میز خدمت الکترونیک
دوره ویراستاری

  اخبار و اعلانات

 آمار

تعداد نشریات127
تعداد شماره‌ها7,119
تعداد مقالات76,511
تعداد مشاهده مقاله152,883,370
تعداد دریافت فایل اصل مقاله114,997,967
صفرراد, طاهر, میاندج, محمدرضا. (1404). تأثیر ویژگی‌های شهری بر غلظت دی‌اکسید نیتروژن و شدت جزیره گرمایی شهری مطالعه موردی: کلان‌شهر تهران. , 57(4), 23-41. doi: 10.22059/jphgr.2025.394256.1007882
طاهر صفرراد; محمدرضا میاندج. "تأثیر ویژگی‌های شهری بر غلظت دی‌اکسید نیتروژن و شدت جزیره گرمایی شهری مطالعه موردی: کلان‌شهر تهران". , 57, 4, 1404, 23-41. doi: 10.22059/jphgr.2025.394256.1007882
صفرراد, طاهر, میاندج, محمدرضا. (1404). 'تأثیر ویژگی‌های شهری بر غلظت دی‌اکسید نیتروژن و شدت جزیره گرمایی شهری مطالعه موردی: کلان‌شهر تهران', , 57(4), pp. 23-41. doi: 10.22059/jphgr.2025.394256.1007882
صفرراد, طاهر, میاندج, محمدرضا. تأثیر ویژگی‌های شهری بر غلظت دی‌اکسید نیتروژن و شدت جزیره گرمایی شهری مطالعه موردی: کلان‌شهر تهران. , 1404; 57(4): 23-41. doi: 10.22059/jphgr.2025.394256.1007882

تأثیر ویژگی‌های شهری بر غلظت دی‌اکسید نیتروژن و شدت جزیره گرمایی شهری مطالعه موردی: کلان‌شهر تهران

پژوهش های جغرافیای طبیعی
مقاله 2، دوره 57، شماره 4، دی 1404، صفحه 23-41    اصل مقاله (2.03 M)
نوع مقاله: مقاله کامل
شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jphgr.2025.394256.1007882
نویسندگان
طاهر صفرراد* ؛ محمدرضا میاندج
گروه جغرافیا، دانشکده علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران
چکیده
آلودگی هوا و جزیره گرمایی شهری (UHI) متأثر از رشد سریع جمعیت و گسترش شهرها در شهرهایی مانند تهران تشدید شده است. این مطالعه رابطه بین ویژگی‌های شهریِ مناطق ساخته‌شده، ارتفاع ساختمان و پوشش گیاهی و شدت UHI و غلظت دی‌اکسید نیتروژن (NO2) را به‌عنوان یک آلاینده کلیدی شهری بررسی می‌کند. مناطق ساخته‌شده و ارتفاع ساختمان از داده‌های GHSL و پوشش گیاهی با استفاده از شاخص NDVI از طریق تصاویر Sentinel-2 استخراج شدند. محصول MOD11A2 برای شب (22:30) باقدرت تفکیک 1000 متر به‌منظور اندازه‌گیری اثر UHI در سال‌های 2018 تا 2022 استفاده شد و غلظت NO₂ از سنجنده TROPOMI در ماهواره Sentinel-5 برای سال‌های 2019 تا 2024 به دست آمد. پردازش و تجزیه‌وتحلیل داده‌ها از طریق سامانه Google Earth Engine همچنین با بهره‌گیری از ضریب همبستگی پیرسون انجام شد. نتایج نشان داد هر یک از ویژگی‌های مناطق ساخته‌شده و ارتفاع ساختمان‌ها با ضریب (45/0 و 18/0)R² رابطه‌ای مستقیم و معناداری با غلظت NO₂ دارند و توسعه شهری، افزایش قابل‌توجهی در انتشار NO₂ خواهد داشت. همبستگی مستقیمی بین پوشش گیاهی و NO₂ با ضریب (097/0)R² مشاهده شد که به توپوگرافی تهران و تجمع آلاینده در مناطق با پوشش گیاهی زیاد نسبت داده شد. همچنین نتایج این پژوهش آشکار کرد که، ارتباط مستقیم و معناداری بین مناطق ساخته‌شده و ارتفاع ساختمان‌ها با UHI با ضریب (45/0 و 18/0)R² در تهران وجود دارد که نقش این ویژگی‌ها را در شکل‌گیری و تشدید پدیده جزیره گرمایی برجسته می‌کند. همچنین، این مطالعه نشان داد که رابطه معکوس (اگرچه از نظر آماری معنادار نیست) بین تراکم پوشش گیاهی و اثر جزیره گرمایی وجود دارد که نشان می‌دهد پوشش گیاهی می‌تواند نقش تعدیل‌کننده‌ای در کاهش شدت جزیره گرمایی ایفا کند..
