پیوندهای مفید
اخبار و اعلانات
آمار
| تعداد نشریات | 127 |
| تعداد شمارهها | 7,117 |
| تعداد مقالات | 76,481 |
| تعداد مشاهده مقاله | 152,846,498 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 114,922,147 |
اذان ایرانی: نشانهشناسی فرهنگی اذان مؤذنزاده اردبیلی | ||
| پژوهشنامه تاریخ تمدن اسلامی | ||
| دوره 58، شماره 1، آبان 1404، صفحه 87-108 اصل مقاله (658.06 K) | ||
| نوع مقاله: پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jhic.2025.389702.654555 | ||
| نویسنده | ||
| مرتضی توکلی زیارتگاهی* | ||
| دانشآموختۀ کارشناسی ارشد جامعهشناسی، گروه جامعهشناسی، دانشکدۀ علوم اجتماعی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران. | ||
| چکیده | ||
| سنت اذانگویی با صوت خوش در میان ایرانیان، قدمتی همپای ورود اسلام به ایران دارد. این سنت اسلامی از راه تلفیق با فرهنگ و هنر ایرانی توانسته جلوههای ویژهای را در تاریخ موسیقی و معماری ایران رقم بزند و طی دورههای متناوب، حفظ و گسترش یابد. در این بین، اذان مرحوم مؤذنزادۀ اردبیلی، هم به لحاظ شناخت و تأثیرپذیری از آواز بیات ترک (گوشۀ روحالارواح) و هم به جهت خلق و نوآوری در لحن و تکنیکهای آوایی، جزو ماندگارترین اذانهای ایرانی محسوب میشود. مجموعۀ این ویژگیهاست که اذان ایرانی را از سایر اذانها در جهان اسلام متمایز میکند. در این پژوهش که با روش نشانهشناسی فرهنگی انجام گرفته است، نشان داده شد که طنین اذان مؤذنزاده از فراز گلدستههای مساجد، تجسم همزمان موسیقی و معماری ایرانی - اسلامی است که تجربۀ شنیداری ویژهای در خاطرۀ جمعی ایرانی برجای گذارده است. بر اساس نتایج به دست آمده، نقش نشانهای تلفیق موسیقی و معماری در اذان مؤذنزاده، نقش انتظامی و معنادهی به کنش و مناسک دینی و آمیختگی اذان مؤذنزاده با زمان قدسی، ازجمله مهمترین دلایل ماندگاری این اذان در خاطرۀ جمعی ایرانی شناخته شدند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| اذان ایرانی؛ مؤذنزاده اردبیلی؛ موسیقی؛ معماری؛ خاطرۀ جمعی | ||
| مراجع | ||
|
اثنیعشری، امیر (1395). دربارۀ اذان ماندگار مؤذنزادۀ اردبیلی. وبسایت انجمن موسیقی ایران. مشاهدهشده در تاریخ 25/9/1403. (لینک)
احمدی، بابک (1370). ساختار و تأویل متن، جلد اول: نشانهشناسی و ساختارگرایی. تهران: مرکز.
اذان رحیم مؤذنزاده اردبیلی (1398). سازمان اسناد و کتابخانه ملّی ایران. مشاهدهشده در تاریخ 12/10/1403. (لینک)
اذانهای ماندگار ایرانی: از دماوندی تا مؤذنزاده (1387). وبسایت تبیان. مشاهدهشده در تاریخ 17/09/1403. (لینک)
آرون، ریمون (1377). مراحل اساسی سیر اندیشه در جامعهشناسی، ترجمۀ باقر پرهام. چ 4. تهران: علمیوفرهنگی.
اکو، امبرتو (1395). نشانهشناسی، ترجمۀ پیروز ایزدی. چ 4. تهران: ثالث.
الیاده، میرچا (1375). دینپژوهی، ترجمۀ بهاءالدین خرمشاهی. ج 1. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
بورکهارت، تیتوس (1370). ارزشهای جاودان در هنر اسلامی، در کتاب جاودانگی و هنر، ترجمۀ سیدمحمد آوینی. تهران: برگ.
بینام (1347). مردان بزرگ اسلام: بلال حبشی، مؤذن پیامبر. درسهایی از مکتب اسلام، 9(5): 305-309.
تاجیک، محمدرضا (1389). نشانهشناسی؛ نظریه و روش. پژوهشنامۀ علوم سیاسی، 5(4): 7-39.
تقوی، لیلا (1392). نشانهشناسی ساختار روایت در اذان رحیم مؤذنزاده اردبیلی، ارائهشده در چهارمین دوره کنگرۀ پیشگامان پیشرفت در استان فارس، شهر شیراز، 74-80.
جاوید، هوشنگ (1384). به یاد استاد رحیم مؤذنزاده اردبیلی. مقام موسیقی، 8(23): 12-13.
چندلر، دانیل (1394). مبانی نشانهشناسی، ترجمۀ مهدی پارسا. چ 6. تهران: سورهمهر.
