| تعداد نشریات | 127 |
| تعداد شمارهها | 7,127 |
| تعداد مقالات | 76,687 |
| تعداد مشاهده مقاله | 153,765,936 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 115,805,476 |
راهکارهای رفع التقای واکهها در پارسی باستان | ||
| پژوهشهای زبانی | ||
| مقاله 4، دوره 16، شماره 1 - شماره پیاپی 30، شهریور 1404، صفحه 77-97 اصل مقاله (1.36 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jolr.2025.398484.666925 | ||
| نویسنده | ||
| بشیر جم* | ||
| دانشیار زبانشناسی، گروه زبان انگلیسی، دانشکدة ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهرکرد، شهرکرد، ایران. | ||
| چکیده | ||
| التقای واکهها وضعیتی است که هیچ همخوانی میان واکهها یا، به بیانی فنیتر، میان هستههای دو هجای مجاور وجود نداشته باشد. این وضعیت هنگامی روی میدهد که از دو هجای مجاور، هجای سمت چپ فاقد پایانه و هجای سمت راست فاقد آغازه باشد. هدف مقالۀ پیشِ رو مشخص کردن چگونگیِ رخداد التقای واکهها در بازنمایی واجی و راهکارهای رفع آن در بازنمایی آوایی در زبان پارسی باستان است. خط میخی پارسی باستان یک سامانۀ نوشتاریِ هجانگار با 36 نویسه است که از این میان 22 نویسۀ آن همخوان- واکهای، یعنی شامل توالی یک همخوان و واکۀ /a/ به صورت /Ca/ میباشند. طبق یافتههای این پژوهش، چنانچه در یک واژه در پی هر یک از این 22 نویسه سه نویسۀ واکهای i (/i/)، u (/u/)، و A (/A/) وجود داشته باشد، در بازنمایی واجی التقای واکهها رخ میدهد. در این مقاله که در چارچوب نظریۀ بهینگی (پرینس و اسمولنسکی، 2004 /1993) انجام شده است، تحلیل شده که التقای واکهها در پارسی باستان با بهرهگیری از دو راهکار درج همـخوان میـانجی و حذف واکۀ /a/ و آمیزهای از این دو راهکار برطـرف مـیشود. در این پژوهش محدودیتهایی که در قالب رتبهبندیهای مختلف عامل رفع التقای واکهها بودهاند معرفی شدهاند . نیز طبق یک قاعدۀ تلفظیِ پارسی باستان اگر نویسۀ واکهای A نخستین نویسۀ یک واژه باشد، در برخی واژهها به صورت [A] و در برخی دیگر به صورت [a] تلفظ میشود. ولی اگر این نویسه، نخستین نویسۀ یک واژه نباشد، فقط به صورت [A] تلفظ میشود. از آنجا که تبدیل این قاعده به یک محدودیت مستلزم دسترسی به اطلاعات نویسهای بود و امکان نداشت بتوان مسئله را با یک تحلیل صرفاً واجشناختی تبیین کرد، یک محدودیت نویسهای طرح شد که تعیین میکرد اگر نویسۀ A نخستین نویسۀ یک واژه نباشد، به صورت [a] تلفظ نمیشود، بلکه فقط به صورت [A] تلفظ میشود. نتایج این پژوهش چندین مورد است که افزون بر طرح واقعیتهای جدیدی پیرامون واجشناسی پارسی باستان مواردی را پیرامون فرایندها و راهکارهای رایج در برطرف کردن التقای واکهها در پارسی باستان بیان میکند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| پارسی باستان؛ التقای واکهها؛ درج همـخوان میـانجی؛ حذف واکه؛ محدودیتهای نویسهای؛ نظریۀ بهینگی | ||
| مراجع | ||
|
ابوالقاسمی، محسن (1375). راهنمای زبانهای باستانی ایران، جلد اول، تهران، سمت.
احمدی، مهران؛ زاهدی، محمدصدیق؛ و غلامی، وحید (1398). التقای واکهها و رفع آن در کردی میانی. مطالعات زبانها و گویشهای غرب ایران. 7 (26)، 1-15.
اُرانسکی، یوسیف م. (1386). زبانهای ایرانی (ترجمه علیاشرف صادقی). تهران: نشر سخن.
جعفری دهقی، شیما (1390). سبکشناسی کتیبههای فارسی باستان. سبک شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)، 4 (1) شمارة پیاپی 11. 173-182.
جم، بشیر. (1392). واژهنامه سنگنبشتههای پارسی باستان. تهران: موسسه فرهنگی انتشاراتی پازینه.
جم، بشیر. (1394، الف). فرهنگ توصیفی فرایندهای واجی. تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
جم، بشیر. (1394، ب). «راهکارهای برطرف کردن التقای واکهها در زبان فارسی». زبانشناسی و گویشهای خراسان. 12(1): 79- 100.
