حضرت خدیجه (س) در آینه تاریخ، روایت و حافظه جمعی بازخوانی تحلیلی در منابع سدههای نخست اسلامی | ||
| مجله ادیان و عرفان | ||
| دوره 58، شماره 1، شهریور 1404، صفحه 81-100 اصل مقاله (810.69 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jrm.2025.396873.630622 | ||
| نویسندگان | ||
| رمضان رضایی* 1؛ هانیه رسولی2 | ||
| 1دانشیار، گروه تاریخ، تمدن و انقلاب اسلامی، دانشکدۀ معارف و اندیشۀ اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. | ||
| 2حضرت خدیجه (س) در آینه تاریخ، روایت و حافظه جمعی بازخوانی تحلیلی در منابع سدههای نخست اسلامی | ||
| چکیده | ||
| با وجود جایگاه بیبدیل حضرت خدیجه (س) در آغاز رسالت پیامبر اکرم (ص)، بازنمایی شخصیت او در حافظه تاریخی مسلمانان همواره تحت تأثیر روایتهای مذهبی و زمینههای گفتمانی گوناگون قرار گرفتهاست. مسئله اصلی پژوهش حاضر، واکاوی چگونگی شکلگیری تصویر حضرت خدیجه (س) در حافظه جمعی مسلمانان و بررسی تأثیر جریانهای مذهبی، فرهنگی و تاریخی بر این بازنمایی است. پرسش محوری آن است که چگونه سنتهای روایی شیعه و اهل سنت به بازآفرینی متفاوتی از شخصیت حضرت خدیجه (س) دست زدهاند و این تفاوتها چه نسبتی با حافظه جمعی مسلمانان دارد. مدعای مقاله آن است که بازنمایی حضرت خدیجه (س) فراتر از گزارشهای تاریخی بوده و بازتابی از تحولات گفتمانی، سیاسی و آیینی دورههای مختلف اسلامی محسوب میشود. این پژوهش با رویکرد تحلیلی ـ انتقادی و بر پایه منابع سدههای نخست هجری، ضمن بهرهگیری از نظریه حافظه جمعی موریس هالبواکس، به مقایسه تطبیقی حافظه شیعی و سنی پرداختهاست. یافتهها نشان میدهد که در حافظه اهل سنت، خدیجه (س) بهعنوان زنی وفادار، حامی و انسانی نزدیک به پیامبر اکرم (ص) معرفی شده، حال آنکه در حافظه شیعی، او سیمایی قدسی و محوری در استمرار امامت یافتهاست. علاوه بر این، نگاه مستشرقان نیز در برخی موارد همسو با حافظه مسلمانان، تصویری مثبت و عقلانی از وی ارائه کردهاند. این نتایج امکان گسترش مطالعات تطبیقی درباره جایگاه زنان در تاریخ اسلام را فراهم میسازد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| تحلیل گفتمان تاریخی؛ حافظه جمعی؛ خدیجه بنت خویلد؛ بازنمایی تطبیقی | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1,785 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 391 |
||