| تعداد نشریات | 127 |
| تعداد شمارهها | 7,140 |
| تعداد مقالات | 76,847 |
| تعداد مشاهده مقاله | 154,488,390 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 116,544,963 |
ارائۀ مدل بازبینی کیفیت داراییها در بانکهای ایران | ||
| بررسیهای حسابداری و حسابرسی | ||
| دوره 32، شماره 4، 1404، صفحه 870-892 اصل مقاله (816.8 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله علمی پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/acctgrev.2025.400079.1009136 | ||
| نویسندگان | ||
| محمدمهدی دانا1؛ محمدرضا مهربان پور* 2؛ محمدهاشم بت شکن3 | ||
| 1دکتری، گروه حسابداری، دانشکده کسبوکار و اقتصاد، دانشگاه خلیج فارس، بوشهر، ایران. | ||
| 2دانشیار، گروه حسابداری و مالی، دانشکدۀ مدیریت و حسابداری، دانشکدگان فارابی، دانشگاه تهران، قم، ایران. | ||
| 3دانشیار، گروه حسابداری، دانشکدۀ مدیریت و حسابداری، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران. | ||
| چکیده | ||
| هدف: بازبینی کیفیت داراییها، یکی از مباحث بنیادی در ادبیات حسابداری و بانکداری است که با ثبات مالی، کارآمدی سیاستهای پولی و پایداری اقتصادی ارتباط مستقیمی دارد. در وضعیت کنونی، اقتصاد ایران که نظام مالی آن بهشدت بانکمحور است و بانکها نقش اصلی در تجهیز و تخصیص منابع ایفا میکنند، بررسی و ارزیابی کیفیت داراییها اهمیتی دوچندان یافته است. مشکلات ساختاری، از جمله ناترازی ترازنامهای و نقدینگی، رشد فزایندۀ تسهیلات غیرجاری، فشار تحریمها و محدودیتهای بینالمللی، کارایی ضعیف در مدیریت ریسک و کسری سرمایه بانکها، سبب شده است تا بازبینی کیفیت داراییها، به یکی از ضرورتهای کلیدی برای ارتقای سلامت نظام بانکی کشور تبدیل شود. با وجود این، مرور مطالعات داخلی و خارجی نشان میدهد که تاکنون الگویی جامع و بومی برای بازبینی کیفیت داراییهای بانکهای ایرانی ارائه نشده است. بنابراین، هدف اصلی پژوهش حاضر، طراحی و ارائۀ یک مدل یکپارچه و بومی برای بازبینی کیفیت داراییها در بانکهای ایران و شناسایی عوامل کلیدی مؤثر بر این فرایند است. روش: روش پژوهش بر پایۀ رویکرد ترکیبی کیفی ـ کمی بنا شده است. در مرحلۀ نخست با مرور ادبیات نظری و تجربی و انجام مصاحبههای عمیق با خبرگان بانکی و دانشگاهی، ابعاد و شاخصهای مؤثر بر کیفیت داراییها استخراج شد. سپس با بهرهگیری از تکنیک دلفی فازی و نظر ۳۷ خبرۀ بانکی، ۵۳ شاخص اولیه غربال و در نهایت، سه شاخص حذف و ۵۰ شاخص نهایی تثبیت شد. در مرحلۀ دوم، مدل مفهومی پژوهش با استفاده از مدلسازی معادلات ساختاری و نرمافزار اسمارت پیالاس 3 براساس دادههای حاصل از ۲۱۰ خبره بانکی آزمون شد. برای سنجش پایایی و روایی ابزارها، از آلفای کرونباخ، تحلیل عاملی تأییدی، شاخصهای روایی همگرا و واگرا و آزمونهای KMO و بارتلت استفاده شد که همگی نتایج قابل قبولی نشان دادند. همچنین برازش کلی مدل با شاخص GOF برابر با ۰/۶۶۴ و میانگین Communality برابر با ۰/۶۷۳ تأیید شد که گویای مناسب بودن مدل است. یافتهها: یافتههای پژوهش بیانگر آن است که عوامل مؤثر بر بازبینی کیفیت داراییهای بانکها را میتوان در پنج بُعد اصلی شامل