میز خدمت الکترونیک
دوره ویراستاری

  اخبار و اعلانات

 آمار

تعداد نشریات127
تعداد شماره‌ها7,118
تعداد مقالات76,486
تعداد مشاهده مقاله152,849,870
تعداد دریافت فایل اصل مقاله114,926,263
احدنژادروشتی, محسن, طهماسبی مقدم, حسین, اکبری منفرد, بهاره, رسول زاده, زهرا. (1405). تبیین عملکردی مصوبات کمیسیون ماده 5 بر توسعه متوازن شهر زنجان. , 58(1), 125-145. doi: 10.22059/jhgr.2025.386010.1008761
محسن احدنژادروشتی; حسین طهماسبی مقدم; بهاره اکبری منفرد; زهرا رسول زاده. "تبیین عملکردی مصوبات کمیسیون ماده 5 بر توسعه متوازن شهر زنجان". , 58, 1, 1405, 125-145. doi: 10.22059/jhgr.2025.386010.1008761
احدنژادروشتی, محسن, طهماسبی مقدم, حسین, اکبری منفرد, بهاره, رسول زاده, زهرا. (1405). 'تبیین عملکردی مصوبات کمیسیون ماده 5 بر توسعه متوازن شهر زنجان', , 58(1), pp. 125-145. doi: 10.22059/jhgr.2025.386010.1008761
احدنژادروشتی, محسن, طهماسبی مقدم, حسین, اکبری منفرد, بهاره, رسول زاده, زهرا. تبیین عملکردی مصوبات کمیسیون ماده 5 بر توسعه متوازن شهر زنجان. , 1405; 58(1): 125-145. doi: 10.22059/jhgr.2025.386010.1008761

تبیین عملکردی مصوبات کمیسیون ماده 5 بر توسعه متوازن شهر زنجان

پژوهشهای جغرافیای انسانی
دوره 58، شماره 1، فروردین 1405، صفحه 125-145    اصل مقاله (1013.71 K)
نوع مقاله: مقاله علمی پژوهشی
شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jhgr.2025.386010.1008761
نویسندگان
محسن احدنژادروشتی1؛ حسین طهماسبی مقدم* 1؛ بهاره اکبری منفرد2؛ زهرا رسول زاده1
1گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران
2گروه جغرافیای انسانی و برنامه‌ریزی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران
چکیده
گسترش سریع شهرنشینی و تغییرات شتابان در ساختارهای شهری، لزوم اصلاح سیاست‌های مدیریت و برنامه‌ریزی شهری را آشکار ساخته است. در این راستا، عملکرد کمیسیون ماده 5، به‌عنوان یکی از نهادهای کلیدی در تصویب تغییرات کاربری اراضی و تراکم ساختمانی، تأثیرات چشمگیری بر توسعه پایدار شهری دارد. بنابراین کمیسیون ماده 5 ازجمله کمیسیون‌های تصمیم‌گیرنده و مهم در نظام شهرسازی می‌باشد که هدف اصلی آن نظم عمرانی و زیست محیط شهری است این پژوهش با هدف بررسی عملکرد مصوبات کمیسیون ماده 5 در شهر زنجان طی یک دوره 9 ساله (1390-1399) انجام‌شده است. روش تحقیق، کیفی و مبتنی بر تحلیل محتوا است و جامعه آماری شامل 3000 مصوبه این کمیسیون در شهر زنجان است. یافته‌ها نشان می‌دهند که بیش از 62 درصد مصوبات به افزایش سطح اشغال، 23 درصد به تغییر کاربری زمین، و 7 درصد به افزایش تراکم ساختمانی مربوط است. بیش از 16 درصد مصوبات موافقت شده فاقد دلایل روشن و کارشناسی است و بسیاری از تغییرات اعمال‌شده، موجب کاهش سرانه‌های خدماتی، تخریب ساختار فضایی، و توسعه نامتوازن شده‌اند. همچنین، بیشترین درخواست‌ها از سوی متقاضیان شخصی و با مالکیت خصوصی ارائه‌شده و سهم شهرداری و سازمان‌های حقوقی در مقایسه بسیار محدودتر است. نتایج نشان می‌دهد که عملکرد کمیسیون ماده 5، به‌ویژه در عدم شفافیت و در نظر نگرفتن پیامدهای بلندمدت تغییرات، نقش مؤثری در توسعه ناپایدار و عدم تحقق طرح‌های تفصیلی داشته است. پیشنهاد می‌شود با بازنگری در سیاست‌ها و فرآیندهای کمیسیون، به‌ویژه ارزیابی ضرورت تغییرات، توجه بیشتری به سرانه‌های خدماتی و عدالت فضایی معطوف شود.
