پیوندهای مفید
اخبار و اعلانات
آمار
| تعداد نشریات | 127 |
| تعداد شمارهها | 7,120 |
| تعداد مقالات | 76,524 |
| تعداد مشاهده مقاله | 152,948,532 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 115,102,050 |
نقش مدینۀ فاضله در اکتساب فضیلت اخلاقی نزد فارابی | ||
| نظریههای اجتماعی متفکران مسلمان | ||
| دوره 15، شماره 3، مهر 1404، صفحه 20-37 اصل مقاله (671.78 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jstmt.2025.394618.1789 | ||
| نویسندگان | ||
| فائزه حاجیحسینی1؛ مصطفی زالی* 2 | ||
| 1کارشناسی ارشد فلسفه، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران، تهران، ایران. | ||
| 2استادیار فلسفه، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. | ||
| چکیده | ||
| فضیلت نظری محوریترین فضائل از دیدگاه فارابی است و در میان فضائل چهارگانه نقشی بنیادین دارد. از جملۀ این فضائل فضیلت اخلاقی است. کسب فضائل اخلاقی منوط به فرض اختیار انسانی است؛ بهگونهای که فارابی عمل نیکی را که به نحو اتفاقی از فاعل انسانی صادر شود، خالی از فضیلت معرفی میکند. درعینحال، در نظام اندیشۀ فارابی، اکتساب مبادی نخستین عقلی را نمیتوان در دایرۀ اختیار و انتخاب تمامی انسانها دانست. به این ترتیب تحصیل فضیلت برای همگان ممکن نخواهد بود. این پژوهش با بررسی انواع فضیلت در فلسفۀ فارابی و تبیین جایگاه مقدم و محوری فضیلت نظری و با تکیه بر روش توصیفی-تحلیلی به بررسی این مسئله میپردازد که آیا با نظر به وابستگی سایر فضائل به فضیلت نظری و غیراختیاریبودن اکتساب مبادی فضیلت نظری، امکان تحصیل فضیلت اخلاقی برای انسان همچنان محفوظ میماند. پاسخ به این پرسش از خلال واکاوی نقش دو عامل فطرت و عقل فعال در فرایند اکتساب فضائل نظری، بهعنوان دو مانع اساسی در برابر مسئلۀ امکان تحصیل فضیلت دنبال میشود؛ بهگونهای که با اذعان به تفاوتهای طبیعی انسانها در زمینۀ فطرت و میزان بهرهمندی از عقل فعال، همگان نمیتوانند با تکیه بر اختیار و تواناییهای فردی از فضیلت بهرهمند شوند. درنهایت با طرح خوانشی سیاسی از مفاهیم اخلاقی مانند فضیلت و سعادت و با ارجاع به جایگاه حاکمیت و نقش آن در تعلیم، تربیت و قانونگذاری مبتنی بر عقل نظری و عملی پاسخ مییابد؛ بهگونهای که این مانع طبیعی از مسیر نظم مدنی رفع میشود. | ||
| کلیدواژهها | ||
| اختیار؛ اخلاق؛ عقل فعال؛ فارابی؛ فطرت؛ فضیلت؛ مدینۀ فاضله | ||
|
سایر فایل های مرتبط با مقاله
|
||
| مراجع | ||
|
بحرانی، مرتضی (۱۳۹۶). تحلیلی بر ضرورت و امتناع مدینه نزد فارابی. نظریههای اجتماعی متفکران مسلمان، ۷(2)، ۱۵۵-۱۷۳. https://doi.org/10.22059/jstmt.2018.263897.1216
تورانی، اعلی، عمرانیان، سیده نرجس، و مرتضوی، امالبنین (۱۳۹۱). رابطۀ سعادت و سیاست از دیدگاه فارابی. آموزههای فلسفۀ اسلامی، ۷(1)، ۱۰۷-۱۲۰.
جهانی، جیرار (۲۰۰۲). موسوعة مصطلحات الکندی و الفارابی. بیروت: مکتبة لبنان ناشرون.
داوری اردکانی، رضا (۱۳۸۲). فارابی: فیلسوف فرهنگ. تهران: ساقی.