کلیدواژه‌ها
سنجش‌ازدور؛ ‌ دی‌اکسید نیتروژن؛ جزیره گرمایی شهری؛ تهران
مراجع
  1. آروین، عباسعلی. (1397). بررسی جزیره گرمایی در ارتباط با آلودگی هوا در شهر اصفهان. جغرافیا و مخاطرات محیطی، 7(1)، 129-115. https://doi.org/10.22067/geo.v7i1.64590
  2. شمسی‌پور، علی‌اکبر؛ مهدیان ماه فروزی، مجتبی؛ اخوان، هانیه و حسین پور، زینب. (1391). واکاوی رفتار روزانه جزیرة گرمایی شهر تهران. محیط‌شناسی، 38(63)، 56-45.    doi: 10.22059/jes.2013.298
  3. صفرراد, طاهر. (1400). تحلیل تغییرات زمانی شدت جزیره گرمایی شبانه شهر تهران. پژوهش‌های تغییرات اقلیمی،2 (8)، 55-65 doi: 10.30488/ccr.2021.319317.106,
  4. صلاحی، برومند؛ فروتن، مهدی و پاسبان، امیر حسام .(1403). واکاوی ارتباط آلودگی‌های مناطق شهری با جزایر حرارتی شهرستان اردبیل. جغرافیا و روابط انسانی، 6(4)، 954-940. doi: 10.22034/gahr.2024.445528.2058
  5. عزیزی، قاسم؛ شمسی‌پور، علی‌اکبر؛ مهدیان ماه فروزی، مجتبی و میری، مرتضی. (1392). تأثیرپذیری شدت جزیرة گرمایی شهری تهران از الگوهای همدیدی جو. محیط‌شناسی، 39 (4)، 65-55.  doi: 10.22059/jes.2014.36462.
  6. فلاحتی, فرشاد؛ حیدری سورشجانی، رسول و گنجی، محمد. (1402). تأثیر کالبد شهری بر فرهنگ شهروندی با رویکرد توسعه پایدار شهری در شهرهای کاشان و یاسوج. جغرافیای اجتماعی شهری، 10(1)، 124-103. doi: 10.22103/JUSG.2023.2091
  7. فیض‌اله پور، مهدی. (1402). برآورد دمای سطح زمین (LST) و مقایسه آن با شاخص‌های NDMI، NDWI و NDVI به‌منظور بررسی تنش آبی با تأکید بر تغییرات کاربری اراضی (LULC) در سیستم ماشین بردار پشتیبانی (SVM) (منطقه موردمطالعه: تالاب انزلی. تحلیل فضایی مخاطرات محیطی، 10 (2)، 148-131. http://dx.doi.org/10.61186/jsaeh.10.2.131
  8. مرکز آمار ایران، 1395
  9. مسعودیان، سید ابوالفضل و منتظری، مجید. (1399). رفتار زمانی - مکانی جزیره گرمایی کلان‌شهر اصفهان. مخاطرات محیط طبیعی، 9 (24)، 46-35. https://doi.org/10.22111/jneh.2019.28437.1493
  10. نوربخش، مهرداد و نظری‌نژاد، امیر. (1401). بررسی ارتباط شاخص‌های پوشش گیاهی NDVI و EVI با دمای سطح زمین در شهر تهران. جغرافیا و روابط انسانی، 1 (5)، 236-225. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.26453851.1401.5.1.12.1
  11. Arvin, A. (2018). Investigation of the urban heat island in relation to air pollution in Isfahan city. Geography and Environmental Hazards, 7(1), 115–129. https://doi.org/10.22067/geo.v7i1.64590 [In Persian]
  12. Azizi, Q., Shamsipour, A. A., Mahdian Mahfrozi, M., & Miri, M. (2013). The influence of synoptic atmospheric patterns on the intensity of the urban heat island in Tehran. Journal of Environmental Studies, 39(4), 55–66. https://doi.org/10.22059/jes.2014.36462 [In Persian]
  13. Bechle, M. J., Millet, D. B., & Marshall, J. D. (2011). Effects of income and urban form on urban NO₂: Global evidence from satellites. Environmental Science & Technology, 45(11), 4914–4919. https://doi.org/10.1021/es103866b
  14. Budzik, G., Sylla, M., & Kowalczyk, T. (2025). Understanding urban cooling of blue–green infrastructure: A review of spatial data and sustainable planning optimization methods for mitigating urban heat islands. Sustainability, 17(1), 142. https://doi.org/10.3390/su17010142
  15. Das, M., & Das, A. (2020). Assessing the relationship between local climatic zones (LCZs) and land surface temperature (LST): A case study of Sriniketan–Santiniketan Planning Area (SSPA), West Bengal, India. Urban Climate, 32, 100591. https://doi.org/10.1016/j.uclim.2020.100591
  16. Fallahati, F., Heydari Sureshjani, R., & Ganji, M. (2023). The impact of urban form on civic culture with a sustainable urban development approach in Kashan and Yasuj. Urban Social Geography, 10(1), 103–124. https://doi.org/10.22103/JUSG.2023.2091 [In Persian]
  17. Fayzollahpour, M. (2023). Estimation of land surface temperature (LST) and its comparison with NDMI, NDWI, and NDVI indices to assess water stress using support vector machine (SVM) with emphasis on land use/land cover changes (Case study: Anzali Wetland). Spatial Analysis of Environmental Hazards, 10(2), 131–148. http://dx.doi.org/10.61186/jsaeh.10.2.131 [In Persian]
