پیوندهای مفید
اخبار و اعلانات
آمار
| تعداد نشریات | 127 |
| تعداد شمارهها | 7,117 |
| تعداد مقالات | 76,481 |
| تعداد مشاهده مقاله | 152,846,498 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 114,922,148 |
تحلیلی بر شیوههای خوشنویسی نستعلیق؛ سبک تبریز مکتب ترکمانان | ||
| پژوهشنامه تاریخ تمدن اسلامی | ||
| دوره 58، شماره 1، آبان 1404، صفحه 28-53 اصل مقاله (642.05 K) | ||
| نوع مقاله: پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jhic.2025.381289.654514 | ||
| نویسندگان | ||
| اسماعیل حسن زاده* 1؛ ذکرالله محمدی2 | ||
| 1دانشیار ،گروه تاریخ، دانشکدۀ ادبیات، دانشگاه الزهراء(س)، تهران، ایران. | ||
| 2دانشیار گروه تاریخ، دانشکدۀ ادبیات، دانشگاه الزهراء(س)، تهران، ایران. | ||
| چکیده | ||
| هنرِ دورة پساایلخانی در کنار دین، به عنصر هویت و مشروعیتبخش حکومتها تبدیل شد. پیشرفت هنر خوشنویسی و نگارگری در کنار سایر هنرها، جامعه را با پویایی روبهرو ساخت و نوعی تکثر و تنوع را در قالب هویت مغولی - ترکی و ایرانی ایجاد کرد. مکتب خوشنویسی شیراز آلاینجو و آلمظفر در سدة هشتم، پیشگام شد و بغداد و تبریز جلایری نیز با ترکیب میراث شیرازیان و نبوغ تبریزیان به نوآوری رسید. خط نستعلیق، تجلی آمیزة دوگانة بالا بود که در تبریز بهاوج خود رسید و با کوچ اجباری هنرمندان تبریزی به سمرقند و هرات، کانون هنری نیز تغییر موقعیت داد. با قدرتگیری حکمرانان قراقویونلو و آققویونلو، مکتب خوشنویسی ترکمان باویژگیهای خاص، بار دیگر قوام گرفت. این پژوهش، به روش تحلیل تاریخی به شناسائی تنوع سنخهای خوشنویسی نستعلیق در قلمرو ترکمانان پرداخته و با توجه به سلسلهنسبِ خط، فعالیت شش جریان خوشنویسی را بهموازات هم شناسایی کرده است که با توجه به استاد سرشاخه، میتوان به «شیوة خوارزمی»، «شیوة عبدالحی استرآبادی»، «شیوة خلوتیتبریزی»، «شیوة هرویان»، «شیوة اظهر تبریزی» و «شیوة متفرقه» اشاره کرد. رقابتها و همراهیهایی بین این شیوهها وجود داشت. این سنخشناسی بر اساس جنبههای تخصصی خطشناسی و استاد - شاگردی تنظیم شده است. پژوهش حاضر نشان داده است که نمیتوان دورة ترکمانی را به سبب کوتاهی حاکمیت سیاسی نادیده گرفت. هدف مقاله، نشاندادن تداوم سنت خوشنویسی فراتر از مرزها و دربار تیموریان است. پیشرفت خوشنویسی در سلسلهها، با پیشرفت دورة تیموری و صفوی برابری میکند. درضمن، منشأ اصلی خوشنویسی مکتب تیموری، ولایات غرب ایران بود که تاحدودی بدون تغییر به ترکمانان منتقل شد و سپس زمینة شکلگیری مکتب صفوی را ایجاد کرد. البته، جایگاه مکتب ترکمانان را تنها نباید به میانجیگری و ابزار انتقالی تقلیل داد، بلکه بر جنبة زیباییشناسی و ظرافت قلم نیز افزوده است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| آققویونلو؛ تبریز؛ ترکمانان؛ خوشنویسی؛ شیراز؛ قراقویونلو؛ هرات | ||
| مراجع | ||
|
آژند، یعقوب (1384). مکتب نگارگری تبریز و قزوین ـ مشهد. تهران: فرهنگستان هنر.
آژند، یعقوب (1391). از کارگاه تا دانشگاه. تهران: نشر فرهنگستان هنر و مؤسسة ترجمه و نشر آثار متن.
آژند، یعقوب (1398). شیوة شیراز مکتب ترکمان. نشریة هنرهای زیبا-هنرهای تجسمی، 24(4)، 49-56.
آژند، یعقوب (1397). شیوة تبریز مکتب ترکمان. نشریة هنرهای زیبا-هنرهای تجسمی، 23(4)، 29-40.