رستمیان، محمدعلی (۱۳۹۵). نقش فطرت و جامعه در نیل به فضائل اخلاقی از دیدگاه فارابی. پژوهشنامۀ حکمت و فلسفۀ اسلامی، ۴(6)، ۸۳-۱۰۲.
سیاح، علی، مصطفوی، شمسالملوک، و داوری اردکانی، رضا (۱۴۰۰). فارابی و نقش تخیل در تحصیل سعادت. حکمت معاصر، ۱۲(2)، ۱۹۵-۲۱۸. https://doi.org/10.30465/cw.2022.32774.1746
علمالهدی، جلیله (۱۳۸۸). اختیاریبودن تعقل در پرتو نظریۀ عقل فعال نزد فارابی. حکمت سینوی (مشکوة النور)، ۱۳(۴۱)، ۹۹-۱۱۷.
فارابی، ابونصر (۱۴۱۳). التنبیه علی سبیل السعادة در مجموعة الأعمال الفلسفیة. تحقیق جعفر آل یاسین. بیروت: دار المناهل.
فارابی، ابونصر (2008). رسائل الفارابی. تحقیق موفق فوزی الجبر. دمشق: دارالینابیع.
فارابی، ابونصر (1995ب). تحصیلالسعادة. بیروت: دار مکتبة الهلال.
فارابی، محمدبنمحمد (۱۳۶۴). فصول منتزعه. محقق: فوزی متری نجار. تهران: مکتبة الزهراء.
فارابی، محمدبنمحمد (۱۴۰۸). المنطقیات، جلد اول. قم: کتابخانۀ عمومی حضرت آیتاللهالعظمی مرعشی نجفی.
فارابی، محمدبنمحمد (۱۹۷۰). الحروف، بیروت: دارالمشرق.
فارابی، محمدبنمحمد (۱۹۹۱). الملة و نصوص اخری. تصحیح محسن مهدی. بیروت: دار و مکتبة الهلال.
فارابی، محمدبنمحمد (۱۹۹۵الف). آراء اهل المدینة الفاضلة و مضاداتها. شارح: علی بوملحم، بیروت: دار و مکتبة الهلال.
فارابی، محمدبنمحمد (۱۹۹۶الف). احصاء العلوم. بیروت: دار و مکتبة الهلال.
فارابی، محمدبنمحمد (۱۹۹۶ب). السیاسة المدنیة. شارح: علی بو ملحم، بیروت: دار و مکتبة الهلال.
شریف، میان محمد (۱۳۶۲). تاریخ فلسفه در اسلام. تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
مهاجرنیا، محسن (۱۳۸۰). دولت در اندیشۀ سیاسی فارابی. تهران: مؤسسۀ فرهنگی دانش و اندیشۀ معاصر.
مهاجرنیا، محسن (۱۳۸۶). اندیشۀ سیاسی فارابی. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
ناظرزاده کرمانی، فرناز (۱۳۷۶). اصول و مبادی فلسفۀ سیاسی فارابی. تهران: دانشگاه الزهرا.
Aristotle (1984) Complete Works, Edited by Jonathan Barnes, Princeton, N.J.: Princeton University Press.
Druart, Thérèsè-Annem (1997) Al-Fārābī, Ethics and First Intelligibles, Documents Etudi Sulla Tradizione Filozofica Medieval, VIII, 403-23.
Galston, Miriam (1990) Politics and Excellence: The Political Philosophy of Alfarabi, Princeton, N.J.: Princeton University Press.
Mahdi, Muhsin S. (2010) Alfarabi and the Foundation of Islamic Political Philosophy, Chicago: The University of Chicago Press.
Davidson, Herbert A (1992) Alfarabi, Avicenna, and Averroes, on Intellect: Their Cosmologies, Theories of the Active Intellect, And Theories Of Human Intellect, New York: Oxford.
Mattila, Janne (2022) The Eudaimonist Ethics of al-Fārābī and Avicenna, Boston: Brill.
Shields, Christopher (2014) Aristotle, 2nd ed, London: Routledge. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 372 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 221 |
||
سامانه مدیریت نشریات علمی. قدرت گرفته از سیناوب