عوامل مالی، تسهیلاتی، نظارتی، اقتصاد کلان و نهادهای قانونی دستهبندی کرد. بررسی ضرایب مسیر و بارهای عاملی نشان داد که تمامی ابعاد و شاخصهای شناساییشده، بر کیفیت داراییها اثرگذارند؛ اما شدت و اهمیت آنها متفاوت است. نتایج اولویتبندی نشان داد که مهمترین بُعد مؤثر بر کیفیت داراییهای بانکهای ایرانی، عوامل نظارتی است که شامل آموزش کارشناسان بانک در حوزۀ مدیریت ریسک، نظارت پس از اعطای تسهیلات، وجود نظام جامع اطلاعات و رتبهبندی مشتریان و ارزیابی دقیق وثایق میشود. پس از آن، بهترتیب عوامل مرتبط با نهادهای قانونی (مانند نقش سازمان بورس در ارتقای شفافیت، حسابرسی مستقل صورتهای مالی و اصلاح قوانین مربوط به ورشکستگی)، عوامل کلان اقتصادی (از جمله نرخ تورم، تحریمها، رکود و نرخ رشد تولید ناخالص داخلی)، عوامل تسهیلاتی (نظیر نسبت تسهیلات غیرجاری و مشکوکالوصول) و در نهایت عوامل مالی در رتبههای بعدی اهمیت قرار گرفتند. نتیجهگیری: نتیجهگیری کلی این پژوهش نشان میدهد که برای ارتقای کیفیت داراییها در بانکهای ایرانی نمیتوان به یک بُعد خاص بسنده کرد، بلکه لازم است مجموعهای از اقدامات نظارتی، قانونی، اقتصادی و مدیریتی، بهطور همزمان به کار گرفته شود. با این حال، اولویت اصلی باید تقویت سازوکارهای نظارتی درونبانکی و فرابانکی باشد؛ زیرا ضعف نظارت ریشۀ بسیاری از مشکلات بانکی ایران از جمله افزایش مطالبات غیرجاری و کاهش کارایی سرمایه است. افزونبراین، یافتهها بیانگر آن است که سیاستگذاران اقتصادی و بانک مرکزی میتوانند با اصلاح قوانین، تدوین استانداردهای شفاف ارزشگذاری داراییها، ارتقای سازوکارهای حسابرسی و اعمال نظارت مؤثرتر، در بهبود کیفیت داراییها نقش بسزایی ایفا کنند. از منظر کاربردی، مدل ارائهشده میتواند بهعنوان ابزاری عملی برای مدیران بانکها، نهادهای نظارتی و سیاستگذاران استفاده شود تا ضمن شناسایی ضعفها و قوتهای داراییها، مسیر اصلاحات بانکی در ایران تسهیل شود. در مجموع این پژوهش با ارائۀ مدلی جامع و بومی، گامی مهم در جهت ارتقای سلامت مالی بانکهای ایران و تقویت ثبات اقتصادی کشور برداشته است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| بازبینی کیفیت داراییهای بانکها؛ رویکرد دلفی فازی؛ مدلسازی معادلات ساختاری؛ نظام بانکی ایران | ||
| مراجع | ||
|
امینیان، حمیدرضا (1393). تحقیقی پیرامون ارزیابی سلامت مالی بانکهای تجاری و غیرتجاری شبکه بانکی کشور در چارچوب الگوی کمل (camel). پایاننامه کارشناسی ارشد حسابداری. دانشگاه آزاد اسلامی واحد شاهرود.
باباجانی، جعفر؛ قربانیزاده، وجهالله؛ ایمانزاده، پیمان (1398). الگویی برای استقرار نظام حسابرسی عملکرد در نهادهای بخش عمومی ایران. نشریه دانش حسابداری، 19 (76)، 39-58.
بتشکن، محمد هاشم (1397). ساختاردهی مجدد به سیستم بانکی. پانزدهمین کنفرانس بینالمللی مدیریت، دانشگاه تربیت مدرس.
حساس یگانه، یحیی؛ حبیبی، رضا؛ نازی، بهزاد (1396). تأثیر کیفیت دارایی بر درماندگی مالی بانکها. فصلنامه مطالعات مالی و بانکداری اسلامی، 3 (6)، 25-58.
داوری، علی؛ رضازاده، آرش (1395). مدلسازی معادلات ساختاری با نرمافزار PLS. تهران: سازمان انتشارات جهاددانشگاهی.
