میز خدمت الکترونیک
دوره ویراستاری

  اخبار و اعلانات

 آمار

تعداد نشریات127
تعداد شماره‌ها7,117
تعداد مقالات76,481
تعداد مشاهده مقاله152,844,521
تعداد دریافت فایل اصل مقاله114,919,614
نقیبی, فریدون, حسین زاده, رضا. (1404). تحلیل و ارزیابی الگوهای تراکمی شهر هوشمند در شهر ارومیه مبتنی بر مؤلفه‌های زیست‌محیطی. , 13(3), 57-74. doi: 10.22059/jurbangeo.2025.391873.2048
فریدون نقیبی; رضا حسین زاده. "تحلیل و ارزیابی الگوهای تراکمی شهر هوشمند در شهر ارومیه مبتنی بر مؤلفه‌های زیست‌محیطی". , 13, 3, 1404, 57-74. doi: 10.22059/jurbangeo.2025.391873.2048
نقیبی, فریدون, حسین زاده, رضا. (1404). 'تحلیل و ارزیابی الگوهای تراکمی شهر هوشمند در شهر ارومیه مبتنی بر مؤلفه‌های زیست‌محیطی', , 13(3), pp. 57-74. doi: 10.22059/jurbangeo.2025.391873.2048
نقیبی, فریدون, حسین زاده, رضا. تحلیل و ارزیابی الگوهای تراکمی شهر هوشمند در شهر ارومیه مبتنی بر مؤلفه‌های زیست‌محیطی. , 1404; 13(3): 57-74. doi: 10.22059/jurbangeo.2025.391873.2048

تحلیل و ارزیابی الگوهای تراکمی شهر هوشمند در شهر ارومیه مبتنی بر مؤلفه‌های زیست‌محیطی

پژوهش‌های جغرافیای برنامه‌ریزی شهری
مقاله 4، دوره 13، شماره 3، آبان 1404، صفحه 57-74    اصل مقاله (1.39 M)
نوع مقاله: پژوهشی - کاربردی
شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jurbangeo.2025.391873.2048
نویسندگان
فریدون نقیبی* ؛ رضا حسین زاده
گروه شهرسازی، دانشکده معماری، شهرسازی و هنر، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران
چکیده
در مواجهه با چالش‌های ناشی از گسترش بی‌ضابطه شهری، این پژوهش با رویکردی یکپارچه و داده‌محور، به تحلیل رابطه میان الگوهای تراکم ساختمانی و شاخص‌های زیست‌محیطی در قالب الزامات شهر هوشمند در شهر ارومیه پرداخته است. هدف اصلی، تدوین الگویی علمی برای مدیریت بهینه تراکم و ارتقاء کیفیت زندگی شهری است. پژوهش با روش توصیفی–تحلیلی و چارچوبی چندسطحی انجام شده و از مدل چیدمان فضا (Space Syntax) در نرم‌افزار DepthmapX، تحلیل‌های مکانی در محیط ArcMap، مدل Kernel Density و داده‌های میدانی شامل برداشت‌های فضایی و پرسشنامه‌های لیکرتی استفاده شده است. یافته‌ها نشان از وجود ناهماهنگی فضایی میان تراکم‌های ساختمانی با خدمات عمومی، حمل‌ونقل و فضاهای سبز دارد. تحلیل نهایی نشان داد که تراکم ساختمانی ۵ طبقه با میانگین امتیاز ۸.