جم، بشیر. (1397). بست چاکنایی در زبان فارسی. زبان فارسی و گویشهای ایرانی.
2 (3)، شماره پیاپی 6، 73- 92.
جم، بشیر. (1402). چگونگی رفع التقای واکههای کشیده با واکۀ تکواژ جمع در زبان فارسی فصلنامة مطالعات زبانها و گویشهای غرب ایران، 11، (2)، 1-16.
رضینژاد، سید محمد (1398). برطرف کردن التقای واکهها در در ترکی آذربایجانی. پژوهشهای زبانشناسی. 11، (1)، 61-72.
ساداتیِ نوشآبادی، سید مهدی و صبوری، نرجسبانو (1398). بررسی پدیده حرکت سازههایجمله بر اساس نظریه کپی حرکت و اصل خطیشدگی در زبانهای فارسی باستان و فارسی میانه (پژوهشی بر پایه دستور زایشی). جستارهای زبانی. 10(2) شماره پیاپی 50، 147-170.
شارپ، رَلف نورمن (1388). فرمانهای شاهنشاهان هخامنشی که به زبان آریایی(پارسی باستان) نوشته شده است. تهران: موسسه فرهنگی انتشاراتی پازینه.
صادقی، علی اشرف (1365). التقای مصوتها و مسألۀ صامتهای میانجی. مجلةزبانشناسی شمارة 6، 3– 22.
صادقی، وحید؛ و صادقی، سولماز (1396). التقای واکهها در کردی سورانی. پژوهشهای زبانی، 8 (1)، 117-136.
صفوی، کوروش (1391). آشنایی با تاریخ زبانهای ایرانی. تهران: پژواک کیوان.
فتاحی، مهدی. (1393). غلت سازی واکه به عنوان راهکاری برای رفع التقای واکهها بررسی نمونه در کردی کلهری، پژوهشهای زبانشناسی تطبیقی. 4 )7(، 263-275.
علینژاد، بتول و اصلانی، محمدرضا (1388). سیر تحول فرایند واجی حذف از فارسی باستان تا فارسی نو (بر مبنای نظریه بهینگی). زبانشناسی و گویشهای خراسان. ش 1، 143-158.
قطره، فریبا؛ آسیایی، مارال؛ و راهانداز، سعید (1399). نگاهی صرفی-آوایی به التقای واکهای درفارسی گفتاری. زبانپژوهی. 12 (35)، 297-318.
کامبوزیا، عالیه ک. ز.؛ اسلامی، فیروزه؛ آقاگلزاده، فردوس (1385). بررسی ساخت هجا و اصل توالی رسایی در زبان فارسی باستان. پژوهشهای زبان و ادبیات تطبیقی. 1(4 )، 51-76.
مشکینفام، مهرداد و نغزگوی کهن، مهرداد (1400). دستوریشدگی حرف تعریف نکره در فارسی باستان از منظر دستور ساختمدار. جستارهای زبانی. 12( 4) شماره پیاپی 64، 33-71.
مولایی، چنگیز (1398). وصف مبهمِ aiva در فارسی باستان. پژوهشهای ایرانشناسی، 9 (2)،
153-159.
ورهرام، لیلا (1399). دشواریهای آموزش زبانهای باستانی ایران (مطالعۀ موردی اوستایی، فارسی باستان، سغدی). دوفصلنامۀ تاریخ ادبیات. 13(2)، شماره پیاپی 2/84، 287-307.
