میز خدمت الکترونیک
دوره ویراستاری

  اخبار و اعلانات

 آمار

تعداد نشریات127
تعداد شماره‌ها7,130
تعداد مقالات76,717
تعداد مشاهده مقاله153,842,867
تعداد دریافت فایل اصل مقاله115,847,159
مقصودی, مهران, گورابی, ابوالقاسم, یمانی, مجتبی, قلی زاده, آیلا. (1404). تحلیل منابع ماسه‌های بادی بر اساس تلفیق تحلیل باد و مورفومتری ذرات ماسه مطالعه موردی: دشت بورالان آذربایجان. , 57(3), 63-85. doi: 10.22059/jphgr.2025.395829.1007885
مهران مقصودی; ابوالقاسم گورابی; مجتبی یمانی; آیلا قلی زاده. "تحلیل منابع ماسه‌های بادی بر اساس تلفیق تحلیل باد و مورفومتری ذرات ماسه مطالعه موردی: دشت بورالان آذربایجان". , 57, 3, 1404, 63-85. doi: 10.22059/jphgr.2025.395829.1007885
مقصودی, مهران, گورابی, ابوالقاسم, یمانی, مجتبی, قلی زاده, آیلا. (1404). 'تحلیل منابع ماسه‌های بادی بر اساس تلفیق تحلیل باد و مورفومتری ذرات ماسه مطالعه موردی: دشت بورالان آذربایجان', , 57(3), pp. 63-85. doi: 10.22059/jphgr.2025.395829.1007885
مقصودی, مهران, گورابی, ابوالقاسم, یمانی, مجتبی, قلی زاده, آیلا. تحلیل منابع ماسه‌های بادی بر اساس تلفیق تحلیل باد و مورفومتری ذرات ماسه مطالعه موردی: دشت بورالان آذربایجان. , 1404; 57(3): 63-85. doi: 10.22059/jphgr.2025.395829.1007885

تحلیل منابع ماسه‌های بادی بر اساس تلفیق تحلیل باد و مورفومتری ذرات ماسه مطالعه موردی: دشت بورالان آذربایجان

پژوهش های جغرافیای طبیعی
دوره 57، شماره 3، آبان 1404، صفحه 63-85    اصل مقاله (1.54 M)
نوع مقاله: مقاله کامل
شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jphgr.2025.395829.1007885
نویسندگان
مهران مقصودی* 1؛ ابوالقاسم گورابی2؛ مجتبی یمانی1؛ آیلا قلی زاده1
1گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران
2گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، لیران
چکیده
این پژوهش با هدف شناسایی منابع ماسه‌های بادی دشت بورالان از طریق رویکرد تلفیقی شامل تحلیل‌های بادی و مطالعات رسوب‌شناسی انجام شد. داده‌های بادی 30 ساله (1990–2020) ایستگاه سینوپتیک ماکو، ایران، تحلیل شدند. نرم‌افزار WRPLOT View 8 و ابزار سفارشی ترسیم گلباد برای تولید گلباد، گل طوفان و گل حمل ماسه و همچنین محاسبه شاخص‌های بادی شامل پتانسیل جابجایی (DP)، پتانسیل جابجایی نتیجه‌گیر (RDP)، جهت جابجایی نتیجه‌گیر (RDD) و شاخص یک‌جهته (UDI) استفاده شدند. برای شناسایی منشأ رسوبات بادی، نمونه‌های ماسه‌ای سطحی از تپه‌های ماسه‌ای جمع‌آوری و آزمایش‌های گرانولومتری و مورفوسکوپی بر روی آن‌ها انجام شدند و منحنی‌های دانه‌بندی با استفاده از نرم‌افزار GRADISTAT و روش Folk و Ward (1957) ترسیم شدند. تحلیل گلباد نشان داد بادهای جنوب شرق (SE) و شرق (E) بیشترین فراوانی را دارند، درحالی‌که گل طوفان، بادهای فرساینده شمال غرب (NW) و غرب (W) را مشخص کرد. پتانسیل حمل ماسه عمدتاً به سمت شرق است و بادهای دو جهته (E-W) در پاییز و زمستان نقش مهمی در جابجایی رسوبات بادی دارند. تحلیل دانه‌بندی نشان داد میانگین اندازه ذرات بین 125 تا 250 میکرون متغیر است، با جورشدی از جورشده تا ضعیف جورشده و توزیع عمدتاً متقارن. بررسی‌ها نشان داد منابع اصلی ماسه‌های روان دشت بورالان شامل آبرفت‌های رودهای قره‌سو و ارس، هوازدگی روانه‌های بازالتی، مخروط‌افکنه‌های حاشیه‌ای و سطوح فرسایش یافته ناشی از کاهش پوشش گیاهی به دلیل تغییرات کاربری اراضی هستند. بنابراین، منابع ماسه‌های بادی دشت بورالان ترکیبی از فرآیندهای آبی و بادی است که توسط ویژگی‌های زمین‌شناسی و اقلیمی منطقه هدایت می‌شوند.