کلیدواژه‌ها
تراکم ساختمانی؛ توسعه متوازن؛ شهر زنجان؛ کاربری اراضی؛ کمیسیون ماده 5
مراجع
  1. اولاد قره گوز، محمود؛ خداپرست مشهدی، مهدی؛ ملک‌الساداتی، سعید (1401). کارایی انتقال حق توسعه در توسعه متوازن سکونت شهری با استفاده از مدل‌سازی عامل مبنا. پژوهش‌های اقتصادی ایران، 27(90)، 134-105. https://doi.org/10.22054/ijer.2021.62666.1021
  2. بهادر، فائزه (1400). بررسی اسناد صادره در تغییر کاربری کمیسیون ماده 5 و تأثیرات آن. هفتمین کنفرانس ملی مطالعات مدیریت در علوم انسانی، اسفند 1400. تهران.
  3. حیدری، امین. (1402). تعارض تصمیمات کمیسیون ماده 5 قانون تأسیس شورای عالی شهرسازی و معماری با حقوق مالکانه و مکتسبه افراد بر اراضی و املاک داخل در محدوده شهر. فصلنامه مطالعات علوم اجتماعی، 9(1)، 185 – 176.
  4. رحمن نسب، روزبه. (1396). بررسی نقش و عملکرد کمیسیون ماده 5 در ایجاد تغییر در اساس طرح‌های جامع و تفصیلی شهرها (مورد مطالعاتی: طرح جامع و تفصیلی شهر بابل). پایان‌نامه کارشناسی ارشد به راهنمایی دکتر محمد شیخی، رشته برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه علامه طباطبایی، دانشکده علوم اجتماعی.
  5. علی‌اکبری، اسماعیل؛ مرصوصی، نفیسه؛ دیوسالار، اسدالله و کمری، مریم. (1401). تحلیل فضایی الگوی توسعه متوازن شهری با رویکرد عدالت فضایی (موردمطالعه: شهر آمل). مجله علوم و تکنولوژی محیط‌زیست، 24(1)، 289 – 277.
  6.  https://doi.org/10.30495/jest.2022.61987.5448
  7. کبیری، مهرداد؛ جودکی، حمیدرضا و استعلاجی، علیرضا. (1402). بررسی و تحلیل کارایی ضوابط شهرسازی در ساخت‌وساز شهری (منطقه یک شهرداری تهران). فصلنامه علمی نگرش‌های نو در جغرافیای انسانی، 15(2)، 79 – 60.
  8. https://dorl.net/dor/20.1001.1.66972251.1402.15.2.3.8
  9. مشفقی، وحید؛ حقیقت نایینی، غلامرضا و حبیبی، میترا. (1398). بررسی رابطه تغییرات کاربری اراضی و قیمت زمین در شهر تهران با تأکید بر مصوبات کمیسیون ماده پنج. جغرافیا و برنامه‌ریزی محیطی، 76(4)، 18 – 1.
  10. مشکینی، ابوالفضل؛ نورمحمدی، مهدی؛ رکن‌الدین افتخاری، عبدالرضا؛ صرافی، مظفر. (1394). الگـوی سیاست‌گذاری مداخلة دولت در مدیریت زمین شهری ایران مطالعة موردی: شهر تهران. برنامه‌ریزی و آمایش فضا (مدرس علوم انسانی)، 1(19)، 181 – 210.
