پیوندهای مفید
اخبار و اعلانات
آمار
| تعداد نشریات | 127 |
| تعداد شمارهها | 7,120 |
| تعداد مقالات | 76,535 |
| تعداد مشاهده مقاله | 152,976,094 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 115,146,265 |
قنات نمادی از علم جهان باستان | ||
| تاریخ علم | ||
| مقاله 8، دوره 23، شماره 1 - شماره پیاپی 38، شهریور 1404، صفحه 205-232 اصل مقاله (1.47 M) | ||
| نوع مقاله: ترویجی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jihs.2025.401921.371839 | ||
| نویسنده | ||
| اکبر خداویردی زاده* | ||
| گروه باستانسنجی، دانشکدۀ حفاظت آثار فرهنگی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، ایران | ||
| چکیده | ||
| قدیمیترین آثار برجای مانده از قناتها با پیدایش اولین تمدنهای بشری هم زمان است. آثاری از قناتهای باستانی ایران از حدود هزارۀ سوم و دوم قبل از میلاد در نقاط مختلفی از ایران هنوز باقی است. از دورۀ هخامنشیان و ساسانیان نیز بقایای رشته قناتهای متعدد دیده میشود. قناتها به عنوان نمادی از علم و مهندسی جهان باستان شناخته میشوند. قناتها نشان دهندۀ درک عمیق گذشتگان از علم آب شناسی، زمینشناسی و مهندسی است. شناخت و استخراج آبهای پنهایی در اعماق پنهان زمین و توانایی حفر تونلهای عمیق و طولانی و هدایت آب در طول شیب زمین نیازمند دانش و مهارت بالایی بوده است. بشر از قرنها پیش توانسته زمین و محدودیتهای آن را بشناسد و با حفر قنات در پیچیدهترین ساختارهای زمینشناسی در چندین هزار سال پیش با علم زمینشناسی مهندسی آشنا بوده است، در صورتی که در قرون 17 و 18 زمینشناسی از قلمرو حدس و نظر خارج شد و به رشتۀ علم پیوست. قناتهای کهن حفر شده در دل خاک با قوانین حاکم بر رفتار خاک حفر شدهاند. رفتار مکانیکی خاکها امروزه تحت دانش مکانیک خاک بررسی میشود. | ||
| کلیدواژهها | ||
| قنات؛ علم؛ جهان باستان؛ آبشناسی؛ زمینشناسی | ||
| مراجع | ||
|
الهی، علی،1384، «بررسی روند تکاملی نقشه برداری تحت الارضی قنات»،کنفرانس بین المللی قنات،کرمان.
احمدی حسین و عباس پرتوی مقدم 1395. تاریخ ایران و جهان. شرکت چاپ و نشر کتاب ّهای درسی ایران.
استیو اسلومن، فیلیپ فرنباخ 2017. مترجم: مینا تربتی، محسن فشی. توهم آگاهی. انتشارات کتاب کوله پشتی.
اسدی نیا، حسن، و سید حسین میرزینلی. 1388. زمینشناسی مهندسی کاربردی. انتشارات دانشگاه پیام نور.
اسفرازی، ابو حاتم مظفر (506-437 ه.ق). رساله آثار علوی. به تصحیح محمد تقی مدرس رضوی 1356. انتشارات بنیاد فرهنگ ایران.
اوبروچف. 1986. مبانی زمینشناسی. ترجمۀ عبدالکریم غریب. 1364. شرکت سهامی انتشارات خوارزمی، چاپ سوم.
بهنیا، عبدالکریم. 1379. قناتسازی و قناتداری. تهران، مرکز دانشگاهی، چاپ دوم، 1379.
بیرونی، محمد بن احمد ابوریحان (632-440 ه.ق). آثارالباقیه. ترجمه اکبر داناسرشت 1363. تهران: انتشارات امیرکبیر.
تقوائی، ویدا 1395. آشنایی با بناهای تاریخی. تهران: شرکت چاپ و نشر کتابهای درسی.
چهرازی، علی بابا و بهمن مقرب نیا. 1383. نقشهبرداری. انتشارات دانشگاه پیام نور.
سازمان برنامه و بودجه. 1360. «گزارشی در مورد قنوات استان سمنان»، اولین سمینار قنوات ایران، مشهد، (تیر 1360)(ع ب).
سازمان برنامه و بودجه. 1360. «گزارش سازمان برنامه و بودجه استان سیستان و بلوچستان در مورد قنوات سیستان و بلوچستان»، اولین سمینار قنوات ایران، مشهد، (تیر 1360)، (ع ب).
