| تعداد نشریات | 127 |
| تعداد شمارهها | 7,134 |
| تعداد مقالات | 76,792 |
| تعداد مشاهده مقاله | 154,034,443 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 116,044,706 |
روایت زنانه شهر در ادبیات فارسی معاصر بازخوانی نظریه کوین لینچ در رمان« این خیابان سرعت گیر ندارد» | ||
| پژوهش های ایران شناسی | ||
| دوره 15، شماره 2، شهریور 1404، صفحه 139-161 اصل مقاله (976.45 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jis.2025.402653.1370 | ||
| نویسندگان | ||
| منصوره شهریاری1؛ سارا عباسی2 | ||
| 1نویسنده مسئول، استادیار زبان و ادبیات فارسی دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران تهران ایران | ||
| 2دانشجوی کارشناسی ارشد جغرافیای برنامه ریزی شهری، دانشگاه تهران، تهران، ایران. | ||
| چکیده | ||
| در ادبیات فارسی معاصر، شهر نه صرفاً پس زمینه ای کالبدی، بلکه بستری برای شکل گیری حافظه، معنا و کنش روایت است. این مقاله با تمرکز بر تحلیل مکانمند روایت، نظریه «تصویر ذهنی شهر» کوین لینچ را در خوانش رمان این خیابان سرعت گیر ندارد اثر مریم جهانی به کار می گیرد؛ رمانی که در سال ۱۳۹۶ موفق به دریافت دو جایزه معتبر «کتاب سال جمهوری اسلامی ایران» و «جایزه جلال آلاحمد» شده است. چارچوب نظری پژوهش بر مفاهیم ادراکی لینچ—از جمله سرزندگی، خوانایی، هویت مکان، نظارت، اختیار، تناسب و دسترسی—استوار است. روش تحقیق، تحلیل نظری ـ روایی با رویکرد تطبیقی است که در آن عناصر طراحی ذهنی شهر با ساختار مکانی، زبانی و روایی رمان مقایسه شده اند. برخلاف مطالعاتی که بر مسائل اجتماعی یا جنسیتی تمرکز داشته اند، این مقاله تلاش می کند نقش مکان و ادراک شهری را در شکل گیری روایت بررسی کند. یافته ها نشان می دهند که فضاهای شهری در این رمان، به عناصر روایی بدل شده اند که در آنها مؤلفه های نظری لینچ به صورت زیسته و ملموس بازتاب یافته اند. تاکسی «الیزابت»، میدان وزیری، محله شهناز و نشانه های شهری، نه تنها محل رخداد، بلکه بسترهایی برای تعامل، حرکت و معناسازی اند. این مقاله با پر کردن خلأ موجود در پیوند میان نظریه های طراحی شهری و روایت های ادبی، نشان می دهد که چارچوب ادراکی لینچ، با وجود خاستگاه کالبدی اش، قابلیت تعمیم به تحلیل های فرهنگی و روایی را دارد؛ و می تواند در خوانش تجربه شهری در ادبیات فارسی، به ویژه در آثار معاصر، به کار گرفته شود. | ||
| کلیدواژهها | ||
| کوین لینچ؛ فضای شهری در ایران؛ ادبیات فارسی معاصر؛ روایت زنانه؛ تصویر ذهنی مکان | ||
| مراجع | ||
|
-آتشینبار، محمد؛ منصوری، سید امیر؛ شیبانی، مهدی (1391)، نظم، عنصر اصلی در تحلیل علمی منظر خیابان، باغ نظر، دوره 9، شماره 23، 93-102.
- آزادیهیر، سمانه؛ مهناز. طالبی(1394). بررسی تاثیر شادی در سرزندگی فضاهای شهری اردبیل( سرزندگی از دیدگاه کوین لینچ)، کنفرانس ملی معماری و شهرسازی پایدار با رویکرد انسان و محیط، اردبیل.
-احدنژاد روشتی، محسن؛ مشکینی، ابوالفضل؛ اشلقی، مهدی.1401. تحلیل ساختار فیزیکی و تصویر ذهنی موثر در شکلگیری هویت مکان فضای خیابان آبرسان شهر تبریز، مطالعات ساختار و کارکرد شهری،دوره 9، شماره 30. 179- 212.
- اسکندری، مریم.(1400). بررسی معنای مکان در فضای باز مجتمعهای مسکونی براساس نظریه هنجاری کوین لینچ در راستای ارتقای حس مکان. هشتمین کنفرانس ملی پژوهشهای کاربردی در مهندسی عمران، معماری و مدیریت شهری.
- اسکندریشرفی، فرشاد؛ فتاحی، ستایش؛ مبارک، وحید.(1399). نقد فمنیستی رمان این خیابان سرعتگیر ندارد اثر مریم جهانی. پژوهشنامۀ ادبیات داستانی، دانشگاه رازی، دوره 9، شماره 2، 19-38.