  11. سرائی، محمدحسین و علیزاده شورکی، علیرضا. (1388). تأثیر کمیسیون ماده 5 بر مدیریت کالبدی شهر یزد. فصلنامه جغرافیاو برنامه‌ریزی شهری با نام چشم‌انداز زاگرس، 1 (1)، 73- 83.
  12. عظیمی، نوالدین و پویان، صالح. (1393). بررسی تغییرات کاربری زمین شهری از طریق مصوبات کمیسیون ماده 5 (مطالعه موردی: شهر رشت). نشریه جغرافیا و برنامه‌ریزی، 18 (47)، 195 – 171.
  13. عباسی، صبریه. (1389) تأثیر سیاست‌های دولتی (کمیسیون ماده 5) در روند تغییرات کاربری اراضی شهری (مطالعه موردی: طرح تفصیلی شهر سنندج). پایان‌نامه کارشناسی ارشد، استاد راهنما دکتر ابوالفضل مشکینی، دانشگاه زنجان.
  14. شورای عالی شهرسازی و معماری ایران، 1388
  15. Abbasi, S. (2010). The impact of government policies (Article 5 Commission) on the trend of urban land use changes (Case study: Detailed plan of Sanandaj). Master’s thesis, Supervisor: Dr. Abolfazl Moshkini, University of Zanjan. [In Persian].
  16. Alikhani, E., Marsousi, N., Divsalar, A., & Kamari, M. (2022). Spatial analysis of balanced urban development pattern with spatial justice approach (Case study: Amol city). Journal of Environmental Science and Technology, 24(1), 277–289. https://doi.org/10.30495/jest.2022.61987.5448 [In Persian].
  17. Azimi, N., & Pouyan Saleh, H. (2014). Investigation of urban land use changes through Article 5 Commission approvals (Case study: Rasht city). Journal of Geography and Planning, 18(47), 171–195. [In Persian].
  18. Bahador, F. (2021). Examination of issued documents in land use change by Article 5 Commission and its impacts. 7th National Conference on Management Studies in Humanities, Tehran, March 2021. [In Persian].
  19. Basant, L, Maheshwari., Vijay, P., Singh., Bhadranie, T. (2016). Balanced Urban Development: Options and Strategies for Liveable Cities. http://dx.doi.org/10.1007/978-3-319-28112-4
  20. Fang, C., Liu, H., & Li, G., (2016). International progress and evaluation on interactive coupling effects between urbanization and the eco-environment. J. Geog. Sci. 26 (8), 1081–1116.
  21. Fletcher, R.J., Didham, R.K., Banks-Leite, C., Barlow, J., Ewers, R.M., Rosindell, J., Holt, R.D., Gonzalez, A., Pardini, R., Damschen, E.I., Melo, F.P.L., Ries, L., Prevedello, J.A., Tscharntke, T., Laurance, W.F., Lovejoy, T., Haddad, N.M., (2018). Is habitat fragmentation good for biodiversity? Biol. Conserv. 226, 9–15. https://doi.org/10.1016/j.biocon.2018.07.022
  22. Heydari, A. (2023). Conflict of Article 5 Commission decisions with proprietary and vested rights over urban lands and properties. Social Science Studies Quarterly, 9(1), 176–185. [In Persian].
  23. High Council for Urban Planning and Architecture of Iran. (2009). [In Persian].
  24.  Kabiri, M., Joudaki, H. R., & Este’laji, A. (2023). Evaluation and analysis of the efficiency of urban planning regulations in urban construction (District 1 of Tehran Municipality). New Perspectives in Human Geography, 15(2), 60–79. https://dorl.net/dor/20.1001.1.66972251.1402.15.2.3.8 [In Persian].
  25. Li, L., & Xiao‚ Y.‚ (2020). Capital accumulation and urban land development in China: (Re) making Expo Park in Shanghai. Land Use Policy‚ Vol 104472.
