میز خدمت الکترونیک
دوره ویراستاری

  اخبار و اعلانات

 آمار

تعداد نشریات127
تعداد شماره‌ها7,119
تعداد مقالات76,511
تعداد مشاهده مقاله152,889,810
تعداد دریافت فایل اصل مقاله115,008,158
لشکری, حسن, ناجی, محمد, محمدی, زینب, اهل االله, ثریا. (1405). واکاوی همدیدی-ترمودینامیک و قلمرو فضایی توفان های حاره ای در کشور ایران. , 58(1), 19-37. doi: 10.22059/jphgr.2025.397644.1007892
حسن لشکری; محمد ناجی; زینب محمدی; ثریا اهل االله. "واکاوی همدیدی-ترمودینامیک و قلمرو فضایی توفان های حاره ای در کشور ایران". , 58, 1, 1405, 19-37. doi: 10.22059/jphgr.2025.397644.1007892
لشکری, حسن, ناجی, محمد, محمدی, زینب, اهل االله, ثریا. (1405). 'واکاوی همدیدی-ترمودینامیک و قلمرو فضایی توفان های حاره ای در کشور ایران', , 58(1), pp. 19-37. doi: 10.22059/jphgr.2025.397644.1007892
لشکری, حسن, ناجی, محمد, محمدی, زینب, اهل االله, ثریا. واکاوی همدیدی-ترمودینامیک و قلمرو فضایی توفان های حاره ای در کشور ایران. , 1405; 58(1): 19-37. doi: 10.22059/jphgr.2025.397644.1007892

واکاوی همدیدی-ترمودینامیک و قلمرو فضایی توفان های حاره ای در کشور ایران

پژوهش های جغرافیای طبیعی
دوره 58، شماره 1، فروردین 1405، صفحه 19-37    اصل مقاله (2.44 M)
نوع مقاله: مقاله کامل
شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jphgr.2025.397644.1007892
نویسندگان
حسن لشکری* ؛ محمد ناجی؛ زینب محمدی؛ ثریا اهل االله
گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران
چکیده
توفان‌های حاره‌ای به‌عنوان سامانه‌های کم‌فشار حرارتی، با بارش‌های شدید آسیب‌های گسترده‌ای به مناطق ساحلی و داخلی جنوب شرق ایران وارد می‌کنند. هدف این مطالعه، شناسایی و تحلیل الگوهای فضایی-زمانی توفان‌های حاره‌ای مؤثر در بازه زمانی ۱۹۸۶ تا ۲۰۱۹ است. داده‌های بارش روزانه ۷۳ ایستگاه سینوپتیک و کدهای پدیده‌های جوی مرتبط طی سه‌چرخه ۱۱ ساله تحلیل شد تا رخدادهای ناشی از توفان‌های حاره‌ای با بارش ≥۲۰ میلی‌متر در ≥۳ ایستگاه شناسایی شوند. همچنین جهت درک عمیق‌تر از توفان‌های حاره‌ای از نمودار اسکیوتی و داده‌های ماهواره TRMM استفاده شد. در این بازه، ۲۶ رخداد شاخص با الگوی فراوانی و پراکنش مکانی متنوع استخراج شد. نتایج نشان داد که توفان‌ها عمدتاً در ماه‌های مه، ژوئن و اکتبر فعال بوده و شدت و وسعت اثر آن‌ها به‌طور فصلی تغییر می‌کند؛ به‌گونه‌ای که در برخی ماه‌ها، اگرچه تعداد توفان‌ها کمتر است، اما گستره تأثیر و بارش‌های ناشی از آن‌ها وسیع‌تر است. نتایج الگوهای همدیدی نشان می‌دهند که میدان نم ویژه گسترده در ضلع شرقی چرخند سراسر وردسپهر را در برمی‌گیرد. در ترازهای میانی، گسترش شمال سوی پشته عربستان جریانات سرد غرب چرخند و شیو شدید دما و فشار را القا می‌کند. همچنین، امگای منفی قوی در ترازهای ۷۰۰ و ۵۰۰ هکتوپاسکال بر دینامیک قوی ساختار توفان دلالت دارد. توفان‌های حاره‌ای جنوب شرق ایران با بارش‌های شدید و پراکندگی فصلی متغیر همراه‌اند و تعامل رطوبت، ناپایداری و ساختار همدیدی، نقش اصلی در تقویت آن‌ها دارد
کلیدواژه‌ها
اسکیوتی؛ بارش شدید؛ جنوب شرق؛ ماهواره TRMM؛ حوزه نفوذ
مراجع
  1. حبیبی، فریده و بهرامی، سمیه. (1395). تحلیل همدیدی توفان حاره‌ای گونو و تأثیر آن بر جنوب شرق ایران. مجله ژئوفیزیک ایران، 8(4)، 189-169.
