و مهندس، محمدمیرزا (1373). به سوی ام القری. تهران: مشعر.
حسنآبادی، اکرم؛ حسینی، میرزا محمودخان و مهندس، میرزا محمد (1387). دو سفرنامه: سیاحتنامه مصر و اسلامبول (1317 ق) میرزا محمودخان حسینی (نعمت فسایی)، راپورت سیاحت مصر (1296 ق) میرزا محمد مهندس. مشهد: تابران.
درایتی، مصطفی (1391). فهرستگان نسخ خطی ایران (فنخا). ج ۱۶. تهران: سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران.
درایتی، مصطفی (1394). فهرستگان نسخ خطی ایران (فنخا). ج ۳۶. تهران: سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران.
ذبیحی، مسیح (1363). گرگاننامه. تهران: بابک.
قائمی، جمشید و مهندس، محمد میرزا (1390). راپورت میانکاله. ری: دانشگاه آزاد اسلامی، واحد شهر ری.
لسترنج، گی (1377). جغرافیای تاریخی سرزمینهای خلافت شرقی؛ بینالنهرین، ایران و آسیای مرکزی از زمان فتوحات مسلمین تا ایام تیمور (ترجمۀ محمود عرفان). تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی. (نشر اثر اصلی ۱۳۳۷).
مهندس، محمد میرزا (1388). اماکن و آثار : تعریف المدینه. میقات حج، 67(18)، 77–116.
مهندس، محمد میرزا (1302). جغرافیای عراق عجم و عرب. تهران: کتابخانه و موزۀ ملی ملک. نسخۀ خطی به شمارۀ 705.
یاقوت حموی، یاقوت بن عبدالله (1380). معجم البلدان (ترجمۀ علینقی منزوی). ج 2. تهران: سازمان میراث فرهنگی کشور (پژوهشگاه).
یاقوت حموی، یاقوت بن عبدالله (1995). معجم البلدان. ج 7. بیروت: دار صادر.
منابع اینترنتی
صفینژاد، جواد. (بیتا). آب سنجی | دانشنامه فرهنگ مردم ایران | مرکز دائرهالمعارف بزرگ اسلامی. مشاهده در تاریخ 30 بهمن 1402، از: https://www.cgie.org.ir/fa/article/237987.
مهندس، محمد میرزا (بیتا). جغرافیای تاریخی مازندران. کتابخانه و موزه ملی ملک. مشاهده در تاریخ 28 تیر 1404 از: http://malekmuseum.org/artifact/1393.04.00698
مهندس، محمد میرزا (بیتا). جغرافیای عراق عجم و عرب. کتابخانه و موزه ملی ملک. مشاهده در تاریخ 28 تیر 1404 از: http://malekmuseum.org/artifact/1393.04.00705
مهندس، محمد میرزا (بیتا). کتابچۀ میانکاله. کتابخانه و موزه ملی ملک. مشاهده در تاریخ 28 تیر 1404 از:
میرزا عباسخان سرتیپ، محمد میرزا مهندس، محمدرضا مهندسی، سرهنگ قراجه داغی (بیتا). نقشه شهر تبریز. نگارستان، پایگاه رقومی اسناد تصویری تاریخ شهر و معماری ایران. مشاهده در تاریخ 16 بهمن 1402، از:
نیازی، حمیده (۱۳۹۴، ۲۳ خرداد). راه هراز؛ از وقتی بساط مسافرت شمال تهرانیها جور شد. پژوهشکده تاریخ معاصر. مشاهده در تاریخ 28 تیر 1404، از: https://www.iichs.ir/fa/news/197
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 175 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 117 |
||
سامانه مدیریت نشریات علمی. قدرت گرفته از سیناوب