کلیدواژه‌ها
بورالان؛ تپه های ماسه ای؛ فرسایش بادی؛ گرانولومتری؛ مورفوسکوپی
مراجع
  1. احمدی، احمد؛ سکوتی، رضا و خواجه‌ای، ابراهیم. (1384). قرق، استراتژی راهبردی برای تثبیت تپه‌های ماسه‌ای منطقه بورالان استان آذربایجان غربی. اولین همایش ملی فرسایش بادی، یزد.
  2. احمدی، حسن؛ فیض نیا، سادات؛ اختصاصی، محمدرضا و قانعی بافقی، محمدجواد. (1380). منشأ یابی تپه‌های ماسه‌ای جنوب بافق. بیابان، 6(2)، 33-50.
  3. احمدی، حسن. (1385). ژئومورفولوژی کاربردی. جلد 2، انتشارات دانشگاه تهران.
  4. احمدی، حسن و مصباح زاده، طیبه. (1390). مقایسه مقادیر توان حمل ماسه برآورد شده به دو روش سرعت‌های لحظه‌ای و روش کلاس‌های سرعت فرایبرگر با استفاده از نرم‌افزار گل ماسه نما (مطالعه موردی: جاسک و کرمان). آب ‌و خاک، 25(1)، -. doi: 10.22067/jsw.v0i0.8500
  5. حنیفه‌پور، مهین؛ مشهدی، ناصر؛ محمدخان، شیرین و امیر اصلانی، فرشاد. (۱۳۹۳). تعیین جهت بادهای فرساینده با استفاده از ترسیم گل‌باد و گل طوفان (مطالعه موردی: شهرستان دامغان). مجموعه مقالات دومین همایش ملی کویر با رویکرد مدیریت مناطق خشک و بیابانی.
  6. عباسی، حمیدرضا. (1391). طبقه‌بندی سیستم تپه‌های ماسه‌ای ایران: مورفولوژی و ویژگی‌های فیزیک و شیمیایی. تهران: موسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع ایران.
  7. صارمی نایینی، محمدعلی. (1395). برآورد فراوانی, سرعت و جهت بادهای فرساینده و مولد طوفان‌های گردوغبار و ریز گردها در سطح استان یزد با استفاده از تحلیل گلباد, گل طوفان و گل ماسه. مدیریت بیابان، 4(8)، 96-106.
  8. صادقی، معصومه؛ کریمی احمدآباد، مصطفی؛ اختصاصی، محمدرضا و رجبی, محمدرضا. (1394). تأثیر بادهای فرساینده بر مورفولوژی تپه‌های ماسه‌ای دشت سمنان. مهندسی و مدیریت آبخیز، 7(1)، 53-63. doi: 10.22092/ijwmse.2015.100904
  9. صمدزاده، رسول و بلادپس، علی. (1391). تحلیل چشم‌اندازهای فرسایش بادی دشت بورالان، گستره‌ای بیابانی در پای کوه‌های آرارات با رویکرد آمایش سرزمین. فضای جغرافیایی، 12(38)، 39-60.