  18. Grover, A., & Singh, R. B. (2015). Analysis of urban heat island (UHI) in relation to normalized difference vegetation index (NDVI): A comparative study of Delhi and Mumbai. Environments, 2(2), 125–138. https://doi.org/10.3390/environments2020125
  19. IPCC. (2022). Climate change 2022: Impacts, adaptation, and vulnerability. Cambridge University Press.
  20. Iran Statistical Center. (2016). National population and housing census. (In Persian)
  21. Kim, J., Yeom, S., & Hong, T. (2025). Analyzing the cooling effect, thermal comfort, and energy consumption of integrated arrangement of high-rise buildings and green spaces on urban heat island. Sustainable Cities and Society, 119, 106105. https://doi.org/10.1016/j.scs.2024.106105
  22. Li, S., Xu, L., Jing, Y., Yin, H., Li, X., & Guan, X. (2021). High-quality vegetation index product generation: A review of NDVI time series reconstruction techniques. International Journal of Applied Earth Observation and Geoinformation, 105, 102640. https://doi.org/10.1016/j.jag.2021.102640
  23. Lowry, W. P., & Lowry, P. P. II. (2001). Fundamentals of biometeorology: Interactions of organisms and the atmosphere (Vol. 2). Peavine.
  24. Masoudian, S. A., & Montazeri, M. (2020). Spatio-temporal behavior of the urban heat island in the metropolitan area of Isfahan. Natural Environment Hazards, 9(24), 35–46. https://doi.org/10.22111/jneh.2019.28437.1493 [In Persian]
  25. Ma, X., & Peng, S. (2021). Assessing the quantitative relationships between impervious surface area and surface heat island effect during urban expansion. PeerJ, 9, e11854. https://doi.org/10.7717/peerj.11854
  26. National Center for Biotechnology Information. (n.d.). Exposure to nitrogen dioxide: Assessment and health consequences. National Library of Medicine.
  27. Ngarambe, J., Joen, S. J., Han, C.-H., & Yun, G. Y. (2021). Exploring the relationship between particulate matter, CO, SO₂, NO₂, O₃ and urban heat island in Seoul, Korea. Journal of Hazardous Materials, 403, 123615. https://doi.org/10.1016/j.jhazmat.2020.123615
  28. Norbakhsh, M., & Nazari-Nejad, A. (2022). Investigating the relationship between NDVI and EVI vegetation indices and land surface temperature in Tehran. Geography and Human Relations, 5(1), 225–236. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.26453851.1401.5.1.12.1 [In Persian]
  29. Ogashawara, I., & Bastos, V. D. S. B. (2012). A quantitative approach for analyzing the relationship between urban heat islands and land cover. Remote Sensing, 4(11), 3596–3618. https://doi.org/10.3390/rs4113596
  30. Oke, T. R. (1982). The energetic basis of the urban heat island. Quarterly Journal of the Royal Meteorological Society, 108(455), 1–24. https://doi.org/10.1002/qj.49710845502
  31. Pesaresi, M., Schiavina, M., Politis, P., Freire, S., Krasnodębska, K., Uhl, J. H., et al. (2024). Advances on the global human settlement layer by joint assessment of Earth observation and population survey data. International Journal of Digital Earth, 17(1). https://doi.org/10.1080/17538947.2024.2390454
  32. Rad, H. R., Khodaee, Z., & Ghiai, M. M. (2023). The impact of building height on microclimate characteristics of urban open spaces (Case study: Narmak neighborhood). International Journal of Architectural Engineering & Urban Planning, 33(4). https://doi.org/10.22068/ijaup.779
  33. Rahmani, N., & Sharifi, A. (2025). Urban heat dynamics in local climate zones (LCZs): A systematic review. Building and Environment, 267(Part B), 112225. https://doi.org/10.1016/j.buildenv.2024.112225
