نقش مدینۀ فاضله در اکتساب فضیلت اخلاقی نزد فارابی | ||
| نظریههای اجتماعی متفکران مسلمان | ||
| دوره 15، شماره 3، پاییز 1404، صفحه 20-37 اصل مقاله (671.78 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jstmt.2025.394618.1789 | ||
| نویسندگان | ||
| فائزه حاجیحسینی1؛ مصطفی زالی* 2 | ||
| 1کارشناسی ارشد فلسفه، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران، تهران، ایران. | ||
| 2استادیار فلسفه، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. | ||
| چکیده | ||
| فضیلت نظری محوریترین فضائل از دیدگاه فارابی است و در میان فضائل چهارگانه نقشی بنیادین دارد. از جملۀ این فضائل فضیلت اخلاقی است. کسب فضائل اخلاقی منوط به فرض اختیار انسانی است؛ بهگونهای که فارابی عمل نیکی را که به نحو اتفاقی از فاعل انسانی صادر شود، خالی از فضیلت معرفی میکند. درعینحال، در نظام اندیشۀ فارابی، اکتساب مبادی نخستین عقلی را نمیتوان در دایرۀ اختیار و انتخاب تمامی انسانها دانست. به این ترتیب تحصیل فضیلت برای همگان ممکن نخواهد بود. این پژوهش با بررسی انواع فضیلت در فلسفۀ فارابی و تبیین جایگاه مقدم و محوری فضیلت نظری و با تکیه بر روش توصیفی-تحلیلی به بررسی این مسئله میپردازد که آیا با نظر به وابستگی سایر فضائل به فضیلت نظری و غیراختیاریبودن اکتساب مبادی فضیلت نظری، امکان تحصیل فضیلت اخلاقی برای انسان همچنان محفوظ میماند. پاسخ به این پرسش از خلال واکاوی نقش دو عامل فطرت و عقل فعال در فرایند اکتساب فضائل نظری، بهعنوان دو مانع اساسی در برابر مسئلۀ امکان تحصیل فضیلت دنبال میشود؛ بهگونهای که با اذعان به تفاوتهای طبیعی انسانها در زمینۀ فطرت و میزان بهرهمندی از عقل فعال، همگان نمیتوانند با تکیه بر اختیار و تواناییهای فردی از فضیلت بهرهمند شوند. درنهایت با طرح خوانشی سیاسی از مفاهیم اخلاقی مانند فضیلت و سعادت و با ارجاع به جایگاه حاکمیت و نقش آن در تعلیم، تربیت و قانونگذاری مبتنی بر عقل نظری و عملی پاسخ مییابد؛ بهگونهای که این مانع طبیعی از مسیر نظم مدنی رفع میشود. | ||
| کلیدواژهها | ||
| اختیار؛ اخلاق؛ عقل فعال؛ فارابی؛ فطرت؛ فضیلت؛ مدینۀ فاضله | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 504 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 359 |
||