  26. Ma, W., Jiang, G., Chen, Y., Qu, Y., Zhou, T., & Li, W., (2020). How feasible is regional integration for reconciling land use conflicts across the urban–rural interface? Evidence from Beijing Tianjin–Hebei metropolitan region in China. Land Use Policy, 92. https://doi.org/10.1016/j.landusepol.2019.104433
  27. McPhearson, T., Cook, E.M., Berb´ es-Bl´ azquez, M., Cheng, C., Grimm, N.B., & Andersson, E. (2022). A social-ecological-technological systems framework for urban ecosystem services. One Earth, 5 (5), 505–518. https://doi.org/10.1016/j. oneear.2022.04.007.
  28. Miguel, A. E., Torres, J.C., Hernández, L., & Moncada, M. (2016). El desarrollo sustentable y la centralidad de las localidades en un microregión de pueblos originarios. El caso de la Sierra Sur de Oaxaca, México. Revista DELOS: Desarrollo Local Sostenible, 9(25), s/p.
  29. Miguel-Velasco., Andrés, Enrique; Karina, Romero-Rodríguez., Lizbeth, Fabiola, García-Cruz. (2022). Territorial planning and the functionality of urban development in cities. The case of Oaxaca, Mexico. Revista Investigaciones sociales, 1-12. https://doi.org/10.35429/jsr.2022.22.8.1.12
  30. Moshfeghi, V., Haghighat Naeini, Gh., & Habibi, M. (2019). The relationship between land use changes and land prices in Tehran with emphasis on Article 5 Commission approvals. Geography and Environmental Planning, 76(4), 1–18. [In Persian].
  31. Moshkini, A., Nourmohammadi, M., Rokneddin Eftekhari, A., & Sarafi, M. (2015). A policy-making model for state intervention in urban land management in Iran: A case study of Tehran. Spatial Planning and Land Use Management, 1(19), 181–210. [In Persian].
  32. Oulad Gharehgoz, M., Khodaparast Mashhadi, M., & Malekolsadati, S. (2022). Efficiency of development rights transfer in balanced urban residential development using agent-based modeling. Iranian Economic Research, 27(90), 105–134. https://doi.org/10.22054/ijer.2021.62666.1021 [In Persian].
  33. Rahman Nasab, R. (2017). The role and performance of Article 5 Commission in changing the fundamentals of urban master and detailed plans (Case study: Babol). Master’s thesis, Supervisor: Dr. Mohammad Sheikhi, Department of Urban Planning, Allameh Tabataba'i University. [In Persian].
  34. Saraei, M. H., & Alizadeh Shouraki, A. (2009). The impact of Article 5 Commission on the physical management of Yazd city. Zagros Landscape (Urban Geography and Planning Quarterly), 1(1), 73–83. [In Persian].
  35. Sergey, D., Mityagin., Tatyana, A., Kovalenko. (2024). Urban Development Zoning as a Sustainable Development Tool. Gradostroitelʹnoe pravo, https://doi.org/10.18572/2500-0292-2024-2-29-33
  36. Sharif, A., (2016). A critical review of selected tools for assessing community resilience. Ecol. Ind. 69, 629–647. http://dx.doi.org/10.1016/j.ecolind.2016.05.023
  37. Wang, Z., Lin, L., Zhang, B., Xu, H., Xue, J., Fu, Y., Zeng, Y., & Li, F. (2023). Sustainable urban development based on an adaptive cycle model: A coupled social and ecological land use development model. Ecological Indicators, 154 (2023) 110666. https://doi.org/10.1016/j.ecolind.2023.110666
  38. Zoido, F. (1998). Geografía y ordenación del Territorio. Íber, Didáctica de las ciencias sociales. Geografía e Historia. Nuevas fronteras de los contenidos geográficos (16), 19- 31.
آمار
تعداد مشاهده مقاله: 187
تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 24





سامانه مدیریت نشریات علمی. قدرت گرفته از سیناوب