سمسار یزدی، علی اصغر. 1393. قنات زارچ. مرکز بین المللی قنات و سازههای آبی تاریخی، انتشارات شاهنده.
صداقت، محمود. 1382. زمین و منابع آب (آبهای زیرزمینی). تهران، دانشگاه پیام نور، چاپ چهارم تیر 1382.
صداقت، محمود و حسین معماریان. 1381. زمینشناسی فیزیکی، جلد اول: فرایندهای بیرونی. تهران: انتشارات دانشگاه پیام نور. چاپ چهارم مهر 1381.
صفی نژاد، جواد و بیژن دادرس. 1379. «سد زیرزمینی قنات وزوان- میمۀ اصفهان». تهران: موسسۀ گنجینه ملی آب ایران.
صفی نژاد، جواد. 1359. «نظامهای آبیاری سنتی در ایران». موسسۀ مطالعات و تحقیقات اجتماعی دانشکدۀ علوم اجتماعی دانشگاه تهران، 1359، (ع ب).
صفی نزاد، جواد و محمورضا سبزیان. 1367. بوکن، «سکونتگاه مقنیان یزدی». تحقیقات جغرافیایی زمستان 1367 شماره 11
صفی نژاد, جواد و دادرس, بیژن . (1373). «بند قنات (سری نهفته در دل خاک)». فصلنامه علوم اجتماعی, 3(5.6), 115-133.
doi: 10.22054/qjss.1995.5156
معماریان، حسین. 1386. زمینشناسی برای مهندسین. انتشارات دانشگاه تهران، چاپ نهم.
مومیوند، حسن. 1395a. مکانیک سنگ. جلد اول (مبانی و پیشرفته). انتشارات دانشگاه ارومیه.
مومیوند، حسن. 1395b. مکانیک سنگ. جلد دوم (مباحث تکمیلی و تخصصی). انتشارات دانشگاه ارومیه.
مهریار محمد، و احمد کبیری. ۱۳۶۵. «گزارش مقدماتی بررسی میدان باستانی دلازیـان، چشـمه شـیخ.» سازمان ملی حفاظت آثار باستانی ایران، شمارۀ ۱۳، ۱۲و ۱۴، صفحۀ ۳ تا ۴.
رنان، کالین ا، 1984. تاریخ علم. ترجمه حسن افشار 1366. چاپ اول. حرفچینی مؤسسه سلطانی. لیتوگرافی مردمک. چاپ پنگوئن. صحافی میلاد
رضا، عنایتالله، غلامرضا کورس، محمدعلی امام شوشتری و علی اکبر انتظامی. 1350. آب و فن آبیاری در ایران باستان. شرکت سهامی چاپ.
فاگان، برایان 1936. سرآغاز: درآمدی بر باستانشناسی (اصول، مبانی و روشها). ترجمۀ غلامعلی شاملو1382. جلد 1. حروفچینی، لیتوگرافی، چاپ و صحافی: سمت
فیلسوفی، ا. 1359. آبهای زیرزمینی، قناتها و چاههای عمیق در ایران. انتشارات دانشگاه تهران، 1359، 13 صفحه؛ 3 تصویر.
کرجی، ابوبکر محمدبن حسن حاسب (۱۳۸۸).انباط المیاء الخفیه [استخراج آبهای پنهانی]. ترجمه حسین خدیوجم. به کوشش هوشنگ ساعدلو. مشهد: مؤسسه انتشاراتی قدس رضوی. صص. ۴۶۰
Beckett, P. “Qanat in Persia”, Journal of the Iran Society, Londres, 1 (4), 1952, pp. 125133.
Bemont, F., “L'irrigation en Iran”, Annales de Géographie, 52 (382), 1961, pp. 597-620.
Bemont, F., “Les villes de l'Iran”, Paris, 1969, 305 p., 9 pl., phot.
Butler, M. A. “Irrigationin Persia by kanats”, Civil Engineering, 3 (2), fév. 1933, pp. 96-73.
Berking, J., “Water Management in Ancient Civilizations: Editorial”, in: Jonas Berking (Ed.), Water Management in Ancient Civilizations, Berlin: Edition Topoi, 2018, 7–16.
Carl, T., “Techniques agricoles, milieu naturel et histoire de l'humanite'”, Bulletin de la société Géographique de Ligé, 3 (3#, 1967, pp.3-25.
Col. E. Noël, C.I.E., “Qanats”, journal of the Royal Central Asian Socirty, 41, 1944, p. 191-202.
Cressey, G. B., “Qanats, Karez and Foggaras”, The Geographical Review, 48 (1), 1958, pp. 2744.