ابنکربلائی تبریزی، حافظ حسین (1383). روضاتالجنات و جناتالجنان. تصحیح محمد امین سلطان القرائی. تبریز: نشر ستوده.
اصفهانی، میرزا حبیب (1369). تذکره خط و خطاطان. ترجمة رحیم چاوش اکبری. تهران: نشر کتابخانة مستوفی.
بیانی، مهدی (1363). احوال و آثار خوشنویسان. مجلد 2 (ج 1-2 و 3-4). تهران: نشر علمی.
حبیبی، عبدالحی (1355). هنر عهد تیموریان و متفرعات آن. تهران: بنیاد فرهنگ ایران.
رابینسن، بزیل ویلیام (1376). هنر نگارگری ایران. ترجمة یعقوب آژند. تهران: انتشارات مولی.
رهنورد، زهرا (1386). تاریخ هنر ایران در دوره اسلامی: نگارگری. تهران: سمت.
سام میرزا صفوی ( 1384). تحفه سامی. تصحیح رکنالدین همایون فرخ. تهران: اساطیر.
سراج شیرازی، یعقوب بن حسن (1376). تحفه المحبین. بهکوشش کرامت رعناحسینی و ایرج افشار. تهران: نشر نقطه و میراث مکتوب.
سلوتی، رحیم (1382). پژوهشنامه خط نستعلیق. تهران: گنجینة فرهنگی.
سمرقندی، کمالالدین عبدالرزاق (1383). مطلع سعدین و مجمع بحرین. تصحیح عبدالحسین نوائی. ج2، دفتر اول. پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
سمساری، محمدحسن (بیتا). مدخل «مولانا اظهر تبریزی». دایره المعارف بزرگ اسلام. زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی.
سهکی، یوشیفوسا (1386). آثار خوشنویسی در دو مرقّع سلطان یعقوب محفوظ در توپقاپی سرای استانبول. نامة بهارستان، 67(11-12)، 75-93.
عالی افندی، مصطفی (1926). مناقب هنروران. استانبول: مطبعه عامره.
علیشیر نوائی، میر نظامالدین (1363). مجالس النفایس. بهاهتمام علی اصغرحکمت. تهران: نشر کتابخانة منوچهری.
فضائلی، حبیبالله (1350). اطلس خط؛ تحقیق در خطوط اسلامی. اصفهان: انجمن آثار ملی.
فضائلی، حبیبالله (1362). تعلیم خط. تهران: سروش.
متقی برهانپوری، علی بن حسامالدین (1385). التجریب الوافی فیالحبر الصافی (رسالهای در مرکبسازی)، مقدمة عارف نوشاهی. نامة بهارستان، 5(2-1).
مدخل «خطاطی(2)». دانشنامه جهان اسلام. ج15.
منشی قزوینی، بوداق (1388). بخش احوال خطاطان و نقّاشان، بهکوشش کوشا. نامة بهارستان، 10(15)، 107-120.
منشی قمی، قاضی میر احمد (1352). گلستان هنر. تصحیح احمد سهیلی. تهران: بنیاد فرهنگ ایران.
نظامی باخرزی، عبدالواسع (1371). مقامات جامی. تصحیح نجیب مایلهروی. تهران: نشرنی.
نوروزیان، گیتی (1392). بررسی تطبیقی خوشنویسی نسخه نگاره کلیله و دمنه 2198 محفوظ در کاخ گلستان با شیوة خوشنویسی اظهر تبریزی. مجلة هنرهای زیبا ـ هنرهای تجسمی، 18(4)، 55-66.
هاشمینژاد، علیرضا (1393). معرفی مشهورترین نسخه از اشعار خواجوی کرمانی، نسخة کتابخانة بریتانیا کتابت 798ه.ق. نامة بهارستان، (4)، 6-25.
Atilgan, O.S. (2015). Xv yuzyila Iran ve ceverisinde gelisen Minyatur Usluplari Uzerine bir etut, https://www.ayk.gor.tr,Uplouds, 2015/01,PDF,pp.347-364.
Thackston, (2014). Album perfaces and other Documents on the history of calligraphers and painterd. STUDIES AND SOURCES IN ISLAMIC ART AND ARCHITECTURE, Brill-leiden.
Soucek, P.P. (1971). Illustrated manuscripts of Nizami's Khamseh, 1386-1482. Thesis (Ph.D.). New York University.
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 144 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 137 |
||
سامانه مدیریت نشریات علمی. قدرت گرفته از سیناوب