۱۰ از ۱۰، بالاترین سطح سازگاری را با شدر مواجهه با چالش‌های ناشی از گسترش ‌بی‌ضابطه شهری، این پژوهش با رویکردی یکپارچه و داده‌محور، به تحلیل رابطه میان الگوهای تراکم ساختمانی و شاخص‌های زیست‌محیطی در قالب الزامات شهر هوشمند در شهر ارومیه پرداخته است. هدف اصلی، تدوین الگویی علمی برای مدیریت بهینه تراکم و ارتقاء کیفیت زندگی شهری است. پژوهش با روش توصیفی–تحلیلی و چارچوبی چندسطحی انجام‌شده و از مدل چیدمان فضا (Space Syntax) در نرم‌افزار DepthmapX، تحلیل‌های ‌مکانی در محیط ArcMap، مدل Kernel Density و داده‌های ‌میدانی شامل برداشت‌های فضایی و پرسش‌نامه‌های ‌لیکرتی استفاده‌شده است. یافته‌ها نشان از وجود ناهماهنگی فضایی میان تراکم‌های ساختمانی با خدمات عمومی، حمل‌ونقل و فضاهای سبز دارد. تحلیل نهایی نشان ‌داد که تراکم ساختمانی ۵ طبقه با میانگین امتیاز 10/8 از ۱۰، بالاترین سطح سازگاری را با شاخص‌های زیست‌محیطی و شهر هوشمند داشته و در جایگاه نخست قرار می‌گیرد. پس از آن، تراکم ۶ طبقه با امتیاز 99/7 در رتبه دوم قرار دارد. این یافته‌ها حاکی از آن است که تراکم‌های معقول و برنامه‌ریزی‌شده می‌توانند بدون خدشه به کیفیت زیست‌محیطی، بستری برای ارتقاء زیست‌پذیری شهری فراهم کنند. نتیجه‌گیری پژوهش، بر ضرورت استفاده از اصول‌ طراحی پایدار، ظرفیت‌سنجی محیطی و ابزارهای تحلیلی هوشمند در سیاست‌گذاری و طراحی شهری تأکید دارد. این چارچوب می‌تواند برای شهر ارومیه و سایر شهرهای درحال‌توسعه، مبنایی برای تصمیم‌گیری‌های مبتنی بر شواهد و طراحی شهری مشارکتی در راستای تحقق شهر هوشمند و زیست‌پذیر باشد..اخص‌های زیست‌محیطی و شهر هوشمند داشته و در جایگاه نخست قرار می‌گیرد. پس از آن، تراکم ۶ طبقه با امتیاز ۷.۹۹ در رتبه دوم قرار دارد. این یافته‌ها حاکی از آن است که تراکم‌های معقول و برنامه‌ریزی‌شده می‌توانند بدون خدشه به کیفیت زیست‌محیطی، بستری برای ارتقاء زیست‌پذیری شهری فراهم کنند. نتیجه‌گیری پژوهش، بر ضرورت استفاده از اصول طراحی پایدار، ظرفیت‌سنجی محیطی و ابزارهای تحلیلی هوشمند در سیاست‌گذاری و طراحی شهری تأکید دارد. این چارچوب می‌تواند برای شهر ارومیه و سایر شهرهای در حال توسعه، مبنایی برای تصمیم‌گیری‌های مبتنی بر شواهد و طراحی شهری مشارکتی در راستای تحقق شهر هوشمند و زیست‌پذیر باشد.
کلیدواژه‌ها
واژگان کلیدی:الگوهای تراکمی؛ شهر هوشمند؛ شهر ارومیه؛ مؤلفه‌های زیست‌محیطی
مراجع
  1. احمدپور، احمد؛ زیاری، کرامت اله؛ حاتمی‌نژاد، حسین و پارسا، شهرام. (۱۳۹۷). شهر هوشمند تبیین ضرورت‌ها و الزامات شهر تهران برای هوشمندی. نگرش‌های نو در جغرافیای انسانی، ۱۰(۲)، ۱-۲۲.https://dorl.net/dor/20.1001.1.66972251.1397.10.2.1.1
  2. سعیدنیا، احمد. (1383). کتاب سبز راهنمای شهرداری ها ج 6 تهران سازمان شهرداری ها و دهیاری های کشور.