  2. خسروی، محمود و پودینه، محمدرضا. (1389). تحلیلی بر تأثیرات اقلیمی سیکلون حاره‌ای گونو (خرداد 1386) بر جنوب شرق ایران. پژوهش‌های جغرافیای طبیعی، 42(72)، 72-53.
  3. شجاع، فائزه؛ خسروی، محمود و شمسی‌پور، علی‌اکبر. (1395). مقایسه تطبیقی چرخندهای حاره‌ای شمال دریای عرب و دریای عمان طی دهه اخیر (2015-2005). جغرافیا و مخاطرات محیطی، 5(4)، 91-108. doi: 10.22067/geo.v5i4.56465
  4. فیروزی مهر، صفیه؛ آقامحمدی، حسین؛ فیروزی‌مهر، مجید و بهزادی، سعید. (1401). شناسایی الگوهای حرکتی طوفان‌های حاره‌ای با استفاده از داده‌کاوی مکانی. مجله آمایش جغرافیایی فضا، 12(3)، 39-55. doi: 10.30488/gps.2021.263881.3359
  5. علیجانی، بهلول. (1382). آب‌وهوای ایران. چاپ یازدهم. انتشارات دانشگاه پیام نور.
  6. عرفانیان، مهدی؛ کاظم پور، سیما؛ حیدری، حسن. (1395). واسنجی داده‌های باران سری 3B42 و 3B43 ماهواره TRMM در زون‌های اقلیمی ایران. پژوهش‌های جغرافیای طبیعی، 48(2)، 287-303. doi: 10.22059/jphgr.2016.59370
  7. علی محمدی، مهریار؛ ملکوتی، حسین؛ راه بانی، مریم؛ الهی، سعید. (1399). بررسی زمان و نحوه شکل‌گیری طوفان‌های حاره‌ای در منطقه تحت مأموریت نداجا (شمال اقیانوس هند). فصلنامه دریا فنون، 7(2)،97-109.
  8. قویدل رحیمی، یوسف. (1390). نگاشت و تحلیل همگرایی جریان رطوبت جو طی بارش فوق سنگین ناشی از توفان حاره‌ای فت در سواحل چابهار. آمایش فضا و ژئوماتیک، ۱۵ (۲)، ۱۰۱-۱۱۸. 
  9. قویدل رحیمی، یوسف؛ عباسی، اسماعیل و فرج زاده، منوچهر. (1397). واکاوی دینامیک و ترمودینامیک شدیدترین چرخند حاره‌ای مؤثر بر سواحل جنوبی ایران. تحلیل فضایی مخاطرات محیطی، 5(1)، 97-112.
  10. قویدل رحیمی، یوسف؛ عباسی، اسماعیل؛ فرج زاده اصل، منوچهر. (1394). واکاوی سازوکار و مخاطرات توفان حاره‌ای نیلوفر. مدیریت مخاطرات محیطی، 2(1)، 21-34. doi: 10.22059/jhsci.2015.53919
  11. قویدل رحیمی، یوسف؛ عباسی، اسماعیل و فرج زاده، منوچهر. (1396). تحلیلی از ویژگی‌های مخاطره توفان‌های حاره‌ای مؤثر بر سواحل جنوبی ایران. آمایش فضا و ژئوماتیک،21()،279-293.
  12. لشکری، حسن؛ یارمرادی، زهرا و موسوی، حسن. (1395). تحلیل آماری و سینوپتیکی توفان‌های تندری استان کهگیلویه و بویر احمد. فصلنامه جغرافیا و مطالعات محیطی، 5(18)، 151-135.
