| تعداد نشریات | 127 |
| تعداد شمارهها | 7,118 |
| تعداد مقالات | 76,487 |
| تعداد مشاهده مقاله | 152,858,135 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 114,943,392 |
سیاست خارجی پاکستان در مورد افغانستان بر پایۀ سیاست «عمق راهبردی» (۱۹۵۰تا ۲۰۲۵) | ||
| مطالعات اوراسیای مرکزی | ||
| مقاله 14، دوره 18، شماره 2 - شماره پیاپی 37، بهمن 1404، صفحه 376-349 اصل مقاله (862.49 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jcep.2025.387914.450289 | ||
| نویسندگان | ||
| سید اصغر کیوان حسینی* 1؛ سید مهدی موسوی کیا2 | ||
| 1استاد، گروه روابط بینالملل، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران. | ||
| 2دانشجوی دکتری روابط بینالملل، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران | ||
| چکیده | ||
| از هنگام استقلال، پاکستان نسبت به امنیت و ثبات افغانستان حساسیت ویژهای نشان داده است. این نگرانی که با درک تهدیدآمیز از نقش هند در آن کشور پیوند داشت، مبنای شکلگیری سیاست «عمق راهبردی» در برابر همسایۀ غربی شد. این سیاست در دورههای مختلف تاریخی از جنگ سرد تا بازگشت طالبان در سال ۲۰۲۱ دستخوش تغییر شده است. پرسش اصلی نوشتار این است که سیاست خارجی پاکستان با محوریت سیاست عمق راهبردی در برابر افغانستان، از هنگام استقلال تا سال ۲۰۲۵ چه تحولی یافته است؟ با بهکارگیری روش توضیحیتوصیفی، در پاسخ این فرضیه مطرح میشود که سیاست عمق راهبردی پاکستان در دورۀ جنگ سرد بر پایۀ ژئوپلیتیک استوار بود، در دهۀ ۱۹۹۰ ترکیبی از ژئوپلیتیک و ایدئولوژی را بازتاب داد (در قالب حمایت از طالبان) و از سال ۲۰۲۱ به بعد، با استقرار دوبارۀ طالبان، بهسوی مؤلفهای ژئواکونومیک تغییر مسیر داده است. یافتهها نشان میدهد مجموعهای از عوامل داخلی و خارجی شامل پیامدهای امنیتی منفی حمایت از طالبان، افزایش ناامنی در مناطق قبیلهای، فشارهای اقتصادی و بینالمللی و نقش چین بهعنوان شریک راهبردی، موجب بازنگری تدریجی در رویکرد پاکستان شده است. این تحول، حرکت از عمق راهبردی سنتی بهسوی سیاستی مبتنی بر همکاری اقتصادی و ثبات منطقهای را آشکار میکند. در این میان، خروج نیروهای ناتو و بازگشت طالبان به قدرت در سال ۲۰۲۱ آزمونی عملی برای این تغییر راهبردی به شمار میرود. بنابراین مفهوم عمق راهبردی همچنان در فرهنگ امنیتی پاکستان باقی مانده است، اما ابزارها و سرشت آن دچار دگرگونی بنیادین شده است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| ژئوپلیتیک؛ ژئواکونومی؛ عمق راهبردی؛ سیاست خارجی؛ پاکستان؛ افغانستان | ||
| مراجع | ||
|
فارسی
بزرگزاده، مهدی و حجت الله نوری ساری (1396)، «چارچوبی برای درک سیاست خارجی پاکستان»، فصلنامه روابط خارجی، دوره 9، شماره 4، صص. 133-158 قابل دسترسی در: https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.20085419.1396.9.4.5.2 ، (تاریخ دسترسی: 16/07/1404)
جوادیارجمند، محمدجعفر (۱۳۸۸)، «تحرکهای طالبان و تأثیر آن در روابط پاکستان، افغانستان و آمریکا»، مطالعات اوراسیای مرکزی، دوره 2، شماره 3، صص 43-60 قابل دسترسی در: https://jcep.ut.ac.ir/article_19518.html، (تاریخ دسترسی: 16/07/1404)
دهشیار، حسین و زهرا محمودی (1389)، «ملاحظات پاکستان در فرآیند مبارزه علیه تروریسم (2001-2008)»، فصلنامه روابط خارجی، دوره 2، شماره 1، صص.108-83، قابل دسترسی در: https://frqjournal.csr.ir/article_123516.html، (تاریخ دسترسی: 16/07/1404)
رحمان، نور (1403)، «سیاست عمق راهبردی در افغانستان: ریشهها، تکامل و نمودهای عملی»، مطالعات بحران جهان اسلام، دوره 10، شماره 4، صص. 112-136.