  3. اصغری زمانی، اکبر؛ جعفری، فیروز و سخائیان، کوثر. (۱۴۰۳). ارزیابی تأثیرات فروش تراکم بر مفهوم خط آسمان در شهر خوی با استفاده از محاسبه شاخص SVF. فصلنامه معماری و شهرسازی، 104(۱)، ۲۳-۴۰.https://doi.org/10.48308/sofeh.2024.104358
  4. خندانی، سکینه؛ صفرلویی، محمدعلی و بیگ بابایی، بشیر. (۱۳۹۹). تحلیل فضایی شاخص‌های رشد هوشمند شهری در شهرهای میان اندام مطالعه موردی شهر مرند. فصلنامه پژوهش و برنامه‌ریزی شهری، (٤٢)11، ۱۸۳- ١٨٤.https://dorl.net/dor/20.1001.1.22285229.1399.11.42.13.4
  5. خوارزمی، امید علی؛ غفوریان، مهسا؛ صبوری، مرضیه و سردار، سیما. (۱۴۰۱). چالش‌های محیط‌زیست هوشمند در کلان‌شهر مشهد با استفاده از مدل DPSIR. مجله جغرافیا و فضای شهری، ۹(۲)، ۱۷–۳۶. https://doi.org/10.22067/jgusd.2021.67171.0
  6. دژدار، فریدون. (1399). کتاب سبز پیاده رو و پیاده راه سازی، وزارت کشور، مرکز مطالعات برنامه‌ریزی شهری و روستایی.
  7. رستمی، روح‌الله؛ موسوی، سید یعقوب؛ قدیمی، بهرام و میرزایی، خلیل. (١٤٠٠). تبیین عوامل موثر بر میزان زیست‌پذیری شهری مطالعه موردی شهر ایلام. مجله شهر پایدار، 4(2)، ١٤.https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.24766631.1400.4.2.3.7
  8. رضایی بزنجانی، رضا؛ اذانی، مهری؛ صابری، حمید و مؤمنی، مهدی. (۱۳۹۸). برنامه‌ریزی راهبردی مناطق شهری کرمان بر پایة رشد هوشمند شهری. فصلنامه جغرافیا (برنامه‌ریزی منطقه‌ای قشم) ۱، ۱۷۹-۱۵۷. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.22286462.1398.10.37.10.9
  9. رنگزن، کاظم؛ قنبری، نازنین؛ کابلی زاده، مصطفی و مرادی، پوریا. (1397). ارزیابی شاخص‌های تراکم‌ شهری در امکان‌سنجی استفاده از پتانسیل انرژی خورشیدی با استفاده از GIS مطالعه موردی منطقه ۴ اهواز. نشریه جغرافیا و برنامه‌ریزی، ۶۴، ۱۲۷-۱۰۳.
  10. روستایی، شهریور؛ حکیمی، هادی و علیزاده، شیوا. (1399). سنجش عدالت فضایی شاخص‌های کمی و کیفی مسکن در حوزه های شهری (مطالعه موردی: شهر ارومیه). پژوهش‌های جغرافیای انسانی، 52(3)، 1009-1029. https://doi.org/10.22059/jhgr.2019.255578.1007679
  11. زیاری، کرامت الله؛ حاتمی‌نژاد، حسین و ترکمن نیا، نعیمه. (1399). سنجش تطبیقی معیارهای رشد هوشمند شهری در نواحی شش‏گانۀ منطقۀ 6 تهران. پژوهش های جغرافیای انسانی، 52(3)، 775-792.https://doi.org/10.22059/jhgr.2020.45151.1006671
  12. سخائیان، کوثر؛ اصغری‌زمانی، اکبر، و جعفری، فیروز. (۱۴۰۳). ارزیابی تأثیرات فروش تراکم بر مفهوم خط آسمان در شهر خوی با استفاده از محاسبه شاخص SVF.  فصلنامه معماری و شهرسازی، ۱۰۴(۱)، ۲۳–۴۰. https://doi.org/10.48308/sofeh.2024.104358
  13. قرائی، آزاده؛ زبردست، اسفندیار و ماجدی، حمید. (1397). تبیین ارتباط میان فرم شهر و پایداری اجتماعی (مطالعه موردی: مناطق 22گانه شهر تهران). برنامه‌ریزی توسعه کالبدی، 5(3)، 79-93.https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.26455471.1397.5.3.5.2
  14. زیاری، کرامت الله. (1388). کتاب برنامه‌ریزی کاربری اراضی. یزد: انتشارات دانشگاه یزد.