  34. Safarrad, T. (2021). Temporal analysis of nocturnal urban heat island intensity in Tehran. Climate Change Research, 2(8), 55–65. https://doi.org/10.30488/ccr.2021.319317.106 [In Persian]
  35. Safarrad, T., Ghadami, M., & Dittmann, A. (2022). Effects of COVID-19 restriction policies on urban heat islands in some European cities. International Journal of Environmental Research and Public Health, 19(11), 6579. https://doi.org/10.3390/ijerph19116579
  36. Salahi, B., Foroutan, M., & Pasban, A. H. (2024). Investigating the relationship between urban air pollution and heat islands in Ardabil County. Geography and Human Relations, 6(4), 940–954. https://doi.org/10.22034/gahr.2024.445528.2058 [In Persian]
  37. Setälä, H., Viippola, V., Rantalainen, A. L., Pennanen, A., & Yli-Pelkonen, V. (2013). Does urban vegetation mitigate air pollution in northern conditions?. Environmental Pollution, 183, 104–112. https://doi.org/10.1016/j.envpol.2012.11.010
  38. Shamsipour, A. A., Mahdian Mahfrozi, M., Akhavan, H., & Hosseinpour, Z. (2013). Analysis of the daily behavior of Tehran’s urban heat island. Journal of Environmental Studies, 38. https://doi.org/10.22059/jes.2013.29862 [In Persian]
  39. Shi, Z., Li, X., Hu, T., Yuan, B., Yin, P., & Jiang, D. (2023). Modeling the intensity of surface urban heat island based on impervious surface area. Urban Climate, 49, 101529. https://doi.org/10.1016/j.uclim.2023.101529
  40. Shikwambana, L., Mhangara, P., & Mbatha, N. (2020). Trend analysis and first-time observations of sulphur dioxide and nitrogen dioxide in South Africa using TROPOMI/Sentinel-5P data. International Journal of Applied Earth Observation and Geoinformation, 91, 102130. https://doi.org/10.1016/j.jag.2020.102130
  41. Vujovic, S., Haddad, B., Karaky, H., Sebaibi, N., & Boutouil, M. (2021). Urban heat island: Causes, consequences, and mitigation measures with emphasis on reflective and permeable pavements. CivilEng, 2(2), 459–484. https://doi.org/10.3390/civileng2020026
  42. Wang, M., & Xu, H. (2021). The impact of building height on urban thermal environment in summer. PLOS ONE, 16(4), e0247786. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0247786
  43. Wei, Y., Lemoy, R., & Caruso, G. (2024). The effect of population size on urban heat island and NO₂ air pollution. City and Environment Interactions, 24, 100161. https://doi.org/10.1016/j.cacint.2024.100161
  44. Xi, C., Ren, C., Wang, J., Feng, Z., & Cao, S.-J. (2021). Impacts of urban-scale building height diversity on urban climates. Energy and Buildings, 251, 111350. https://doi.org/10.1016/j.enbuild.2021.111350
  45. Xi, Z., Li, C., Zhou, L., Yang, H., & Burghardt, R. (2023). Built environment influences on urban climate resilience. Science of the Total Environment, 859(Part 2), 160270. https://doi.org/10.1016/j.scitotenv.2022.160270
  46. Zargari, M., Mofidi, A., & Entezari, A., (2024). Climatic comparison of surface urban heat island using satellite remote sensing in Tehran and suburbs. Scientific Reports, 14, 643. https://doi.org/10.1038/s41598-023-50757-2
  47. Zhang, J., & Wang, Y. (2008). Relationships between the spatial extent of surface urban heat islands and urban characteristics. Sensors, 8(11), 7453–7468. https://doi.org/10.3390/s8117453
  48. Zhao, J., Chen, G., Yu, L., Ren, C., Xie, J., Chung, L., et al. (2023). Mapping urban morphology changes based on the local climate zone scheme. Urban Climate, 47, 101391. https://doi.org/10.1016/j.uclim.2022.101391
  49. Zheng, S., Chen, X., & Liu, Y. (2023). Impact of urban renewal on urban heat island: Study of renewal processes and thermal effects. Sustainable Cities and Society, 99, 104995. https://doi.org/10.1016/j.scs.2023.104995.
  50.  
آمار
تعداد مشاهده مقاله: 275
تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 35





سامانه مدیریت نشریات علمی. قدرت گرفته از سیناوب