  13. لشکری، حسن. (1382). مکانیسم تکوین, تقویت و توسعه مرکز کم‌فشار سودان و نقش آن بر روی بارش‌های جنوب و جنوب غرب ایران. پژوهش‌های جغرافیایی، 35(46)، 1-18.
  14. لشکری، حسن؛ محمدی، زینب؛ ناجی، محمد و فدایی باش، علی‌رضا. (1403). واکاوی پراکنش و تغییرات زمانی –مکانی توفان‌های تندری در جنوب ایران در سه‌چرخه خورشیدی اخیر. پژوهش‌های جغرافیای طبیعی، 56(4)، 89-106. doi: 10.22059/jphgr.2025.387701.1007864
  15. لشکری، حسن و جعفری، مهناز. (1400). الگوهای همدید تعیین‌کننده مسیر حرکت سامانه‌های بارشی با منشاء سودانی. تحلیل فضایی مخاطرات محیطی، ۸ (۱)، ۵۵-۷۸. Doi: 10.52547/jsaeh.8.1.55
  16.  لشکری، حسن و کیخسروی، قاسم. (1389). تحلیل سینوپتیکی توفان گونو و اثرات آن بر جنوب شرق ایران. جغرافیا و برنامه‌ریزی محیطی، 21(3)، 1-20.
  17. محمدی، فهیمه و لشکری، حسن. (1398). بررسی تغییرات بارش سامانه کم‌فشار سودان طی روند تاریخی در منطقه جنوب غرب ایران. پژوهش‌های جغرافیای طبیعی، 51(2)، 373-387. doi: 10.22059/jphgr.2019.272706.1007323
  18. Alijani, B. (2003). Climate of Iran (11th ed.). Payame Noor University Press. [In Persian]
  19. Alimohammadi, M., Malakouti, H., Rahbani, M., & Elahi, S. (2020). Investigation of the timing and formation process of tropical cyclones in the area under the Navy's mission (northern Indian Ocean). Darya Fanon Quarterly, 7(2), 97–109. [In Persian]
  20. Callaghan, J. (2003). The tropical cyclone risk in Cairns. Natural hazards, 30, 129-153.‌ https://doi.org/10.1023/A:1026162200005
  21. Chen LianShou, C. L., Li Ying, L. Y., & Cheng ZhengQuan, C. Z. (2010). An overview of research and forecasting on rainfall associated with landfalling tropical cyclones.‌ DOI: 10.1007/s00376-010-8171-y
  22. Deshpande, M., Singh, V. K., Ganadhi, M. K., Roxy, M. K., Emmanuel, R., & Kumar, U. (2021). Changing status of tropical cyclones over the north Indian Ocean. Climate Dynamics, 57, 3545-3567.‌ https://doi.org/10.1007/s00382-021-05880-z
  23. Dos Reis, J., Rennó, C., Lopes, E., Dos Reis, J. B. C., Rennó, C. D., & Lopes, E. S. S. (2017). Validation of satellite rainfall products over a mountainous watershed in a humid subtropical climate region of Brazil. Remote Sens., 9, 1240.‌ https://doi.org/10.3390/rs9121240
  24. Emanuel, K. (2003). Tropical cyclones. Annual review of earth and planetary sciences, 31(1), 75-104.‌ https://doi.org/10.1146/annurev.earth.31.100901.141259
  25. Emanuel, K. (2005). Increasing destructiveness of tropical cyclones over the past 30 years. Nature, 436 (7051), 686-688.‌ https://doi.org/10.1038/nature03906
  26. Erfanian, M., Kazempour, S., & Heidari, H. (2016). Calibration of TRMM satellite 3B42 and 3B43 rainfall data in climatic zones of Iran. Physical Geography Research, 48(2), 287-303. doi: 10.22059/jphgr.2016.59370 [In Persian]
  27. Esfandiari, N., & Lashkari, H. (2020). Identifying atmospheric river events and their paths into Iran. Theoretical and Applied Climatology, 140(3), 1125-1137.  https://doi.org/10.1007/s00704-020-03148-w
  28. Evan, A. T., Kossin, J. P., ‘Eddy’Chung, C., & Ramanathan, V. (2011). Arabian Sea tropical cyclones intensified by emissions of black carbon and other aerosols. Nature, 479(7371), 94-97.‌ https://doi.org/10.1038/nature10552
  29. Firouzimehr, S., Aghamohammadi, H., Firozi Mehr, M. & Behzadi, S. (2022). Movement Pattern Recognition of Tropical Cyclone Using Spatial Data Mining. Geographical Planning of Space, 12(3), 39-55. doi: 10.30488/gps.2021.263881.3359‌ [In Persian]