خالقی، روحالله (1387). سرگذشت موسیقی ایران. ج 1. تهران: انتشارات صفیعلیشاه.
خسروآبادی، مریم (1401). کارکردهای امنیتی ـ نظامی منارهها به روایت متون تاریخی. نشریۀ علمی ـ پژوهشی مطالعات تاریخی جنگ، 2-6(20): 50-64.
دهخدا، علیاکبر (1377). لغتنامه دهخدا. جلد دوم. تهران: روزنه.
دورانت، ویل (1371). تاریخ تمدن، ترجمۀ ابوالقاسم پاینده. جلد چهارم. تهران: علمی و فرهنگی.
دورکیم، امیل (1384). صور بنیانی حیات دینی، ترجمۀ باقر پرهام. تهران: مرکز.
زمانی، عباس (1351). منار و مناره تزئینی در آثار تاریخی اسلامی ایران. مجله هنر و مردم، 121، 62-72.
طاهری رضاییه، کیانا (1390). تاریخچۀ اذان (صدای پر جبرئیل در گذر زمان). پایاننامۀ کارشناسی ارشد، به راهنمایی کیارش زندی. تهران: دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران مرکز، دانشکدۀ هنر و معماری.
فاضل، محمود (1347). پیدایش مناره در اسلام. مجله هنر و مردم، 7(77-87): 52-56.
فیسک، جان (1386). درآمدی بر مطالعات ارتباطی، ترجمۀ مهدی غبرابی. تهران: دفتر مطالعات و توسعه رسانهها.
کریمی، نازنین و دادور، ابوالقاسم (1399). تحلیل عناصر معماری مسجد امام اصفهان بر پایۀ نظریۀ نشانهشناسی امبرتو اکو. نشریۀ هنر اسلامی، 17(39): 336-352.
کوزر، لیوئیس (1373). زندگی و اندیشۀ بزرگان جامعهشناسی، ترجمۀ محسن ثلاثی. چاپ پنجم. تهران: علمی.
لوبون، گستاو (1318). تمدن اسلام و عرب، ترجمۀ سید محمدتقی فخرداعی گیلانی. چاپ سوم. طهران: چاپخانۀ علمی.
لوتمان، یوری و اوسپنسکی، بوریس (1390). نشانهشناسی فرهنگی، ترجمۀ فرزان سجودی. تهران: علم.
محمدپور، داریوش (1384). مؤذنزاده اردبیلی و اذان روحالارواح. وبسایت بیبیسی فارسی. مشاهدهشده در تاریخ 01/10/1403. (لینک)
مدرسی یزدی، سید محمدرضا (1387). سنت و بدعت در اذان از دیدگاه روایات و فقه اهل تسنن. اصفهان: مؤسسۀ تحقیقات و نشر معارف اهلبیت(ع).
مروّجی طبسی، محمدعلی (1390). اذان؛ رسانهای از جهان ملکوت. ماهنامۀ رادیو، 9(54): 198-201.
معتمدی، بشیر؛ منتظرقائم، مهدی؛ فهیمیفر، اصغر و بیچرانلو، عبدالله (1403). دین و تصویر: تحلیل تصویری سه دهه تصاویر اذان در تلویزیون. دوفصلنامۀ علمی دین و ارتباطات، 31(65): 127-170.
مکاریک، ایرنا ریما (1383). دانشنامۀ نظریههای ادبی معاصر، ترجمۀ مهران مهاجر و محمد نبوی. تهران: آگه.
موسیپور، ابراهیم (1389). زندگی حرفهای مؤذنان و بازتاب آن در ذهن و زبان مسلمانان: پژوهشی در تاریخ اجتماعی اسلام. پژوهشنامۀ تاریخ تمدن اسلامی، 43(1): 129-121.
نساجی زواره، اسماعیل (1381). اذان، عطر جانبخش گلشن محمدی. نشریۀ پاسدار اسلام، 21(252): 38-36.
همیلتون، ملکم (1398). جامعهشناسی دین، ترجمۀ محسن ثلاثی. چاپ هفتم. تهران: ثالث.
وجدانی، بهروز (1386). فرهنگ جامع موسیقی ایرانی. جلد اول و جلد دوم. تهران: گندمان.
Guillemette, L. & Cossette, J. (2006). The Semiotic process and The Classification of Signs in U. Eco. Université du Québec à Trois-Rivières, in Louis Hébert (dir.), Quebec, Canada, and Online, 1-5.
Halbwachs, M. (1992). On Collective Memory.Trans.and ed. L.A. Coser. Chicago: University of Chicago Press.
Jaisson, M. (2008). Mémoire collective et espace social. M. Halbwachs, La Topographie légendaire des évangiles en Terre sainte, 73-98.
King, J. (2006). Urban Sound Environment, Taylor and Francis. London and New York.
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 170 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 104 |
||
سامانه مدیریت نشریات علمی. قدرت گرفته از سیناوب