  15. محمودی، ناصر و شمس، مجید. (1400). تحلیل اثرات زیست‌محیطی گسترش افقی شهر با تأکید بر شاخص‌های شهر هوشمند (مطالعه موردی: شهر دزفول). فصل نامه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری چشم انداز زاگرس. 13(48). 216-195.
  16. مرکز آمار ایران. (۱۳۹۵). نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن ۱۳۹۵. تهران: مرکز آمار ایران. دریافت‌شده از https://www.amar.org.ir
  17. مصیب‌زاده، علی و خیاط سلیقه‌دار، شراره. (۱۴۰۱). کاربست تکنیک چیدمان فضایی جهت بازآفرینی و هویت‌بخشی کالبدی محلات شهری (نمونه موردی: محله عسگرخان شهر ارومیه). فصلنامه برنامه‌ریزی شهری و توسعه منطقه‌ای، (۱)3، 105-89.https://doi.org/10.22034/jprd.2023.55405.1031
  18. مهندسان مشاور معماری و شهرسازی طرح و آمایش. (۱۳۸۹). طرح تجدیدنظر طرح جامع ارومیه اداره کل راه و شهرسازی استان آذربایجان غربی.
  19. نوروزی، رضا و بهمن‌پور، هومن. (1393). معیارهای طراحی محله پایدار با تاکید بر ارزش‌های زیست‌محیطی. معماری و شهرسازی پایدار، 1(2)، 65-80.https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.25886274.1392.1.2.6.4
  20. اله‌قلی‌پور ملایوسف، سمیرا؛ حافظی فر، مریم؛ مختاری اصل، غلامرضا و محمدی کله سر، مسلم. (1400). تأثیر تراکم ساختمانی بر منظر شهری با تأکید بر پایداری در شهر اردبیل؛ نمونه موردی: شهرک نادری اردبیل. شابک، 6(63)، 91-100.
  21. Ahmadpour, A., Hataminejad, H., & Parsa, S. (2019). Smart city: Explaining the needs and requirements of Tehran city for the smartness of new attitudes. Human Geography, 10(2), 1–22. https://dorl.net/dor/20.1001.1.66972251.1397.10.2.1.1 [In Persian].
  22. Ahmed Saeednia. (2004). Green book of municipalities guide (Vol. 6). Tehran: Organization of Municipalities and Villages. [In Persian].
  23. Architectural and Urban Planning Consulting Engineers. (2008). Revision plan of the Urmia master plan. General Road and Urban Development Department of West Azarbaijan Province. [In Persian].
  24. Asghari Zamani, A., Jafari, F., & Sakhaeian, K. (2024). Evaluation of the effects of density sales on the concept of skyline in Khoy city using SVF index calculation. Sofeh: Scientific Quarterly of Architecture and Urbanism, 104(1), 23–40. https://doi.org/10.48308/sofeh.2024.104358  [In Persian].
  25. Duarte, S., & Teixeira, L. (2022). Urban climate adaptation: An interdisciplinary research experience empowering architecture and urbanism education. Technology, Environment and Sustainability, 2, 116–125. https://doi.org/10.14718/RevArq.2022.24.4380 
  26. Elah Qolipour Melayoussef, S., Hafizifar, M., Mokhtari Asl, G., & Mohammadi Kalesar, M. (2021). The impact of building density on the urban landscape with an emphasis on sustainability in Ardabil city: Case study of Naderi town of Ardabil. Shabak, 7(6[63]), 91–100. [In Persian].
  27. Evans, J., Karvonen, A., Luque-Ayala, A., Martin, C., McCormick, K., & Raven, R. (2019). Smart and sustainable cities? Pipedreams, practicalities and possibilities. Routledge.
  28. ezaee Bezanjani, R., Azani, M., Saberi, H., & Momeni, M. (2020). Strategic planning of urban areas of Kerman based on the smart urban growth. Geography (Regional Planning), 9(37), 157–179. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.22286462.1398.10.37.10.9 [In Persian].