  30. Ghasemifar, E., Naserpour, S., & Sonboli, Z. (2024). Structure of tropical cyclones in the southeast Iran using satellite observations. Journal of Atmospheric and Solar-Terrestrial Physics, 261, 106308.‌ https://doi.org/10.1016/j.jastp.2024.106308
  31. Ghasemifar, E., Naserpour, S., & Sonboli, Z. (2024). Structure of tropical cyclones in the southeast Iran using satellite observations. Journal of Atmospheric and Solar-Terrestrial Physics, 261, 106308.‌ https://doi.org/10.1016/j.jastp.2024.106308
  32. Ghavidel Rahimi, Y., abbasi, E. and Farajzadehasl, M. (2015). Analysis of the dynamism and Hazards of Nilofar Tropical Storm. Environmental Management Hazards, 2(1), 21-34. doi: 10.22059/jhsci.2015.53919 [In Persian]
  33. Ghavidel, Yousef, Abbasi, Esmaiel, & Farajzadeh, Manoochehr. (2018). Climatic geography of Tropical Cyclone hazards Affective on the southern coasts of Iran. journal of spatial analysis environmental hazarts, 5(1), 97-112. [In Persian]
  34. Ghovaydel Rahimi, Y. (2011). Mapping and analysis of atmospheric moisture flux convergence during the extreme rainfall caused by tropical cyclone Phet along the Chabahar coast. Spatial Planning and Geomatics, 15(2), 101–118. [In Persian]
  35. Ghovidel Rahimi, Y., Abbasi, E., & Farjzadeh, M. (2017). The Properties of Tropical Storm Hazards in Southeast Costs of Iran. The Journal of Spatial Planning and Geomatics, 21, 279–293.
  36. Gray, W. M. (1968). Global view of the origin of tropical disturbances and storms. Monthly Weather Review, 96(10), 669-700.‌ doi: 10.1175/1520-0493(1968)096<0669:GVOTOO>2.0.CO;2 
  37. Habibi, F. & Bahrami, S. (2016). Synoptic analysis of tropical cyclone Gonu and its impact in the Southeast of Iran. Iranian Journal of Geophysics, 8(4),169-189. ‌[In Persian]
  38. Jafari, M., & Lashkari, H. (2020). Study of the relationship between the intertropical convergence zone expansion and the precipitation in the southern half of Iran. Journal of Atmospheric and Solar-Terrestrial Physics, 210, 105439.‌ https://doi.org/10.1016/j.jastp.2020.105439
  39. Khosravi, M. & Poodineh, M. (2010). A Survey on Climatic Impacts of Gonu Tropical Cyclone (June2007) in Southeast of Iran. Physical Geography Research, 42(72), 53-72. [In Persian]
  40. Kossin, J. P., Emanuel, K. A., & Vecchi, G. A. (2014). The poleward migration of the location of tropical cyclone maximum intensity. Nature, 509(7500), 349-352.‌ https://doi.org/10.1038/nature13278
  41. Lashkari, H. (2002). Routing of Sudanese low-pressure systems entering Iran. Spatial Planning and Geomatics, 6(2), 133-156. [In Persian]
  42. Lashkari, H., & Jafari, M. (2021). Synoptic Patterns that Determine the Trajectory of Precipitation Systems of Sudanese Origin. Journal of Spatial Analysis Environmental Hazards, 8(1), 55–78. Doi: 10.52547/jsaeh.8.1.55 [In Persian]
  43. Lashkari, H., & keikhosravi, G. (2010). Synoptic analysis of Gonu storm and its effects on southeastern of Iran. Geography and Environmental Planning, 21(3), 1-20. [In Persian]
  44. Lashkari, H., Mohammadi, Z., & Jafari, M. (2020). Investigation on dynamical structure and moisture sources of heavy precipitation in south and south-west of Iran. Arabian Journal of Geosciences, 13(21), 1140.‌ https://doi.org/10.1007/s12517-020-06097-w
