پیوندهای مفید
اخبار و اعلانات
آمار
| تعداد نشریات | 127 |
| تعداد شمارهها | 7,120 |
| تعداد مقالات | 76,535 |
| تعداد مشاهده مقاله | 152,976,074 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 115,146,247 |
رسالۀ ابن کشنۀ قمی در ردّ مواضعی از الکافی فی الحساب کرجی | ||
| تاریخ علم | ||
| مقاله 4، دوره 23، شماره 1 - شماره پیاپی 38، شهریور 1404، صفحه 81-109 اصل مقاله (2.18 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jihs.2025.401845.371838 | ||
| نویسندگان | ||
| نرگس عصارزادگان1؛ حنیف قلندری* 2 | ||
| 1خانه ریاضیات اصفهان | ||
| 2پژوهشکده تاریخ علم، دانشگاه تهران | ||
| چکیده | ||
| محمد بن کشنۀ قمی ریاضیدان ایرانی سدۀ 4 و 5 هجری قمری است. رسالۀ عدة مسائل لابن کشنه فی الردّ علی مواضع من کتاب الکافی للکرجی، نقدی بر پنج باب از مباحث هندسی الکافی فی الحساب کرجی در بارۀ استخراج قوس از وتر، قطر دایرۀ محیطی در چندضلعیهای منتظم، مساحت بسیط کره، مساحت رُبع مسکون، مساحت بسیط مخروط، حجم کره و چگونگی سنجش ارتفاع زمین برای حفر نهر و قنات است که به براهین هندسی مبرهن شده است. نقدها عمدتاً ساختاری کاملاً هندسی دارند، اما در برخی نقدها، مانند مسألۀ دوم، ابن کشنه متعرض صورت کلی قضیهای شده است که کرجی در کتاب خود آورده بود. او با عرضۀ یک مثال نقض کلی بودنِ قضیۀ گفته شده را نقض میکند. در مسألۀ سوم او در بارۀ یک روش اندازهگیری نزد منجمان صحبت میکند و با یاد کردن از فصلی از باب سوم زیج جامع کوشیار، که در موضوع هیئت است، خطایی را در روش محاسبۀ او گوشزد میکند. در این نوشته درستی نقدهای او را، بر بخشهایی از مباحث هندسی الکافی فی الحساب کرجی از لحاظ ریاضی میآزماییم. | ||
| کلیدواژهها | ||
| ابن کشنۀ قمی؛ ابوالعباس نیریزی؛ کرجی؛ کوشیار گیلانی؛ مساحت ربع مسکون؛ معرفت وزن زمین؛ هندسه | ||
| مراجع | ||
|
ابن کشنه قمی، عدة مسائل لإبن کشنه فی الرد علی مواضع من کتاب الکافی للکرجی. نسخۀ خطی شمارۀ 4/5593، کتابخانۀ آستان قدس رضوی.
ابن کشنۀ قمی، فی إبانة الخطین اللذین یقربان ابداً ولایلتقیان. نسخۀ خطی شمارۀ 4/5521 کتابخانۀ آستان قدس رضوی.
همان، نسخۀ خطی شمارۀ OR.14، کتابخانۀ لایدن.
احمد بن محمد بن کثیر فرغانی، جوامع علم النجوم و أصول الحرکات السماویة، قسم 1، نشر و ترجمة لاتینیة یعقوب جولیوس 1418ه- 1997م. معهد تاریخ العلوم العربی والاسلامیة جامعة فرانکفورت، آلمان.
احمدبن ثَبات همامی واسطی. غنیة الحُسّاب فی علم الحساب. نسخۀ خطی شمارۀ 6428 کتابخانۀ مجلس شورای اسلامی.
همان، نسخهٔ خطی شمارهٔ 2728، کتابخانهٔ ایاصوفیه.
خرقی، عبدالجبار. (۱۳۹۹ش). منتهی الإدراک فی تقاسیم الأفلاک. تصحیح، ترجمه و پژوهش حنیف قلندری. تهران: میراث مکتوب.
رحیمی، غلامحسین. (۱۳۸۷ش). «ترازهای کرجی.» تاریخ علم، شمارۀ 7. ص55- 74.
فخر رازی. (۱۴۰۷ق/۱۹۸۷م). المطالب العالیة من العلم الإلهی. بیروت: دار الکتاب العربی.
شقاق بغدادی. شرح الکافی فی الحساب کرجی. نسخهٔ خطی شمارهٔ A3135 کتابخانه طوپقاپیسرای استانبول.
شهرزوری. شرح الکافی فی الحساب کرجی. نسخهٔ خطی شمارهٔ ۸۰۱ کتابخانهٔ ینی جامع.
قربانی، ابوالقاسم. (۱۳۷۵ش). زندگینامۀ ریاضیدانان دورۀ اسلامی. تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
قلندری، حنیف. «مقالهٔ سوم از زیج جامع کوشیار و جوامع علم النجوم فرغانی: مقایسه میان دو متن متقدم هیئت و جایگاه آنها در میان رسالههای هیئت». تاریخ علم، دورۀ ،12شمارۀ 1، بهار و تابستان، 1393، ص39-72.
قلندری، حنیف. مقدمه بر «منتهی الإدراک...». نکـ: همین منابع، خرقی.
کرجی. (۱۴۰۶ق). الکافی فی الحساب. تصحیح و تحقیق سامی شلهوب. حلب: معهد التراث العلمی العربی.
کرجی. الکافی فی الحساب. نسخۀ خطی شمارۀ 21/3439 کتابخانۀ فاتح.
کوشیار گیلانی. زیج جامع. نسخۀ خطی شمارهٔ ۱۰۵۴ (or. 8) کتابخانۀ لایدن.
همان، نسخۀ خطی شمارۀ 3/784 کتابخانۀ ینی جامع استانبول.
مجموعۀ خطی شمارهٔ ۲۴۶۸ کتابخانۀ ملی پاریس.
Amini H. and Reza Kiani Movahhed. (2022). “'Anbūba: A Medieval Instrument for Measuring Relative Ground level." Tarikh-e Elm, 19(2). pp. 85-103.
Djebbar, A. (2000). La place et le rôle de l’imagination dans les activités mathématiques de la tradition arabe médiévale, Actes du Colloque International sur «Imagination and Sciences» (Rabat, 1998), A. Benmaïssa (édit.), Rabat, Publications de la Faculté des Lettres et des Sciences Humaines, pp. 153-176.
Heath. T. l. (1897). The works of Archimedes. Cambridge.
Sezgin, F. (Leiden). Geschichte Des Arabischen schrifttums. Vol. 5. Leiden.
Ptolemy. (1984). Almagest. Translated and annotated by G. j. Toomer. Princeton University Press.
Van Brummelen, G. (2009). The mathematics of the heavens and the earth, the early history of trigonometry. Princeton University press. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 327 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 164 |
||
سامانه مدیریت نشریات علمی. قدرت گرفته از سیناوب