| تعداد نشریات | 127 |
| تعداد شمارهها | 7,195 |
| تعداد مقالات | 77,225 |
| تعداد مشاهده مقاله | 157,172,587 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 118,382,256 |
آقامحمدخان قاجار در تفلیس: مطالعهای تطبیقی در بازنمایی واقعهای تاریخی | ||
| مطالعات کشورها | ||
| دوره 4، شماره 2، 1405، صفحه 403-425 اصل مقاله (564.89 K) | ||
| نوع مقاله: پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jcountst.2025.402217.1358 | ||
| نویسنده | ||
| گودرز رشتیانی* | ||
| گروه تاریخ، دانشکدة ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. | ||
| چکیده | ||
| حملة آقامحمدخان قاجار به تفلیس در سال ۱۷۹۵م/۱۲۱۰ق، یکی از رخدادهای سرنوشتساز در تاریخ قفقاز است که بازتاب آن در حافظة تاریخی ایران، گرجستان، روسیه و اروپا تا امروز تداوم یافته است. پژوهشهای پیشین، هرچند گاه ارزشمند و مستند، اغلب در چارچوب یک زبان یا یک سنت تاریخنگاری محدود ماندهاند؛ در نتیجه روایتهایی تکبعدی هستند: در متون فارسی این حادثه بهعنوان «فتح تفلیس» و نشانهای از بازگشت اقتدار ایرانی تصویر شده است؛ در منابع گرجی بهصورت «تراژدی ملی» و زمینهساز فروپاشی استقلال سلطنت کارتلی–کاخِتی؛ در تاریخنگاری روسی بهشکل «رسالت تاریخی» امپراتوری در حمایت از مسیحیان قفقاز؛ و در نوشتههای غربی شاهدی بر «خشونت شرقی» بازتاب یافته است. در مقالة حاضر، با رویکردی تطبیقی و میانرشتهای، این روایتهای متعارض را در کنار هم قرار دادهایم؛ بهویژه بر موضوع آمار کشتهها و اسیران تمرکز کردهایم؛ موضوعی که در تمام سنتهای تاریخنگاری با اغراق و استفادة ابزاری مواجه بوده است. بررسی نشان میدهد که اعداد و توصیفها نه بازتابی از واقعیت میدانی، بلکه ابزاری برای مشروعیتبخشی سیاسی و هویتسازی ملی بودهاند. بر این اساس، اهمیت واقعة ۱۷۹۵م نه در نتایج کوتاهمدت نظامی آن، بلکه در بازنماییهای تاریخی و حافظههای ملی متعارضی است که طی بیش از دو قرن ساخته و بازتولید شده و بر مناسبات امروز ایران با منطقة قفقاز و گرجستان هم سایه افکنده است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| آقامحمدخان قاجار؛ تفلیس؛ حافظة تاریخی؛ روابط با ایران؛ سال ۱۷۹۵م | ||
|
سایر فایل های مرتبط با مقاله
|
||
| مراجع | ||
|
اتکین م. (۱۳۸۲). روابط ایران و روس (۱۷۸۰-۱۸۲۸). ترجمة خادم م. تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
تاثیرات متقابل فرهنگی و تاریخی ایران و گرجستان (مجموعه مقالات). (۱۳۸۰). تهران: مرکز اسناد و تاریخ دیپلماسی وزارت امور خارجه.
حسینی سآ. (۱۴۰۴). «نگاهی به دو متن فارسی دورۀ قاجار دربارۀ جنگ ژاپن و روسیه: بررسی مقایسهای بحرالفوائد و میکادونامه. مطالعات کشورها. ۳(۲): ۲۳۵–۲۶۳. https://doi.org/10.22059/jcountst.2024.385186.1183.
حسینی شیرازی ف. (۱۳۷۹). تذکره خاوری یا خاتمه روزنامچه همایون. تصحیح میرهاشم محدث. زنجان: نشر زنگان.
دنبلی ع. (۱۳۵۱). . مآثر سلطانیه. مقدمه و فهرستها به کوشش صدریافشار غ. تهران: ابنسینا.
رشتیانی گ. (۱۳۸۳). گرجستان از سقوط صفویه تا عهدنامه گلستان. پایاننامة کارشناسیارشد دانشگاه تهران، گروه تاریخ.
زرگرینژاد غ. (1401). برآمدن قاجار. تاریخ ایران از پایان عصر صفوی تا قتل آقامحمدخان قاجار. تهران: نگارستان اندیشه.
ساروی مف. (۱۳۷1.( تاریخ محمدی (احسن التواریخ). به کوشش طباطباییمجد غ. تهران: انتشارات امیرکبیر.
سپهر مت. (۱۳۷۷). ناسخالتواریخ (بخش قاجاریه). به کوشش کیانفر ج. تهران: انتشارات اساطیر.
علیباباییدرمنی ع. (۱۳۹۸). تبارشناسی فرمانرواییهای قفقاز در دوران باستان (هخامنشی، اشکانی، ساسانی). تهران: انتشارات هزار کرمان.
کشمشوف (۱۳۹۷). ایران نادری: تاریخ ایران از نادرشاه افشار تا مرگ آقامحمدخان در قفقاز. ترجمة خانجزائری سم (عونالسلطنه). پژوهش و تصحیح رشتیانی گ. تهران: نگارستان اندیشه.