- امیری، نادر.(1398). «من و دیگری» در این خیابان سرعتگیر ندارد. جامعهشناسی هنر و ادبیات، دوره 11 شماره 1، 1- 22.
-ایروانی، محمود، محمد کریم خداپناهی (1371)، روانشناسی احساس و ادراک، سمت، تهران.
- ایزدی، سعید؛ سهرابی مروشی، پریسا. (1395). بررسی سیمای محیطی محله آبانبارنو ساری با نگاه کوینلینچ، سومین کنفرانس بینالمللی عمران، معماری و توسعه. شیراز.
-پاکزاد، جهانشاه(1385) راهنمای طراحی فضاهای شهری در ایران، شرکت طرح و نشر پیام سیما، چاپ دوم، تهران.
- پرستش، شهرام؛ سمانه مرتضوی گازار (1390)، بازنمایی فضاهای شهری تهران در رمانهای دورهی رضا پهلوی، جامعه شناسی هنر و ادبیات، دوره 3، شماره 1، 105-132.
- ترکمان، احمد؛ مجتبی قائد ؛سوگل شمتوب.1396. پاتوق، فضای جمعی شهری و معماری و محل تعاملات اجتماعی . فرهنگی (نمونه موردی شهر برازجان)، نشریه پژوهش و برنامهریزی شهری، دوره 8، شماره 3، 248- 225.
- خزاعی، زهره؛ گراوند، علی؛ سلطانیکوهبنانی، حسن.(1400). شیوههای شخصیتپردازی زنان در رمانهای کرمانشاه(مطالعۀ موردی رمانهای اخرین کوچ، گاماسیاب ماهی ندارد، این خیابان سرعتگیر ندارد. سبک شناسی نظم و نثر فارسی(بهار ادب)، 14(شماره پیاپی 61)، 197- 181.
- رحیمی، فریبا؛ علیزادهخیاط، ناصر؛ مشفقی، آرش.(1398). تحلیل ساختارشکنی و تقابلهای دوگانه در رمان «این خیابان سرعتگیر ندارد». نشریه زبان و ادب فارسی دانشگاه تبریز، دوره 72 شماره 240، 139- 167.
-زارع، علیرضا؛ لطفی، کورش. (1396)، رنگ در شهر با رویکرد ایجاد تنوع و سرزندگی در فضای شهری، پژوهش و برنامهریزی شهری، سال 8، شماره 28، 110- 99.
-شکوهیبیدهندی، محمدصالح(1389)، بازنگری کوین لینچ در برنامهریزی سیمای شهر، منظر، دوره 2، شماره 7، 54-57.
- مسعود، محمد؛ بیگ زاده شهرکی، حمیدرضا.1391. نگاهداشت و بازآفرینی موتیفهای آرایهای فضاهای شهری. مجله پژوهش و برنامه ریزی شهری،دوره 3 شماره 10، 66-43.
- صارمی، حمیدرضا؛ جوانمردی، ایمان. (1395). بررسی هویت مکان از دیدگاه لینچ(با تاکید بر اصول و تعاریف 5گانه مکان)، سومین کنفرانس ملی علوم مدیریت نوین و برنامهریزی پایدار ایران.
-عابدینی، اصغر؛ کریمی، رضا.(1395)، سنجش زیستپذیری در شهرها بر اساس روش F'ANP (مطالعه موردی: نواحی پانزدهگانۀ شهر ارومیه)، محیط شناسی، دوره 42، شماره 4، 752- 735.
-عینالی، جمشید؛ بوزجمهری، خدیجه؛ نظرشیخی، معصومه؛ دهبانژاد، اکبر؛ رومیانی، احمد. (1396)، تحلیل نقش فضاهای عمومی در ارتقای کیفیت سرزندگی روستاییان(مطالعه موردی: روستاهای شهرستان الشتر)، مطالعات برنامهریزی سکونتگاههای انسانی،دوره 12، شماره 3، 639- 619.
-فکوهی، ناصر؛ حسینیزدی، مریم.(1392).هویت مکانمند و بیهویتی در فضای شهری: مطالعه موردی دو مجتمع مسکونی در شهر تهران. پژوهشهای انسانشناسی ایران، دوره 3، شماره 2، 7-44.
- قابلی، نرجس؛ اسدی، علیرضا؛ سلطانی، علیاصغر.(1403). نشانهشناسی گفتمانی جنسیت در دو رمان این خیابان سرعتگیر ندارد و رهش. زن در فرهنگ و هنر، دوره 16، شماره4، 483-504.
-قاســمی اصفهانی، مروارید (1383)، اهل کجا هستیم؟ هویت بخشی به بافتهای مسکونی، روزنه، تهران.
- کامرانی، آویده؛ ، اسماعیل شیعه.(1394) معناشناسی مکان بر پایه نظریات کوین لینچ، آموس راپاپورت و نظریه نشانهشناسی، اولین کنفرانس سالانه پژوهشهای معماری، شهرسازی و مدیریت شهری.