Aboulghasemi, M. (1996). A manual of old Iranian Languages. Samt Publications: Tehran. 1st volum.[In Persian]. Ahmadi, M., Sedigh Zahedi, M., & Gholami, V. (2019). Hiatus of vowelsand resolving them in Central Kurdish. Research in Western Iranian Languages and Dialects, 7(3), 1–15.[In Persian]. Alinezhad, B. & Aslani, M. (2009). The course of change in thephonological process of deletion from Old Persian to Modern Persian (based on Optimality Theory). Journal of Linguistics and KhorasanDialects. The 1st issue, 143-158. [In Persian]. Baroni, A. (2013). Eye dialect and casual speech spelling: orthographicvariation in OT, Writing Systems Research 5.1, 24-53. Baroni, A. (2016). Constraint interaction and writing systems typology. Dossiers d’HEL, SHESL, Écriture(s) et représentations du langa des langues, 9, pp.290-303. Casali, R. F. (1996). Resolving Hiatus. Doctoral dissertation, UCLA. Dong, X. (2012). What Borrowing Buys Us: A Study of Chinese LoanwordPhonology. PhD dissertation, Universiteit Utrecht. Fattahi, M. (2014). Glide formation as a strategy for hiatus resolution: Acase analysis in Kalhori Kurdish. Iranian Journal of ComparativeLinguistic Researches, 4(7), 263- 275. [In Persian]. Ghatreh, F., Asiaee, M., & Rahandaz, S. (2020). A morphological-phonetic look at vowel hiatus in spoken Persian. Zabanpazhuhi, 12(35), 297-318.[In Persian]. Hall, T. (2004). Assibilation in Modern German. Lingua 114, 1035–1062. Hamann, Silke & Ilaria E. Colombo (2017). A formal account of theinteraction of orthography and perception: English intervocalic consonants borrowed into Italian. Natural Language and Linguistic Theory 35:683–714. Jaafari Dehaghi, S. (2011). Review of writing style in old Persi inscriptions. Journal of the Stylistics of Persian Poem and Prose. Vol4, 1 (11), 173-182 .[In Persian]. Jam, B. (2013). A Dictionary of Old Persian inscriptions. Tehran: PazinehPublications. [In Persian]. Jam, B. (2015). Hiatus resolution strategies in Persian. Journal of Linguistics and Khorasan Dialects. 12(1), 79-100. [In Persian]. Jam, B. (2016). A Dictionary of Phonological Processes. Tehran: Iran University Press. [In Persian]. Jam, B. (2019). Glottal stop in Persian. Persian Language and IranianDialects. 3 (2), 73-92 [In Persian]. Jam, B. (2023). Resolving the Hiatus between a Sequence of Long Vowels and the Plural Morpheme Vowel in Persian. Research in Western Iranian Languages and Dialects, 11(2), 1–16 .[In Persian]. Kordanalysis of syllable structure and Sonority Sequencing Principle in Old Persian. Research in Comparative Language and Literature. 1 (4), 51-76 .[In Persian]. Kent. R. (1953). Old Persian: Grammar, Texts, Lexicon, New Haven, Connecticut: American Oriental Society. Lombardy, L. (1997). Coronal epenthesis and markedness. Paper delivered at the Hopkins optimality workshop / Marylan Mayfest. Baltimore, MD (2002). A thematic guide to optimality theory. Cambridge: Cambridge University Press. McCarthy, J. & Prince, A. (1995). Faithfulness and reduplicative identity, In: J. Beckman; L. Walsh Dickey & S. Urbanczyk, (Eds.). University of Massachusetts occasional papers in linguistics18: Optimality theory (249–384). Amherst: GLSA. Meshkinfam, M. & Naghzguy-Kohan, M. (2021). The grammaticalization of the indefinite article in Old Persian: A construction grammar account. Iranian Journal of Linguistics, 12 (4), 33-71. [In Persian]. Mowlaee, C. (2020). Vague description of aiva- in ancient Persian. IranianStudies. 9 (2), 173-191. [In Persian]. Oranski, I. O. (1963). Iranskie yazyki, Moscow, (2007) in Persian, Zabanha-ye Irani, tr. Aliashraf Sadeghi. [In Persian]. Prince, A., & Smolensky, P. (1993/2004). Optimality theory: constraint interaction in generative grammar. Rutgers University &University of Colorado at Boulder, Published 2004, Oxford: Blackwell. Razinejad, S. M. (2019). Vowel hiatus resolution in Azarbaijani Turkish. Journal of Reaserches in Linguistics. 11(1), 72–61 .[In Persian]. Sadati Nooshabadi, S. M. & Sabouri, N. (2019). The Copy theory ofmovement and linearization in the Old and Middle Persian, A study based on Generative Grammar. Language Related Research. 10 (2), 147–70 .[In Persian]. Sadeghi, A. (1985). Vowel hiatus and the problem of intervicalicconsonants. Iranian Journal of Linguistics, (6), 3-22. [In Persian]. Sadeghi, V., & Sadeghi, S. (2017). Vowel hiatus in Surani Kurdish. Journalof Language Research, 8(1), 117-136. [In Persian]. Safavi, K. (2007). An introduction to the history of Iranian languages. Tehran: Pezhvak-e Keyvan Publications. [In Persian]. Satoer, D. (2009.( Having faith in reading and spelling. An optimalitytheoretic study of Dutch children with poor reading skills. Master thesis. Utrecht University. Schmitt, R. (2010). The Ancient Languages of Asia and the Americas. Cambridge: Cambridge University Press. Sharp, R. N. (2013). The inscriptions in Old Persian cuneiform of theAchaemenian emperors. Tehran: Pazineh Publications. [In Persian]. Song, H. J. & Wiese, R. (2010). Resistance to complexityinteracting with visual shape–German and Korean orthography, Writing Systems Research 2.2, 87-103. Varahram, L. (2021). The problems of teaching ancient Iranian languages (Avestan, Old Persian, and Sogdian). Journal of History of Literature, 13 (2), 287-307. [In Persian]. Wiese, R. (2004). How to optimize orthography. Written Language & Literacy, 7(2), 305–331. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 386 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 136 |
||