  10. غلامی، حمید؛ احمدی، جواد و نظری سامانی علی‌اکبر. (1394). مطالعه خصوصیات رسوب‌شناسی و شاخص شیمیایی تغییر (CIA) در رسوبات بادی. پژوهش‌های فرسایش محیطی، ۵ (۳)، ۱۵-۲۷.
  11. احمدی، حسن؛ فیض نیا، سادات؛ اختصاصی، محمدرضا و قانعی بافقی، محمدجواد. (1380). منشأ یابی تپه‌های ماسه‌ای جنوب بافق. بیابان، 6(2)، 33-50.
  12. محمودی، فرج‌الله. (1381). پراکندگی جغرافیایی ریگزارهای مهم ایران. تهران: موسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور.
  13. گلی، طاهر؛ کاویان، حسام؛ کدخدایی ایلخچی، رحیم و نوری مخوری، احد. (1398). تعیین پارامترهای رسوب‌شناسی و ژئومورفولوژیکی رسوبات تپه‌های ماسه‌ای قوم تپه, شمال غرب تبریز (صوفیان). هیدروژئومورفولوژی، 5(19)، 19-36.
  14. نگارش، حسین و لطیفی، لیلا. (1387). تحلیل ژئومورفولوژیکی روند پیشروی تپه‌های ماسه‌ای شرق دشت سیستان در خشک‌سالی‌های اخیر. مجله جغرافیا و توسعه، 6(12)، 43-60. doi: 10.22111/gdij.2008.1242
  15. یمانی، مجتبی. (1379). ارتباط قطر ذرات ماسه و فراوانی سرعت‌های آستانه باد در منطقه بندریگ کاشان. پژوهش‌های جغرافیایی، 32(38)، 115-132.
  16. مقصودی، مهران؛ یمانی، مجتبی؛ مشهدی، ناصر؛ تقی زاده، مهدی و ذهاب ناظوری، سمیه. (1390). شناسایی منابع ماسه‌های بادی ارگ نوق با استفاده از تحلیل باد و مورفومتری ذرات ماسه. جغرافیا و برنامه‌ریزی محیطی (مجله پژوهشی علوم انسانی دانشگاه اصفهان)، 22(3 (پیاپی 43))، 1-16.
  17. خسروشاهی، محمد؛ کاشکی، محمدتقی و انصافی مقدم، طاهره. (1388). قلمرو بیابان‌های اقلیم‌شناسی ایران. تحقیقات مرتع و بیابان ایران، 16(1 (پیاپی 34))، 96-113.
  18. Abbasi, H. R. (2012). Classification of Iran’s sand dune systems: Morphology and physico-chemical characteristics. Forests and Rangelands Research Institute. [in persian]
  19. Ahmadi, A., Sokouti, R., & Khajei, E. (2005). Grazing exclusion: A strategic approach to stabilize sand dunes in the Buralan region, West Azerbaijan Province. In Proceedings of the First National Conference on Wind Erosion (pp. 101051). Yazd, Iran. [in persian]
  20. Ahmadi, H. (2006). Applied geomorphology (Vol. 2). Tehran University Press. [in persian]
  21. Ahmadi, H., & Mesbahzadeh, T. (2011). Comparison of sand transport potential estimated using instantaneous velocities and Freiburger wind speed classes through the Golmaseh-Nama software: Case study of Jask and Kerman. Journal of Water and Soil, 25(1). https://doi.org/10.22067/jsw.v0i0.8500 [in persian]
  22. Ahmadi, H., Feyzniya, S., Ekhtesasi, M. R., & Ghaeni Bafghi, M. J. (2001). Origin of sand dunes south of Bafgh. Desert, 6(2), 33–50. [in persian]
  23. Al-Awadhi, J. M., & Al-Dousari, A. M. (2013). Morphological characteristics and development of coastal nabkhas, north-east Kuwait. International Journal of Earth Sciences, 102(3), 949–958. https://doi.org/10.1007/s00531-012-0833-9.