سینائی، وحید و علیصادق اکبری (۱۳۹۳)، «تأثیر جمعیت علمای اسلام در پاکستان بر طالبان در افغانستان»، مطالعات اوراسیای مرکزی، دوره 7، شماره 1، صص. 101-120، (doi:10.22059/jcep.2014.51758)
عثمانی، ضیاالدین و سید امیر نیاکویی و رضا سیمبر (1401)، «عوامل ملی و بینالمللیِ چالشهای امنیتی افغانستان (2021-2008)»، پژوهشنامه ایرانی سیاست بینالملل، دوره 10، شماره 2، صص. 207-226، (doi:10.22067/irlip.2021.71578.1121)
فاطمینژاد، محمد(۱۴۰۰). از تروریسم تا ضدتروریسم در پاکستان: سنجش خشونتورزی، پژوهشهای امنیت بینالملل، دوره ۷، شماره ۲، صص ۴۷-۶۸ ،(doi: 10.29252/piaj.2020.99957)
فاطمینژاد، سیداحمد و علیرضا محمدزاده (۱۳۹۷)، «بررسی جایگاه افغانستان جدید در مجموعههای امنیتی منطقهای از آسیای مرکزی تا آسیای جنوبی»، مطالعات اوراسیای مرکزی، دوره 11، شماره 2، صص. 399-416، (doi:10.22059/jcep.2019.216523.449668)
محمدعلیپور، فریده و علیرضا خداقلیپور و محمدولی مدرس (1399)، «فرهنگ راهبردی و سیاست خارجی پاکستان در قبال افغانستان»، پژوهشنامه ایرانی سیاست بینالملل، دوره 9، شماره 1، صص. 269-294، (doi:10.22067/ijip.v9i1.86660)
محمدنیا، مهدی و ناصر پورحسن (1402)، «ارتش پاکستان و سیاست خارجی (مطالعه موردی: بحران کشمیر، بحران دیوراند و تروریسم)»، بحران پژوهی جهان اسلام، دوره 10، شماره 4، صص. 112-136، (doi:10.27834/CSIW.2403.1378.4.31.1)
English Abbas, Syed Muhammad (2023), Afghanistan-Pakistan in a Security Puzzle (Past, Present and Future), https://viimes.org/wpcontent/uploads/2024/12/Report3_VIIMES_8Dec2024.pdf. (Accessed on: 08/10/2025). Afzal, Madiha (2022), Pakistan’s Ambivalent Approach toward a Resurgent Tehrik-e-Taliban Pakistan, Brookings. edu. (https://www.brookings.edu/articles/pakistans-ambivalent-approach-toward-a-resurgent-tehrik-e-taliban-pakistan/). (Accessed on: 08/10/2025). Ahmad, Manzoor, Naveeda Yousaf, and Zahir Shah (2011), “Dynamics of Pakistan’s Involvement in the Afghan Reconciliation Process”, Pakistan Journal of Social Sciences, Vol. 37, No. 2, pp. 383-393, (doi:10.29171/azu_acku_pamphlet_ds357_6_p32_m369_2017). Ahmad, Tariq (2022), A Case of Pakistan Investigating the Relationship between Inflation and Economic Growth: A Case of Pakistan, Acta Pedagogia Asiana, Vol. 1, No. 1, pp. 1-8, https://tecnoscientifica.com/journal/apga/article/view/64. (Accessed on: 08/10/2025). Ahmad, Zahid Shahab, and Stuti Bhatnagar (2007), “Pakistan-Afghanistan Relations and the Indian Factor”, Pakistan Horizon, Vol. 60, No. 2, pp. 159-174, (doi:10.2307/41500069). Ahmed, Ishtiaq (2015, October 23), The Unfinished Partition, The Friday Times. Bashir, Sonia (2023), “Unraveling Pakistan-Afghanistan Strategic Relations in the Post-Us Withdrawal Era”, Margalla Papers, Vol. 27, No. 2, pp. 102-114, (doi:10.54690/margallapapers. 27.2.178). Benjamin, Muhammad Ali, and Nadia Zaheer Ali (2024), “Analyzing Pakistan’s Security Concerns and Strategic Depth Policy in Afghanistan”, International Journal of Contemporary Issues in Social Sciences, Vol. 3, No. 2, pp. 1548–1557, Available at: https://ijciss.org/index.php/ijciss/article/view/860 (Accessed on: 08/10/2025). Choudhary, Parula (2012), “British Policy towards Afghanistan in the 19th Century”, International Research Journal of Commerce Arts and Science, Vol. 3, No. 2, pp. 806-812, (PDF) British Policy towards Afghanistan in the 19 th Century, (Accessed on: 08/10/2025). COAS