-کریمیدهکردی، فروغ؛ عبداللهی، علیاصغر. (1396)، ایجاد پیادهراه برای ارتقاء نشاط و سرزندگی در فضاهای شهری (نمونه موردی: خیابان ملت شهر کرد، حدفاصل میدان 12 محرم تا چهار راه بازار)، برنامهریزی فضایی، دوره 7، شماره1. 96-75.
- کمالی سروستانی، کیانا؛ عاطفه رحیمی. (1400) تعقل در سیمای شهر در جهت ارتقاء هویت شهری، چهارمین کنفرانس بینالمللی و پنجمین کنفرانس ملی عمران، معماری، هنر و طراحی شهری.
-گلکار، کوروش (1385). مفهوم منظرشهری. مجله آبادی، شمارة .53
-لینچ، کوین(1376). تئوری شکل خوب شهر. ترجمه سید حسین بحرینی. تهران: موسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران . -لینچ، کوین(1383). سیمای شهر، ترجمه منوچهر مزینی، تهران، دانشگاه تهران
-ماجدی، حمید؛ منصوررضایی؛ مجید، منصوری، الهام (1393)، تاویل کارکردشناختی فضاهای عمومی محلهای از منظر هویت نمونه موردی: محله نازی آباد و مهران تهران، تحقیقات فرهنگی ایران، دوره 7، شماره 4،39-61.
- محمدی، علیرضا؛محمدجواد حاجی زاده(1395). سنجش و رتبه بندی محلات شهری در نماگرهای شهر پیاده مدار(مطالعه موردی: شهر اردبیل)، نشریه پژوهش و برنامه ریزی شهری، دوره 7، شماره 26، 152- 131.
-محمودیبختیاری، بهروز؛ ربانی، رویا(1396)، بازنمایی خوانایی شهرهای شمال در آثار اکبر رادی مطالعه موردی دو نمایشنامه روزنه آبی و پلکان، هنرهای زیبا معماری و شهرسازی، دوره 22، شماره 3، 83-90.
-مختاباد، مصطفی؛ محمدیارزاده، سجاد؛ شمسالهی، بهنوش.(1388). جستاری بر انسانشناسی/ نشانهشناسی شهری و نقش آن در خوانایی فضاهای شهری (مورد کاوی: شهر اصفهان). جامعهشناسی معاصر، سال اول، شماره 4، 31-69.
-مدنیپور، علی (1379)، طراحی فضای شهری؛ نگرشی بر فرایند اجتماعی و مکانی. ترجمه فرهاد مرتضایی، تهران: پردازش و برنامهریزی شهری.
-: مرادی، ایوب.(1401) نقد داستان «یوسفآباد؛ خیابان سی و سوم» اثر سینا دادخواه بر مبنای مؤلفههای رمان شهری، ادبیات پارسی معاصر، دوره 12شماره 1، 327- 352.
-منصوری، تاجالدین؛ جهانبخش، حیدر. (1392). چگونگی ارتقای کالبد و منظر شهری از طریق احیای ارزشهای فرهنگی- تاریخی شهر، فصل نامه برنامهریزی کالبدی – فضایی. دوره 1 شماره 3
- میرشجاعیانحسینی، ایمان؛ معروفی، زهرا. (1400). بررسی شکلگیری شهرها و پدید آمدن نشانههای شهری در طراحی معماری ( نمونه موردی تحلیل نظریات کوین لینچ در سیمای شهری بلوار شهید صارمی مشهد)، نهمین کنفرانس ملی مهندسی عمران. معماری و توسعه شهری پایدار ایران.
- نجفیبرازجانی، معصومه.(1401). نقش کیفیت خوانایی بر تصویر ذهنی شهروندان با تکیه بر عناصر پنجگانه لینچ در منطقه یک شهر بوشهر. دومین کنفرانس بینالمللی معماری، عمران، شهرسازی، محیطزیست و افقهای هنر اسلامی در بیانه گام دوم انقلاب.
-نقابی، عفت؛ کلثوم قربانی جویباری (1389)، نشانه شناسی اولین رمان اجتماعی ایران، زبان و ادبیات فارسی دانشگاه خوارزمی، دوره 67 شماره 18، 193-216.
-نوابخش، مهرداد(1392)، ضرورت احیاء سرمایه اجتماعی در توسعه فضاهای شهری. مطالعات توسعه اجتماعی ایران، سال پنجم، شماره 4، 7-17.
-یاراحمدی، امیر (1378)، به سوی شهرسازی انسانگرا، تهران: پردازش و برنامهریزی شهری
-یوسفی، علی؛ صادقینژاد، مهسا. (1396). مرور انتقادی نظریۀ سیمای شهر لینچ: نشانهشناسی نقشههای ادراکی شهروندان و بازشناسی هویت کالبدی شهر، فصلنامه مطالعات جامعهشناختی شهری، دوره 7 شماره 22، 72-47. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 339 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 186 |
||