رفیعی شمسآبادی، پریسا؛ کریمخانی، عباسعلی (1390). بررسی اندازه بهینه بانک از نظر اقتصادی (مطالعه موردی بانک سپه). اداره تحقیقات و کنترل ریسک.
سراج، سودابه؛ طاهری، ماندانا (1391). نظارت بانکی بر اساس سیستم هشدار سریع، با استفاده از نسبتهای CAMEL، در قالب مدل لاجیت. پژوهشهای پولی ـ بانکی، 4 (12)، 45-70.
شاهچرا، مهشید؛ ابوالفتحی، فرزانه (1395). بررسی عوامل مؤثر بر کیفیت داراییهای بانکی در شبکه بانکی کشور ایران. فصلنامه سیاستگذاری پیشرفت اقتصادی، 4 (3)، 151-181.
صفرزاده، محمدحسین؛ جعفریمنش، ابراهیم (1398). نقش کیفیت ذخیره مطالبات مشکوکالوصول بانکهای ایرانی در مواجهه با بحرانهای سیستم بانکی. بررسیهای حسابداری و حسابرسی، 26 (3)، 435-455.
عزیزنژاد، صمد؛ شهبازی غیاثی، موسی؛ روحانی، سید علی (1398). آسیبشناسی نظام بانکی ایران. تهران: مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی.
فرزینوش اسدالله؛ حیدری، حسن (1389). ارزیابی تأثیر غیرمستقیم سیاست پولی بر عرضه تسهیلات بانکی از طریق ویژگیهای ترازنامهای بانکهای دولتی و غیردولتی. فصلنامه تحقیقات مدلسازی اقتصادی، ۱ (۲)، 145- 171.
قاسمپور، شیوا؛ سلیمی، محمدجواد؛ ابراهیمی سرعلیا، محمدحسن؛ ابراهیمی، مهدی (1395). تجزیهوتحلیل معیارهای ارزیابی سلامت و ثبات نظام بانکی با استفاده از تکنیک دیمتل. فصلنامه مطالعات کمی در مدیریت، 7 (4)، 93-112.
قائمی اصل، مهدی؛ قاسمی نیک، الهه (1398). ارزیابی کیفیت دارایی در نظام بانکی ایران با تأکید بر سپر نقدینگی و سپر ذخیره مطالبات غیرجاری. فصلنامه تحقیقات مدلسازی اقتصادی، ۹ (۳۵)، 111-145.
مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی (1388). آییننامه وصول مطالبات سررسید گذشته، معوق و مشکوکالوصول مؤسسات اعتباری (ریالی و ارزی)، شماره153965/ت41498ﻫ.
میرزائی، اسماعیل؛ محمدی، تیمور؛ شاکری، عباس (1395). رابطه متقابل مطالبات غیرجاری بانکها و شرایط اقتصاد کلان: یک رویکرد خود رگرسیون برداری پانل. پژوهشنامه اقتصادی، 16 (60)، 183-220.