Speech at National Defence University (2020), Inter-Services Public Relations (ISPR), Available at: https://www.ispr.gov.pk, (Accessed on: 08/10/2025). Cohen, S. P. (2004), The Idea of Pakistan, Washington, DC: Brookings Institution Press. Cohen, Stephen P. (2001), India: Emerging Power, Washington, DC: The Brookings Institution Press. Cohen, Stephen. P., and Dasgupta, SUNIL (2013), Arming without Aiming: India's Military Modernization, Rowman & Littlefield. Fair, Christine (2014), Fighting to the End: The Pakistan Army's Way of War, New York, NY: Oxford University Press. Guihong, Zhang (2003), “US Security Policy towards South Asia after September 11 and its Implications for China: A Chinese Perspective”, Strategic Analysis, Vol. 27, No. 2, pp. 145-171, (doi:10.1080/09700160308450081). Haqqani, Husain (2005), Pakistan: Between Mosque and Military, Carnegie Endowment for International Peace. Hussain, Zahid (2010), The Scorpion’s Tail: The Relentless Rise of Islamic Militants in Pakistan, New York: Free Press. International Crisis Group (2022), A New Era for Civil-Military Relations in Pakistan? Asia Report No. 322, Available at: https://www.crisisgroup.org/sites/default/files/2022-09/327-pakistan-sectarian-violence.pdf(Accessed on: 08/10/2025). Jacobson, Julia (2021), “Pakistan’s Necessary Role in Afghan Peace Negotiations”, Available at: https://theowp.org/reports/pakistans-necessary-role-in-afghanpeace-negotiations/, (Accessed on: 08/10/2025). Jaffrelot, Christophe (2015), The Pakistan Paradox: Instability and Resilience, Oxford University Press. Kakar, Rafiullah (2012), “Pak-Afghan Relations: Tracing the Roots of Troubled Past (1947-2001)”, Journal of Asian Politics and History, Vol. 2, p. 125, Available at: https://www.researchgate.net/publication/342096057_Pak-Afghan_Relations_Tracing_the_Roots_of_Troubled_Past_1947-2001. (Accessed on: 08/10/2025). Khan, Feisal (2010), “Why Borrow Trouble for Yourself and Lend it to Neighbors? Understanding the Historical Roots of Pakistan's Afghan Policy”, Asian Affairs: An American Review, Vol. 37, No. 4, pp. 171-189, (doi:10.1080/00927678.2010.520570). Khan, Ijaz (1998), “Afghanistan: A Geopolitical Study”, Central Asian Survey, Vol. 17, No. 3, pp. 489-502, (doi:10.1080/02634939808401049). Khan, Ijaz Ahmad (2007), “Understanding Pakistan's Pro-Taliban Afghan Policy”, Pakistan Horizon, Vol. 60, No. 2, pp. 141-157, (doi:10.2307/41500068). Khan, Khalid Masoon (2015), The Strategic Depth Concept. The Nation. Khan, Rashid (2010). “Border Conflicts and Regional Security in South Asia”, South Asian Survey, Vol. 17, No. 1, pp. 15–32, (Accessed on: 08/10/2025). Kux, Dennis (2000), India and the United States: Estranged Democracies, 1941-1991, Diane Publishing. Lavoy, Peter R. (2005), “Pakistan’s Strategic Culture: A Theoretical Excursion”, Strategic Insights, Vol. 4, No. 10, pp. 1–15, Available at: https://oa.mg/work/816474970. (Accessed on: 08/10/2025). Maley, William (2002), The Afghanistan Wars, London: Palgrave, (doi:10.1007/978-1-4039-1840-6). Mutual Evaluation Report: Pakistan (2018), FATF, Available at: http://www.fatf-gafi.org. (Accessed on: 08/10/2025). Pakistan Fatalities: 2003–2017 (2018), South Asia Terrorism Portal, Available at: https://www.satp.org (Accessed on: 08/10/2025). Parker, Aidan (2019), “Considering Chaos: Re-evaluating Pakistan’s Strategic Depth in Afghanistan”, Crisis Studies of the Islamic World, Vol. 1, No. 2, pp. 48–81, (doi:10.1080/09700161.2019.1625512). Paul, Thazha. Varkey (2014), “The Systemic Bases of India’s Challenge to the Global Nuclear Order”, The Nonproliferation Review, Vol. 21, No. 1, pp. 85–101, (doi:10.1080/10736709808436731). Rasanayagam, Angelo (2003), Afghanistan: A Modern History, London: Bloomsbury Publishing. Rashid, Ahmed (2008), Descent into Chaos: The U.S. and the Disaster in Pakistan, Afghanistan, and Central Asia, New York: Penguin Books. Rizwan, Alamuddin, Rajab Taieb, and Maryam Jami (2021), Revival of a Favourable Afghanistan? Security Relations between Pakistan and Afghanistan beyond 2021, Available at: chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://library.fes.de/pdf-files/bueros/kabul/18826.pdf. (Accessed on: 08/10/2025). Rubin, Michael (2002), “Who Is Responsible for the Taliban?” 1 March, Available at:www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/who-responsible-talibanB (Accessed on: 08/10/2025). Rubin, Michael (2002), “Who is Responsible for the Taliban”, Middle East Review of International Affairs, Vol. 6, No. 1, pp. 1-16, Available at: https://ciaotest.cc.columbia.edu/olj/meria/meria02_rum01.html. (Accessed on: 08/10/2025). Samad, Abdul, and Khan, Munazza (2023), “The Domino Effect: Pakistan's Economic Problems Affect Foreign Policy”, International Journal of Policy Studies, Vol. 3, No. 2, Available at: https://ijpstudies.com/index.php/ijps/article/view/49. (Accessed on: 08/10/2025). Schaffer, Howard B. and Teresita C. Schaffer (2011), How Pakistan Negotiates with the United States: Riding the Roller Coaster, US Institute of Peace Press. Schaffer, Teresita (2004), The U.S. and South Asia: New Priorities, Familiar Interests, The Center for Strategic and International Studies, Brookings Institution Press. The Express Tribune (2020), PM Khan in Kabul: ‘Time to Give Peace a Chance, Available at: https://www.dawn.com/news/1472028. (Accessed on: 08/10/2025). United Nations Assistance Mission in Afghanistan (UNAMA) (2021), Quarterly Report on the Protection of Civilians in Armed Conflict: 1 January to 30 September 2021, Kabul: UNAMA. United Nations Security Council (UNSC) (2021), Thirteenth Report of the Analytical Support and Sanctions Monitoring Team (S/2021/486), United Nations Security Council. Usman, Tehseena (2009), Indian Factor in Pak-Afghan Relations, Published by Research Journal of Area Study Center (Russia, China and Central Asia), University of Peshawar. Waldman, Matt (2010), “The Sun in the Sky: The Relationship between Pakistan’s ISI and Afghan Insurgents”, Crisis States Research Center, LSE, Available at: https://www.lse.ac.uk/international-development/Assets/Documents/PDFs/csrc-discussion-papers/dp18-The-Sun-in-the-Sky.pdf. (Accessed on: 08/10/2025). Wolf, Siegfried O. (2020), The China-Pakistan Economic Corridor of the Belt and Road Initiative, Concept, Context and Assessment, Switzerland: Springer. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 875 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 369 |
||