  29. Gharaye, A., Zebardast, E., & Majedi, H. (2018). Explaining the relationship between city form and social sustainability: Case study of 22 districts of Tehran metropolitan. Physical Social Planning, 5(3), 79–93. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.26455471.1397.5.3.5.2 [In Persian].
  30. Khandani, S., Safarlue, M. A., & Beygbabaye, B. (2020). Spatial analysis of urban smart growth indicators in middle cities: Case study of Marand city. Journal of Regional Planning, 11(42), 181–194. https://dorl.net/dor/20.1001.1.22285229.1399.11.42.13.4 [In Persian].
  31. Kharazmi, O. A. (2022). Challenges of smart environment in Mashhad metropolis using DPSIR model. Geography and Urban Space Development, 9(2), 17–36. https://doi.org/10.22067/jgusd.2021.67171.0  [In Persian].
  32. Mahmoudi, N., & Shams, M. (2021). Analysis of the environmental effects of the horizontal expansion of the city with an emphasis on smart city indicators: Case study of Dezful city. Zagros Landscape Geography and Urban Planning Quarterly, 13(48), 195–216. [In Persian].
  33. Mikkelsen, P. S. (2021). Water for smart livable cities: How rethinking urban water management can transform cities of the future. State of Green.
  34. Mosayyebzadeh, A., & Khayat Salighr, S. (2023). Application of spatial arrangement technique for reconstruction and physical identification of urban neighborhoods: Case study of Asgarkhan neighborhood of Urmia. Urban Space and Social Life, 1(3), 89–105. https://doi.org/10.22034/jprd.2023.55405.1031 [In Persian].
  35. Noroozi, R., & Bahmanpour, H. (2014). Sustainable neighborhoods design criteria based on environmental norms. Journal of Sustainable Architecture and Urban Design, 1(2), 65–80. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.25886274.1392.1.2.6.4 [In Persian].
  36. Rangzan, K., Ghanbari, N., Kabolizade, M. K., & Moradi, P. M. (2018). Evaluation of the urban compactness indexes in feasibility of use of solar energy potential using GIS: Case study of Ahvaz Region 4. Journal of Geography and Planning, 22(64), 103–127. [In Persian].
  37. Rau, S. (2021). Bridge to future livable cities and city clusters in the People's Republic of China: Policy opportunities for high-quality urban development. Asian Development Bank. https://dx.doi.org/10.22617/WPS210372-2
  38. Rostaei, S., Hakimi, H., & Alizadeh, S. (2020). Study of space equity of quantitative and qualitative indicators of housing in urban areas: Case study of Urmia city. Human Geography Research, 52(3), 1009–1029. https://doi.org/10.22059/jhgr.2019.255578.1007679 [In Persian].
  39. Rostami, R., Mousavi, Y., Ghadimi, B., & Mirzai, K. (2021). Explaining the effective factors on urban livability: Case study of Ilam city. Journal of Sustainable City, 4(2), 107–124. [In Persian]. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.24766631.1400.4.2.3.7
  40. Sakhaeian, K., Asghari Zamani, A., & Jafari, F. (2024). Evaluation of the impacts of density selling on the concept of skyline in Khoy city using SVF index calculation. Scientific Quarterly of Architecture and Urban Planning, 104(1), 23–40. https://doi.org/10.48308/sofeh.2024.104358 [In Persian].
  41. Ziyari, K. (2009). land use planning. Yazd: Yazd University Publications. [In Persian].
  42. Zyari, K., Hataminejad, H., & Torkamannia, N. (2020). Comparative assessment of urban smart growth indicators in six areas of the 6th region, Tehran. Human Geography Research, 52(3), 775–792. https://doi.org/10.22059/jhgr.2020.45151.1006671 [In Persian].
آمار
تعداد مشاهده مقاله: 295
تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 64





سامانه مدیریت نشریات علمی. قدرت گرفته از سیناوب