References Aminian, H. (2014). On assessing the financial health of our country's commercial and non-commercial banking network in the framework of the CAMELS rating system. M.A. Thesis in Accounting. Islamic Azad University, Shahroud Branch, Faculty of Islamic Sciences. (in Persian) Ashwath, R. & Sachindra, G.R. (2025). An Evaluation of the Financial Performance of Indian Public Sector Banks with Special Reference to Capital Adequacy and Asset Quality. Asian Research Journal of Arts & Social Sciences, 23(1), 12-23. Aziznejad, S. & Gheyasi, M. & Rouhani, S.A. (2019). Survey of the Iranian banking system. Tehran. Islamic Parliament Research Center of the Islamic Republic of Iran. (in Persian) Babajani, J., Ghorbanizadeh, V. & Imanzadeh, P. (2019). A model for establishing a performance audit system in public sector institutions in Iran. Journal of Accounting Knowledge, 19(76), 39-58. (in Persian) Balgova, M., Nies, M., & Plekhanov, A. (2016). The economic impact of reducing non-performing loans. A new EBRD Working Paper (number 193). Beck, R., Jakubik, P. & Piloiu, A. (2013). Non-performing loans: What matters in addition to the economic cycle? (No. 1515). ECB Working Paper. Botshakan, M.H. (2018). Restructuring the banking system. 15th International Management Conference, Tarbiat Modares University. (in Persian) Davari, A. & Rezazadeh, A. (2017). Modeling structural equations with PLS software. Tehran: Jahad Daneshgahi Publishing Organization. (in Persian) Farzinvash, A. & Heidari, H. (2011). Examining indirect effects of monetary policy on bank lending, through the balance-sheet items of the public and private banks in Iran. Economic Modeling Research, 1(2), 145-171. (in Persian) Ghaemi Asl, M. & Ghasemi Nik, E. (2019). Investigating the assets quality in banking system in Iran with emphasis on liquidity and non-performing loans reserve buffers. Economic Modeling Research, 9(35), 111-145. (in Persian) Ghasempour, Sh., Salimi, M.J., Ebrahimi Sarv Olia, M.H. & Ebrahimi, M. (2015). Analysis of health and stability assessment of the banking system using the Demetel technique. Quarterly Journal of Quantitative Studies in Management, 7(4), 93-112. (in Persian) Hasas Yeganeh, Y., Habibi, R. & Nazi, B. (2018). Impact of asset quality on financial distress in banks. Quarterly Journal of Islamic Finance and Banking Studies, 3(6), 25-58. Islamic Parliament Research Center of The Islamic Republic of Iran (2009). Regulations for Receipt of Maturity Past, Deferred and Bad Receivables of Credit Institutions (Rial and Foreign Exchange). (in Persian) Klein, N. (2013). Non-performing loans in CESEE: Determinants and impact on macroeconomic performance. International Monetary Fund. Kozińska, M. (2018). Resolution tools in the opinion of EU resolution authorities. Journal of Finance, 11(1), 68-88. DOI: 10.24425/finanse.2018.125392. Leigh, D. & Xu, R. (2025). Monetary policy transmission to lending rates: Evidence from Brazil. IMF Working Paper, No.152. Levels, A., & Capel, J. (2012). Is collateral becoming scarce? Evidence for the euro area. Journal of Financial Market Infrastructures, 1(1). DOI: 10.21314/JFMI.2012.005 Mirzaei, E., Mohammadi, T. & Shakeri, A. (2016). The interaction between non-performing loans and macroeconomic conditions: a panel vector autoregressive approach. Economics Research, 16(60), 183-220. (in Persian) Rafiei Shamsabadi, P. & Karimkhani, A.A. (2011). Investigation of the optimal size of a bank from an economic point of view (Case study of Sepah Bank). Risk Research and Control Department. (in Persian) Safarzadeh, M., Jafarimanesh, I. (2019). The Role of Iranian Banks’ Loan Loss Provision Quality in Dealing with Banking System Crisis. Accounting and Auditing Review, 26(3), 435-455. (in Persian) Sevkli, M., Oztekin, A., Uysal, O., Torlak, G., Turkyilmaz, A., & Delen, D. (2012). Development of a fuzzy ANP based SWOT analysis for the airline industry in Turkey. Expert systems with Applications, 39(1), 14-24. Shabanian, M., Jabbari, H., Sirani, M., Ghodrati, H. & Josheghani, M. E. (2025). Designing a Model for the Implementation of Fourth-Generation Banking in Iran Using the Fuzzy Delphi Method and Interpretive Structural Modeling. Business, Marketing, and Finance Open, 2(2), 12-23. Shahchera, M. & Abolfathi, F. (2016). Examining the Factors Influencing Asset Quality in the Iranian Banking Network. Economic Development Policy, 4(3), 181-151. (in Persian) Siraj, S. & Taheri, M. (2012). Banking supervision, based on an early warning system, using Camel Ratios and a Logit Model. Journal of Monetary & Banking Research, 4(12), 45-70. (in Persian) Swamy, V. (2017). Determinants of Bank Asset Quality and Profitability: An Empirical Assessment. Applied Economics Quarterly, 63(1), 97-135. Wu, C. & Fang, W. (2011). Combining the Fuzzy Analytic Hierarchy Process and the fuzzy Delphi method for developing critical competences of electronic commerce professional managers. Quality & Quantity, 45(4), 751-768. Zantheir, U.V. & Kajiesfahani., M.r (2018). Iran Banking Reform Program, KPMG. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 895 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 521 |
||