  24. Bagnold, R. A. (1941). The physics of blown sand and desert dunes. Methuen. DOI: 10.1007/978-94-009-5682-7
  25. Belly, P. Y. (1964). Sand movement by wind. U.S. Army Corps of Engineers, Coastal Engineering Research Center, Technical Memo 1, Berkeley, CA.
  26. Folk, R. L. (1974). Petrology of sedimentary rocks. Austin, TX: Hemphill Publishing Company.
  27. Folk, R. L. (1980). Petrology of sedimentary rocks. Austin, TX: Hemphill Publishing company.
  28. Folk, R. L., & Ward, W. C. (1957). Brazos River bar: A study in the significance of grain size parameters. Journal of Sedimentary Research, 27(1), 3–26. https://doi.org/10.1306/74D70646-2B21-11D7-8648000102C1865D
  29. Fryberger, S. G. (1979). Dune forms and wind regime. In E. D. McKee (Ed.), A study of global sand seas (pp. 137–169). U.S. Geological Survey Professional Paper 1052.
  30. Fryberger, S.G., & Dean, G. (1979). Dune forms and wide regimes. In E.D. Mckee. (Ed.), A Study of Global Sand Seas(pp.145-169). U. S Geological Survey Professional Paper 1052.
  31. Fryberger, S.G., & Lettau, H. (1979). Dune forms and wind regimes. In E. D. Mckee. (Ed), A study of Global Sand Seas(137-140). U. S. Geological Survey Professional Paper 1052.
  32. Gholami, H., Ahmadi, J., & Nazari Samani, A. A. (2015). Study of sedimentological characteristics and chemical index of alteration (CIA) in aeolian sediments. Environmental Erosion Research, 5(3), 15–27. [in persian]
  33. Goli, T., Kavian, H., Kadkhodaei Ilkhchi, R., & Nouri Makhouri, A. (2019). Determination of sedimentological and geomorphological parameters of sand dunes in Qom Tapeh, northwest of Tabriz (Soufian). Hydrogeomorphology, 5(19), 19–36. [in persian]
  34. Hanifehpour, M., Mashhadi, N., Mohammadkhan, S., & Amir-Aslani, F. (2014). Determination of erosive wind directions using wind rose and storm rose diagrams: Case study of Damghan County. In Proceedings of the Second National Conference on Desert Management (pp. 329554). [in persian]
  35. Khosrowshahi, M., Kashki, M. T., & Enssafi Moghaddam, T. (2009). Climatic desert boundaries of Iran. Iranian Journal of Range and Desert Research, 16(1), 96–113. [in persian]
  36. Liu, L. Y., Skidmore, E., Hasi, E., Wagner, L., & Tatarko, J. (2005). Dune sand transport as influenced by wind directions, speed and frequencies in the Ordos Plateau, China. Geomorphology, 67(3–4), 395–405. https://doi.org/10.1016/j.geomorph.2004.10.005
  37. Ma, A.N. (1993). A wind erosion study by using the landsat images on Taklimakan desert. Chinese Journal of Arid Land Resources, 6(4), 301-307. http://pascal-francis.inist.fr/vibad/index.php?action=getRecordDetail&idt=4050453
  38. Maghsoudi, M., Yamani, M., Mashhadi, N., Taghizadeh, M., & Zehab Nazouri, S. (2011). Identification of sand sources in Erg Noq using wind analysis and sand grain morphometry. Geography and Environmental Planning, 22(3), 1–16.