English PW (1998) “Qanats and lifeworlds in Iranian plateau villages”. Yale F&ES Bulletin 103:187–205.
English, P. W., “The Origin and Spread of Qanats in the Old World”, Proceedings of the American Philosophical Society New York), 112 (3), 1968, pp.170-181.
Feilberg, C., “Qanaterne, Irans underjerdiske vandingskanales”, in: øst og-est Afghandelinger silegne de Professor A. Christensen, Kobenhavn: Munkgaard, 1945.
Forbes, R. J., “Studies in Ancient Technology”, 1re éd., Leyde: E. j. Brill, 1954-1955, 2e éd. 1964.
Forbes, R. J., “A History of Technology”, 2e éd. Oxford: Clarendon Press, vol.2, 1954, chap. 19, pp. 663-666.
Forbes, R. J., “Hyraulic engineering and sanitation”, in: Singer, C., et al. (Eds). 1956.
Furon, R. “Le problème de l'eau dans le monde”, Paris, Payot, 1963, 256 p.
Gasparin, A. C. “De, Cours d'agriculture, 3e éd”., Paris: Dusacq, 1850-1863, 6 vol. Gaauckler, P. (Dir)., Enquéte sur les installations hydrauliques romaines en Tunisic, Tunis, 1901-1904, vol.2
Goblot, H. (1979). “Les Qanats: Une Technique d’Acquisition de l’Eau”. Paris: Mouton. 231 pp.
Humlum, J. “karezes, construeein, funcionamiento y extension en el veigo mundo”, Congresso Geelogico Intarnacional XX, Mexico, 1956, Seccion I, pp. 155-171.
Hunt, R. E. 1984. “Geotecnical engineering investigation manual”. McGraw Hill.
Larry W. Mays 2010. “Ancient Water Technologies”. Springer Dordrecht Heidelberg London New York. 280 pages.
Karting, F, “Wasserwirtschaft in Iran”, Der kullurtechniker, 39, 1935, pp. 98-85 et 175-192.
Kobori, I. “Sur les qanats en Iran”, Chigaku-Zasshi (Revue de Géographie physique), 67 (2), 1958, pp. 25-36 (en japonais).
Kunin, W. N., “Les eaux locales du désert (en russe)”, Moscou: Ac. Des Science de I'URSS, 1959.
Kunin, W. N., “Eaux souterraines, trésor inconnu”, Courrier de I'Unesco, 17, jullet-aoû t 1964, pp. 14-22.
Kuros, G. R., “Iran's kampf um wasser”, Berlin, 1943.
Pacey, A, 1990. “Tecnology in World Civilization”. MIT Press, Cambridge. Massachusetts, 1990.
Planhol, X. de, Rognon, P., “Les zones tropicales arides et subtropicales”, Paris: A. Colin,1970, 488 p., ill., pl. carte en couleur.
Mays, Larry W 2010. Ancient Water Technologies. Springer Dordrecht Heidelberg London New York. 280 pages.
Rahn Perry, H. 1996. Engineering Geology: An Environmental Approach. Pearson; 2nd Revised ed. Edition (August 2, 1996). 672 pages.
Stamp, D. (Dir.), “Historie de l'utilisation des regions arides”, Paris: Unesco (Researches sur la zone aride, 17), 1961, 427 p., fig.
Stratil-Sauer, G., “Kanats, Persiens künstliche Bewässerung sanlagen”, Die Umschau (Frankford), 41 (271), 1937, pp. 271 sq.
Stratil-Sauer, G., “Birdjand ein ostpersische Stadt” Mitteil des geographischer Gesellschaft, 92(4-6), 1950, pp. 106-118. Id.
Stratil-Sauer, G., “Iraniche-ironisches Fahrenbuch”, Vienne, Borotha Schoeler, 1952.
Stratil-Sauer, G., “Ostpersische Meridionalestrasse”, Abhandlungen der geogr. Gesellschaft in Wien, 17 (2), 1953, 92p. Id.
Tolman, C. F. “Ground Water”, New York/Londres: Mc Graw Hill, 1937, xvii+593 p.
Wolski, K. “Les Karez”. Folia Orientalia (Cracovie) ”, 6, 1964, pp. 179-206. Wright, E. W.
Wulff, “The TraditionalCrafts of Persia”, 1966, P. 282.1525-1.
Wulff. H. E., “The qanats of Iran”, Scientific American, 218 (4), 1968, pp. 94-105 | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1,223 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 255 |
||
سامانه مدیریت نشریات علمی. قدرت گرفته از سیناوب