  45. Lashkari, H., Mohammadi, Z., Naji, M. & Fadaei bash, A. (2024). Analysis of the spatial and temporal distribution and changes of thunderstorms in southern Iran over the last three solar cycles. Physical Geography Research, 56(4), 89-106. doi: 10.22059/jphgr.2025.387701.1007864 [In Persian]
  46. Lashkari, H., Yarmoradi, Z., & Mousavi, H. (2016). Statistical and synoptic analysis of thunderstorm events in Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province. Journal of Geography and Environmental Studies, 5(18), 135–151. [In Persian]
  47. Liao, L., & Meneghini, R. (2009). Validation of TRMM precipitation radar through comparison of its multiyear measurements with ground-based radar. Journal of Applied Meteorology and Climatology, 48(4), 804-817.‌ https://doi.org/10.1175/2008JAMC1974.1
  48. Mohammadi, F. & Lashkari, H. (2019). Investigation of Rainfall Variation of Sudan Low during the Historical Process in Southwestern Iran. Physical Geography Research, 51(2), 373-387. doi: 10.22059/jphgr.2019.272706.1007323 [In Persian]
  49. National Aeronautics and Space Administration. (n.d.). Giovanni – The Bridge Between Data and Science. Retrieved June 5, 2025, from https://giovanni.gsfc.nasa.gov/giovanni/
  50. Raymond, D. J., & Sessions, S. L. (2007). Evolution of convection during tropical cyclogenesis. Geophysical Research Letters, 34(6).‌ https://doi.org/10.1029/2006GL028607
  51. Roy, C., & Kovordányi, R. (2012). Tropical cyclone track forecasting techniques―A review. Atmospheric research, 104, 40-69.‌ https://doi.org/10.1016/j.atmosres.2011.09.012
  52. Shi, M., Wang, S., Qi, X., Zhao, H., & Shu, Y. (2021). The Influence of Large-Scale Environment on the Extremely Active Tropical Cyclone Activity in November 2019 over the Western North Pacific. Atmosphere, 12(4), 501.‌ https://doi.org/10.3390/atmos12040501
  53. Shoja, F., Khosravi, M., & Shamsipour, A. A. (2017). Comparative Analysis of Tropical Cyclones in the North of the Arabian Sea and the Gulf of Oman over the Past Decade (2005-2015). Journal of Geography and Environmental Hazards, 5(4), 91-108. doi: 10.22067/geo.v5i4.56465‌ [In Persian]
  54. Singh, K. S., & Tyagi, B. (2019). Impact of data assimilation and air− sea flux parameterization schemes on the prediction of cyclone Phailin over the Bay of Bengal
  55. University of Wyoming. (2022). Upper air data and sounding charts. Retrieved June 10, 2025, from https://weather.uwyo.edu/upperair/sounding.shtml
  56. using the WRFARW model. Meteorological Applications, 26(1), 36-48.‌ https://doi.org/10.1002/met.1734
  57. Zhang, Q., Zhang, W., Chen, Y. D., & Jiang, T. (2011). Flood, drought and typhoon disasters during the last half-century in the Guangdong province, China. Natural Hazards, 57, 267-278.‌ https://doi.org/10.1007/s11069-010-9611-9
  58. Zhao, Y., Xie, Q., Lu, Y., & Hu, B. (2017). Hydrologic evaluation of TRMM multisatellite precipitation analysis for Nanliu river basin in Humid Southwestern China. Scientific Reports, 7(1), 2470.‌ https://doi.org/10.1038/s41598-017-02704-1
آمار
تعداد مشاهده مقاله: 640
تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 54





سامانه مدیریت نشریات علمی. قدرت گرفته از سیناوب