منصوری ف. (۱۳۷۹). مطالعاتی درباره تاریخ و فرهنگ آذربایجان. تهران: مؤسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران.
هدایت ر. (۱۳۳۹). روضهالصفای ناصری. ج. ۹. تهران: انتشارات خیام.
Ali Babaei Darmani A. (2019). Genealogy of the Caucasus Kingdoms in Ancient Times (Achaemenid, Parthian, Sassanid). Tehran: Hezar Kerman Publications. [in Persian] Atkin M. (2003). Iranian-Russian Relations (1780-1828). Translated by Khadem M. Tehran: University Publishing Center. [in Persian] Bournoutian GA. (2020). From the Kur to the Aras: A Military History of Russia’s Move into the South Caucasus (1722–1827). Leiden: Brill. Burke P. (2001). What is Cultural History?. Cambridge: Polity Press. Butkov PG. (1869). Materials for the New History of the Caucasus 1722-1803. Vol. II. St. Petersburg. [in Russian] Chartier R. (1988). Cultural History: Between Practices and Representations. Ithaca, NY: Cornell University Press. Donboli A. (1972). Maʾāṯer-e Solṭāniyeh. Introduction and indexes by Ṣadrī-Afshār G. Tehran: Ebn-e Sīnā. [in Persian] Dubrovin NF. (1886). History of the war and Russian dominion in the Caucasus. Vol. V. St. Petersburg. [in Russian] ---------------. (1871). History of the war and Russian dominion in the Caucasus. Vol. III. St. Petersburg. [in Russian] Halbwachs M. (1992). On Collective Memory. Chicago: University of Chicago Press. Cultural and Historical Mutual Influences between Iran and Georgia (Collection of Articles). (2000). Tehran: Center for Diplomatic Documents and History, Ministry of Foreign Affairs. [in Persian] Hedayat R. (1960). Rawżat al-Ṣafā-ye Nāṣeri. Vol. 9. Tehran: Khayyām Publications. [in Persian] Hosseini SA. (2025). “Two Persian texts from the Qajar Period on the Russo-Japanese War: A comparative analysis of Bahr al-Fawa'id and Mikadonamah”. Journal of Country Studies. 3(2): 235-263. https://doi.org/10.22059/jcountst.2024.385186.1183. [in Persian] Ḥoseyni Shirazi F. (2000). Tazkerah-ye Khāvari, or Khātemeh-ye Rūznāmcheh-ye Homāyun. Edited by Mirhāšem Moḥaddes. Zanjān: Zangān Press. [in Persian] Keshmeshov. (2018). Nāderi Iran [Persian translation from the Moẓaffar-al-Din Shāh era]. Edited and corrected. Tehran: Negārestān-e Andīsheh. [in Persian] King C. (2008). The Ghost of Freedom: A History of the Caucasus. Oxford: Oxford University Press. Lang DM. (1957). The Last Years of the Georgian Monarchy 1658–1832. New York: Columbia University Press. Malcolm J. (1867). The History of Persia. Vol. II. London: Murray. Mansuri F. (2000). Studies on the History and Culture of Azerbaijan. Tehran: Institute for Iranian Contemporary Historical Studies. [in Persian] Markova OP. (1966). Russia, Transcaucasia and International Relations in the 18th Century. Moscow: Nauka. [in Russian] Mikaberidze A. (2015). Historical Dictionary of Georgia. Lanham: Rowman & Littlefield. Natchkebia I. (2018). “Georgia between France, Russia and Iran seen by French diplomats”. Khazar Journal of Humanities and Social Sciences. 21(4): 366-382. https://doi.org/10.5782/.kjhss.2018.366.387. Rashtiani G. (2004). Georgia from the Fall of the Safavids to the Treaty of Golestan. Master's thesis, University of Tehran, Department of History. [in Persian] Saravi MF. (1937). History of Muhammad (Ahsan al-Tawarikh). Edited by Tabatabaei Majd G. Tehran: Amirkabir Publications. [in Persian] Sepehr MT. (1998). Nāsekh al-Tavārīkh (Qajar Section). Edited by Kiānfar J. Tehran: Asātir Publications. [in Persian] Sharashanidze Z. (1970). Iran in the Second Half of the 18th Century. Tbilisi: Metsniereba. [in Georgian] Sykes PM. (1921). A History of Persia. London: Macmillan. Tsagareli A. (1902). Documents of the 18th Century Relating to Georgia. Vol. II. Tiflis. [in Russian] Tsintsadze I. (1983). The Invasion of Georgia by Agha Mohammad Khan. Tbilisi: Metsniereba. [in Georgian] Türker Ö, Soofizadeh A. (2015). “The inclusion of Georgia under Russian protectorate and its outcomes: From the Georgievsk Treaty to Agha Mohammad Khan’s Tbilisi campaign”. Journal of History Studies. 7(3): 149-165. https://doi.org/10.1234/jhs.2015.0325. [in Turkish] Zargari-Nejād G. (2022). The Rise of the Qajars: Iranian History from the End of the Safavid Era to the Assassination of Agha Mohammad Khan Qajar. Tehran: Negārestān-e Andīsheh. [in Persian] | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 562 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 188 |
||