  39. Mahmoudi, F. (2002). Geographical distribution of major sand fields in Iran. Forests and Rangelands Research Institute. [in persian]
  40. Nazari Samani, A. A., Dadfar, S., & Shahbazi, A. (2013). A Study on Dust Storms Using Wind rose, Storm rose and sand rose (Case Study: Tehran Province). Desert, 18(1), 9-18. doi: 10.22059/jdesert.2013.36271. [In Persian]
  41. Negarash, H., & Latifi, L. (2008). Geomorphological analysis of the advancement of sand dunes east of the Sistan Plain during recent droughts. Geography and Development, 6(12), 43–60. https://doi.org/10.22111/gdij.2008.1242 [in persian]
  42. Pearce, K. I., & Walker,I. J. (2005). Frequency and magnitude biases in the ‘Fryberger’ model, with implications for characterizing geomorphically effective winds. Geomorphology, 68(1–2), 39–55. https://doi.org/10.1016/j.geomorph.2004.09.030
  43. Sadeghi, M., Karimi Ahmadabad, M., Ekhtesasi, M. R., & Rajabi, M. R. (2015). Effect of erosive winds on the morphology of sand dunes in the Semnan Plain. Watershed Engineering and Management, 7(1), 53–63. https://doi.org/10.22092/ijwmse.2015.100904 [in persian]
  44. Samadzadeh, R., & Baladpas, A. (2012). Analysis of wind erosion landscapes in the Buralan Desert, a piedmont region of Mount Ararat, with a land use planning approach. Geographical Space, 12(38), 39–60. [in persian]
  45. Sarmi Naeini, M. A. (2016). Estimation of frequency, velocity, and direction of erosive winds causing dust and sandstorms in Yazd Province using wind rose, storm rose, and sand rose analysis. Desert Management, 4(8), 96–106. [in persian]
  46. Stout, J. E., Warren, A., & Gill, T. E. (2009). Publication trends in aeolian research: An analysis of the Bibliography of Aeolian Research. Geomorphology, 105(1–2), 6–17. doi:10.1016/j.geomorph.2008.02.015.
  47. United Nations. (2015). Transforming our world: The 2030 Agenda for Sustainable Development. United Nations General Assembly. https://sdgs.un.org/goals/goal15.
  48. Wang, X., Dong, Z., Liu, L., & Qu, J. (2004). Sand sea activity and interactions with climatic parameters in the Taklimakan Sand Sea, China. Journal of Arid Environments, 57(2), 225–238. https://doi.org/10.1016/j.jaridenv.2003.10.011
  49. Wang, X., Yang, Y., & Dong, Z. (2016). Grain-size characteristics of aeolian sediments and their implications for wind erosion in the Kumtagh Desert, China. Sedimentology, 63(6), 1745–1760. https://doi.org/10.1111/sed.12281.
  50. Yamani, M. (2000). Relationship between sand grain diameter and threshold wind speed frequency in the Bandar Rig region of Kashan. Geographical Research, 32(38), 115–132. [in persian]
  51. Yang, Z., Qian, G., Han, Z., Dong, Z., Luo, W., Zhang, Z., Lu, J., Liang, A., & Tian, M. (2019). Variation in grain-size characteristics as a function of wind direction and height in the Sanlongsha dune field of the northern Kumtagh Desert, China. Aeolian Research, 40, 53–64. DOI: 10.1016/j.aeolia.2019.06.004.
  52. Yaping, S. (2008). Physics and modeling of wind erosion. Cologne: Springer. https://www.researchgate.net/publication/51997450_Physics_and_Modelling_Wind_Erosion
  53. Zhang, C.-L., et al. (2004). Aerodynamic roughness of cultivated soil and its influences on soil erosion by wind in a wind tunnel. Soil and Tillage Research, 75(1), 53-59. https://doi.org/10.1016/s0167-1987(03)00159-4
  54. Zhang, Z., et al. (2012). Identifying sensitive areas to wind erosion in the Xilingele grassland by computational fluid dynamics modelling. Ecological informatics, 8, 37-47. https://doi.org/10.1016/j.ecoinf.2011.12.002.
  55. Zhang, Zh,. Dong, Z., & Li, C. (2015). Wind regime and sand transport in chinas Badain Jaran Desert. Aeolian Research,17, 1-13. https://doi.org/10.1016/j.aeolia.2015.01.004.
آمار
تعداد مشاهده مقاله: 331
تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 116





سامانه مدیریت نشریات علمی. قدرت گرفته از سیناوب